ધોળવા અને રંગ પૂરવા વિષે

ધોળવું અને રંગવું એ રંગકામના જ બે પ્રકાર હોવા છતાં બેમાં મોટો તફાવત છે

પણે જાહેરાતમાં જોઈએ છીએ તે પ્રમાણે ફિલ્મ સ્ટાર્સ દિવાળીમાં જાતે પોતાના ઘરમાં રંગકામ કરે છે. એક દીવાલ તો એક દીવાલ, પણ કરે છે ખરા! એમણે કદાચ ટોમ સોયરની વાર્તા વાંચી હશે, અને કદાચ તેઓ લોકોને ધંધે લગાડવા માંગતા હોય એમ બને. સ્ટાર્સને તો આમેય વર્ષે ત્રણ-ચાર ફિલ્મ, એના પ્રમોશન્સ, પાંચ-છ મરણમાં હાજરી આપવાની, સાત આઠ એવોર્ડઝમાં નાચવાનું, દસ બાર જાહેરાતો, વીસ-પચીસ ઉદઘાટન, અને અન્ય પરચુરણ કામ બાદ કરતાં નિરાત જ નિરાંત હોય છે એટલે તેઓ આવો સમય કાઢી શકે. પરંતુ આપણા સામાન્ય માણસને નોકરી-ધંધામાંથી ફુરસદ મળે તો આવા કામ જાતે કરે ને? એટલે જ, રંગકામના કારીગરોને જીએસટીના માર, મંદીના પડકાર, અને મોંઘવારીના હાહાકાર વચ્ચે કામ મળી રહે છે. એટલું મળી રહે છે કે મારા હાળા ભાવ ખાય છે, તમારે ઘેર કામ જોવા આવવાનાય !

તાત્વિક રીતે જોઈએ તો બંને રંગકામના જ પ્રકાર હોવા છતાં ધોળવા અને રંગ પુરવા વચ્ચે મોટો તફાવત છે. રંગ પુરવાની વાત આવે ત્યારે મોટેભાગે બધાને ચિન્ટુ કે ચિંકીનું દિવાળીમાં રંગકામ કરવાનું આમ તો બે સંજોગોમાં ઉભું થાય છે; એક, ગજવામાં બે-ચાર લાખ વધારાના પડ્યા હોય અને બે, પાછળ ઘરમાં લગન આવતું હોય. બંને સંજોગોમાં કોઈ મિત્રના ઘેર કોઈ એ કામ કર્યું હોય એની ભલામણને આધારે કલરકામના કોન્ટ્રાક્ટરની નિમણુક કરવામાં આવે છે. કોઈ રાષ્ટ્રીય નેતાના  શહેરમાં આગમન ટાણે જે સ્ફૂર્તિથી ફૂટપાથ અને રેલીંગને રંગ થાય છે, તેટલી સ્ફૂર્તિથી ઘરનું કલરકામ નથી થતું. એકવાર આ કલરકામ કરતી ગેંગ ઘરનો કબજો જમાવે ત્યાર પછી ઘરધણીની હાલત ભાડુઆત જેવી થઇ જાય છે. કલર કરનારા જે નિરાંતથી કલરકામ કરતા હોય છે એટલી નિરાંતથી જો સલુનમાં દાઢી કરવામાં આવતી હોય, તો ટી બ્રેક અને બીડી બ્રેક ઉપરાંત માલ ખૂટ્યો, કારીગરને કૂતરું કરડ્યું, કરીગરની માસીનું મરણ, અમાસ વગેરે કારણોસરના બ્રેક ગણતા તમે સોમવારે સવારે દાઢી કરાવવા બેઠા હોવ તો બુધવારે બપોરે બદલીમાં આવેલો ચોથો કારીગર દાઢી પરના સુકાયેલા સાબુ પર પાણી છાંટીને ‘હમણાં સાબુ લઈને આવું છું’ કહીને નીકળી જાય તે છેક શુક્રવારે ‘મારા દાદા દાંતનું ચોકઠું ગળી ગયા હતા તે બે દિવસથી હું હોસ્પીટલમાં હતો’ એવા કારણ સાથે કામ પર હાજર થાય ! આ સમય દરમ્યાન તમે ઈચ્છો તો એના જ સાધનોથી જાતે દાઢી પણ કરી શકો, પરંતુ ધોળવામાં તમારી પાસે એ વિકલ્પ પણ હોતો નથી !

પાછી આપણા દેશમાં કારીગરોની એક ખાસિયત છે. તેઓ કદીય પુરેપુરા હથિયાર સાથે નથી આવતા. સારું છે આપણા કારીગરોને સૈન્યમાં ભરતી નથી કરતા, નહીતર આપણા પર હુમલો કરનારના સેનાપતિને મળીને ગોળીઓ,બંદુક, બાઇનોકયુલર જેવી વસ્તુઓ માંગતા હોય એવા વિડીયો વાઈરલ થાય. અમને તો શંકા છે કે ભૂતકાળમાં જે વિદેશી આક્રમણકારો ભારતમાં પગપેસારો કરવામાં સફળ થયા એના કારણો ચકાસો તો એ વખતે માણસોની તંગીને કારણે આ કારીગરોને સૈન્યમાં ભરતી કર્યા હોય એવો ઈતિહાસ મળી આવશે. સાચે, રંગકામ કરવા આવે એટલે સૌથી પહેલા આપણી પાસે ડબ્બો ખોલવા ડિસમીસ માંગીને માંગણકામના શ્રીગણેશ કરે છે. પછી ગાભા, સ્ટુલ, કોપરેલ, જુના ડબલા, ડોલ, હથોડી, ચપ્પુ, સાબુ જેવી વસ્તુઓ એક પછી એક માંગીને આપણને નવરા પડવા નથી દેતા. આવામાં કારીગર આગળ ઘરધણી એટલો લાચાર બની જાય છે કે પેલો ડબ્બામાં કલર હલાવવા મૂળો માંગે, તો મૂળો ખરીદવા ઘરધણી બાઈકને કીક મારી બેસે છે !

રંગ કરવાથી ખંડેરમાં પણ રોનક આવી જાય છે. એક રંગ બનાવતી કંપની તો ત્યાં સુધી દાવો કરે છે કે એમની કંપનીના રંગ લગાડવાથી દિવાલો બોલી ઉઠશે. હવે પરણેલા માણસને આવું ક્યાંથી પોસાય? અને સ્ત્રીને પણ આવી કોમ્પીટીશન પણ ક્યાંથી પોસાય? આવી બેઉ પક્ષને હાનિકારક હોય એવી જાહેરાત પાછી ખેંચી લેવી જોઈએ.

મસ્કા ફન

સુરતી મિલી (અલીને) : તું કરવા ચોથ? મેં તો ની કરવા …

 

 

Advertisements
Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

કુછ રિશ્તે ઐસે ભી …

Kuchh Rishte Aise Bhi

Click on this image to read this article online on Feelings Magazine.

મારા તેર નંબરવાળા જિગાની એક દિલી તમન્ના કે એ દાઢી પર સાબુ લગાવતો લગાવતો ઓટલા પર આવે ત્યારે સામેના ઘરમાં રહેતું એનું ગમતું ફૂમતુ બહાર આવીને વેવ કરીને એને ગુડ મોર્નિંગ કહે. પણ દસમાંથી આઠ વખત બને છે એવું કે એ મનમાં ઉમંગ અને દિલમાં અરમાનો લઈને બહાર આવે એ તાકડે જ ફૂમતાની મમ્મી ઉર્ફે અમારા વાડાવાસી વીણા માસી રાતનો એઠવાડ નાખવા માટે પ્રગટ થાય, અને જિગાએ એના ફૂમતા માટે રિઝર્વ્ડ રાખેલા સ્માઇલો વીણા માસીને આલવાના થાય. માસી પણ વળતા વહેવારે મોંમાં મમરાનો ફાકડો માર્યો હોય એવી દંતાવલીનું દર્શન કરાવતા સામું ઈયર ટૂ ઈયર સ્માઈલ આપીને જિગાને ધન્ય કરે! બને, આવું બને. એ પણ પાડોશી કહેવાય અને પહેલો સગો પાડોશીના ન્યાયે એમની સાથે પણ તમારે સંબંધ નિભાવો પડે. પાડોશી-પાડોશીના સંબંધને સાસુ-જમાઈના સંબંધમાં ફેરવવો હોય તો ફૂમતાની માના ચરણોમાં રીવર ફ્રન્ટ કે કાંકરિયા લેક ફ્રન્ટ તો શું આખું સુએઝ ફાર્મ ન્યોછાવર કરવું પડે તો કરવું પડે. આખરે તમારો દાવ ખાલી જાય તો એ પછી પણ તમારે સોસાયટીમાં રહેવાનું છે.

જોડીઓ સ્વર્ગમાં નક્કી થતી હશે તો પડોશીઓ નરકમાં નક્કી થતા હશે એવું માનવાને કારણ છે. મારા અમુક પાડોશીઓને જોઇને મને કાયમ વિચાર આવે છે કે આપણે એલીયનોને શોધવા માટે અમથા રોકેટો છોડીએ છીએ. સાલું જે કોઈ રીતે આપણા જેવો ન હોય તો પણ એની સાથે સંબંધ કેવી રીતે રાખી શકાય? આવા પાડોશીઓને સગા તરીકે સ્વિકાર કરવાનો આવે ત્યારે અમને ધ્રુસકે ધ્રુસકે લાગી આવે.

સંબંધ વિષે અમે અત્યાર સુધી એટલું બધું વાંચ્યું-સાંભળ્યું છે કે હવે દરેક તો સંબંધમાં મને ડખા દેખાય છે. ખરેખર દુનિયાના વૈજ્ઞાનિકોએ સંબંધો વિષે સંશોધન કરવા જેવું છે. મારું બેટુ જબરું છે! સંબંધ ટૂંકાગાળાના અને લાંબાગાળાના પણ હોય! નેતા અને પ્રજા વચ્ચેનો ચૂંટણીલક્ષી સંબંધ ટૂંકા ગાળાનો અને લગ્ન એ બે કુટુંબો વચ્ચેનો સો વર્ષનો સંબંધ! સમય જતાં સંબંધોમાં બદલાવ પણ આવે! પુત્ર સોળ વર્ષનો થાય પછી મિત્ર ગણવો. છોકરીઓ ગૌરી વ્રત કરીને સાત જનમનો સંબંધ પાકો કરી લે છે અને આપણે કંઈ ન કરી શકીએ! ઘણીવાર સંબંધનો આખો પ્રકાર જ બદલાઈ જાય! ગરજ પડે ત્યારે લોકો ગધેડાને પણ પિતાતુલ્ય ગણતા હોય છે અને જરૂર પડે તો કાકા મટીને ભત્રીજા પણ બનતા હોય છે. સમય સમયની વાત છે. અહીં આપણે કેટલાક એવા સંબંધો નજર કરીશું કરી શું જેના વિષે ક્યારે ય ચર્ચા થઇ નથી. થોડી ટીપ પણ મળશે.

રસોઈ શોની એન્કર અને કૂકિંગ એક્સપર્ટ વચ્ચેના સંબંધો અમને બહુ રસપ્રદ લાગ્યા છે. આપણે સહુ જાણીએ છીએ કે સારી રસોઈ રસોઈયાઓ જ બનાવે છે. આ વાત તમે નહિ માનો તો પણ એ હકીકતમાં ફેર નથી પાડવાનો કે અત્યારે જેટલી પણ રેસ્તરાં, હોટેલો, કેટરિંગ કોન્ટ્રાકટરો કે ઇવન લારી-ગલ્લાનું ફૂડ વખણાય છે એ તમામ જગ્યાએ પુરુષ રસોઈયા છે. બસ. આટલેથી વધુ ફુલાવાની જરૂર નથી કારણ કે એમાંના પાંચ ટકા લોકો પણ ટીવી પરના કૂકિંગના શોમાં એક્સપર્ટ તરીકે ચાલી શકે એમ નથી. ટીવી પર કોઈ મેલા ધોતિયા ઉપર પેટ આગળ ખિસ્સું હોય એવી પટ્ટાવાળી બંડી પહેરીને બીડી ફૂંકતા ફૂંકતા જલેબી કે પછી ગરમાગરમ દાળવડા ઉતારતા શીખવાડતું હોય એ કેવું લાગે? એમાં તો એય ને એક નાનકડી ટબૂડી એન્કર હોય, સામે એક્સપર્ટ તરીકે કોઈ જાજરમાન મહિલા હોય અને ટીવી જોનારા બૈરા એમના ધણીઓને કોણીના ગોદા મારી મારીને પાંસળી તોડી નાખે એવા મસ્ત સજાવેલા સ્ટુડિયોના કિચનમાં ‘કંકોડા કટલેસ વિથ મેક્સિકન રોસ્ટેડ ટોમેટીલ્લા સાલસા ડીપ’ બનાવવાની પ્રક્રિયા ચાલતી હોય… ઉમ્મ્માહ … બસ, હવે બ્રેક મારીને સાઈડમાં ઉભી રાખો. આ કંકોડા કટલેસ તો તમે નેટ પરથી રેસીપી ડાઉનલોડ કરીને બનાવી શકશો પણ અત્યારે તમારે મજા પેલી બે જણીઓ જે વાતો કરે એની લેવાની છે. હા તો, પેલી ટબૂડી તો જાણે આજે જ બધું શીખી લઉં જેથી સાસરે વટ પડી જાય એવા ભાવ સાથે પેલા બહેનને પૂછતી હોય કે “આ કંકોડા કટલેસમાં વેરીએશન તરીકે શું કરી શકાય?“ અને પછી પેલા બહેન ઠાવકા થઈને કહે કે “આમાં કંકોડાના બદલે તમે કારેલા નાખો તો કારેલા કટલેસ બને, તૂરિયા નાખો તો તૂરીયા કટલેસ બને, ગલકા નાખો તો …” યુ સી … આવું બધું ચાલતું હોય. પેલી ટબૂડી, જે પોતાના ઘરે મમ્મીના કહ્યા પર શાક પણ હલાવતી ન હોય એ અહી ભક્તિભાવથી “કંકોડા લીલા લેવાના કે પીળાશ પડતા? નાના લેવાના કે મોટા? છાલ સાથે સમારવાના છોલીને? કંકોડામાં કેલરી કેટલી હોય?” એવું બધું રસ પૂર્વક પૂછતી હોય. અને કપિલના શો કરતા પણ વધુ હાસ્યની છોળો ઉડતી હોય હોં! આહાહાહા … હું તો કહું છું કે સાસુ-વહુઓ વચ્ચે આવો મીઠો સંબંધ હોય તો હર ઘરમાં ઘંટ લટકાવવા પડે, આઈ મીન દરેક ઘર પવિત્ર મંદિર જેવું બની જાય! એકતા કપૂરના શો બંધ થઇ જાય અને એનો તુસ્સાર કપૂર સાથે ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયાની ફૂટપાથ પર પાથરણું પાથરીને બેસવાનો વારો આવે હોં બાપલ્યા!

જીવદયાવાળા તો એમ કહે છે કે કૂતરા સાથે પણ સારો સંબંધ રાખવો જોઈએ. અહી સંબંધ રાખવાનો અર્થ એ નથી કરવાનો કે બેસતા વર્ષે કૂતરું આપણે ત્યાં બેસવા આવે અને આપણે કૂતરાના ખાડામાં મઠીયા ખાવા જઈએ કે પછી આપણે એને સારા પ્રસંગે તેડાવીએ અને એ ભાદરવામાં લગન લે ત્યારે સારા કપડા પહેરીને આપણે મહાલવા જઈએ. ઘણીવાર ગુસ્સામાં પણ લોકો સામેવાળાના અમુક સગાનો સંબંધ કૂતરા સાથે જોડતા હોય છે. એ સંબંધ નહિ. સંબંધ એ ભાવ અને પ્રતિભાવની વાત છે. તમે કૂતરાને આગલી રાતનો બળેલો- વાસી પિત્ઝા પણ ભાવથી ખવડાવશો તો એ પૂછડી હલાવીને પ્રતિભાવ આપશે. તમારા સગાને એ એના પોતાના સગા ગણશે. તમારી સાસુને જોઇને પણ પૂછડી પટપટાવશે. પણ એ સંજોગોમાં સમતા પકડજો. કૂતરો માણસનો મિત્ર ગણાય છે. કહ્યું છે કે ‘સોસાયટીમાં રહેવું હોય તો કૂતરા સાથે વેર ન રખાય’. પણ કૂતરા સાથેના સંબંધમાં મને તો નિરાશા જ મળી છે. મારા સાસુ આવવાના હતા ત્યારે લાલિયાને રોટલી નાખી નાખીને મેં અમારા ઓટલે બેસતો કર્યો હતો. એને ફેરિયા, પસ્તી-ભંગારવાળા અને કુરિયર બોય જેવા અજાણ્યા પાછળ દોડીને ભગાડવાની ટ્રેઈનીંગ પણ આપી હતી. પણ મારા સાસુ એ નાખેલા બે બિસ્કીટે મારી તાલીમનો કચરો કરી નાખ્યો હતો! નાલાયક એમના ચરણોમાં જ બેસી રહેતો હતો! એ પછી ખબર નહિ કેમ પણ સાસુજી અમારા ઘરે રહ્યા ત્યાં સુધી આંખથી લાલિયા તરફ સૂચક ઇશારા કરીને મને કૈંક કહેતા હતા પણ શું કહેતા હતા એ હજી સુધી મને સમજાયું નથી!

ગૃહિણી અને કામવાળા વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ ઘરની શાંતિને જોખમમાં મૂકી શકે છે. કામવાળાને સાચવવો એ અઘરું કામ છે. લાંબો સમય ટકે એવો કામવાળો એ કાલ્પનિક પાત્ર છે કારણ કે કામ છોડીને ભાગી જવું એ કામવાળાની ફિતરત હોય છે. તમે ઈચ્છતા હોવ કે કામવાળો લાંબુ ટકે તો કકળાટ કરશો નહિ. કામવાળો વહેલો આવે તો ‘કેમ વહેલા આવ્યો?’, મોડો આવે તો ‘કેમ મોડો આવ્યો?’ અને રજા પાડે તો ‘કેમ રજા પાડી?’ કહીને એને બોર ન કરશો. એ આવે છે એ જ નસીબ કહેવાય. એની સાથે ભૂલે ચુકે પણ ઉંચા આવાજે વાત કરશો તો નવો કામવાળો શોધવાનો વારો આવશે! આ કંઈ હસબંડ નથી કે સાંભળી લે. એ જે દિવસે ટાઈમસર આવે એ દિવસે લોટરીની ટીકીટ લઇ લેજો, લાગી જશે! તમારા ઘરે ખુબ મહેમાન હોય અને એ દિવસે કામવાળો આવીને ચુપચાપ કામ કરી જાય એને સદનસીબ ગણજો! જે જાતકે આગલા જનમમાં દુકાળમાં ગાયોને પાણી પાયું હોય એને જ આવો કામવાળો મળે છે. એનું એક છોડની જેમ એનું જતન કરો. ખેતીમાં જેમ કહેવાય છે કે ‘ખેડ, ખાતર અને પાણી સમૃદ્ધિ લાવે તાણી’ એમજ રજા, રોકડા અને કપડા એ રામલાને તમારા ઘર સાથે બાંધી રાખશે! નવા કપડાનું ખાતર અને બોનસના પાણીથી રામલાઓ સોળે કળાએ ખીલી ઉઠતા હોય છે! ટૂંકમાં કામવાળો એ અગિયારમો ગ્રહ છે જે ખુશ રહેશે તો ઘરની ચોકડીમાં ધોકા ધબકતા રહેશે અને વાસણો રણકતા રહેશે.

ક્રિકેટમાં કોચ, કેપ્ટન અને ખેલાડીઓ વચ્ચેના સંબંધો જીતમાં અગત્યનો ભાગ ભજવતા હોય છે. કેપ્ટન અને કોચ વચ્ચે કુંતી-દ્રૌપદી જેવા સંબંધો હોય એ ટીમની જીતવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે. જોકે આપણા કેપ્ટનોની હાલત દ્રૌપદી કરતા ખરાબ હોય છે કારણ કે દ્રૌપદીએ તો સાસુ ઉપરાંત પાંચને સાચવ્યા હતા, જયારે આણે કોચ ઉપરાંત દસને સાચવવાના હોય છે. હવે તો હારીને આવે ત્યારે ફેસબુક અને ટ્વિટર પર હજારો સાસુઓ ફૂટી નીકળતી હોય છે. અગાઉ ચેપલ-ગાંગુલી અને તાજેતરમાં કુંબલે-કોહલી વચ્ચે સાસુ-વહુવાળી થઇ ચુકી છે. એમાં તો મોટી સંખ્યામાં ટીવી ફૂટશે એ આશાએ માલ ભરીને બેઠેલા પાકિસ્તાનના વેપારીઓ રાતે પાણીએ રોયા! બેટિંગ વખતે બેટ્સમેન અને નોન-સ્ટ્રાઈકર વચ્ચેની સંવાદિતા જરૂરી છે. એક ગેરસમજને કારણે ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફીમાં હાર્દિક પંડ્યાની હાલત શોલેના ‘આધે ઇસ તરફ, આધે ઉસ તરફ ઔર બાકી કે મેરે પીછે …’ બોલીને જય-વીરુ તરફ ધસી ગયેલા જેલર જેવી થઇ હતી એ યાદ હશે. બાકી પંડ્યાજી આઉટ થયા એ પહેલા કપરી પરિસ્થિતિ વચ્ચે પાકિસ્તાનની એક ઓવરમાં એમના બેટમાંથી પાંચ છક્કા છૂટ્યા હતા! ફિલ્ડીંગ વખતે બોલર એક હોય છે પણ ફિલ્ડર દસ હોય છે છતાં ચેમ્પિયંસ ટ્રોફીમાં આપણી ફિલ્ડીંગ વખતે ઉછળેલા ૨૬ કેચમાંથી ૭ કેચમાં આપણે બાઘા માર્યા હતા! શું છે કે પછી આમાં સંબંધો બગડે અને મેચો હાથમાંથી જાય. આ બધા ઝારા-ફ્રેશ તાજા દાખલા છે.

પોલીસ-ગુનેગાર અને પોલીસ-બિનગુનેગાર પ્રજા વચ્ચેના સંબંધો પર પણ એક નજર નાખવા જેવી છે. આમ તો પોલીસ પ્રજાની મિત્ર ગણાય છે. પણ કોણ જાણે કેમ પણ હિન્દી ફિલ્મોમાં પોલીસ ખાતા માટે એવું કાયમ કહેવાય છે કે ‘પુલિસ સે ન દોસ્તી અચ્છી ન દુશ્મની’. છતાં પોલીસ જવાનોના લગ્નો તો થતા જ હોય છે અને એમના બાળકોના પણ લગ્ન થતા હોય છે. આ બતાવે છે કે એમની સાથે સંબંધ બાંધી શકાય છે. અહીં સામાન્ય જનતાની વાત થાય છે. બાકી પોલીસ અને ચોર વચ્ચેનો સંબંધ ઉંદર બિલાડીનો સંબંધ કહેવાય છે. બિલાડી પણ કેવી? ઉંદરને રમાડવાના બદલે ધોઈ ધોઈને અધમુઓ કરી નાખે એવી! આની સામે પ્રમાણમાં ઢીલી ગણાતી ટ્રાફિક પોલીસ અને ટુ-વ્હીલર ચાલક વચ્ચેના સંબંધો ટોમ એન્ડ જેરી જેવા ગણાય. આમાં ટોમ ઓછા અને જેરી હજારો હોય પાછા. શહેરોમાં ‘સીટી પોલીસ’ તરીકે ઓળખાતા આ કર્મીઓ પાસે સીટી વગાડવાથી વધુ સત્તા પણ હોતી નથી. ઓછું હોય એમ આપણે ત્યાં ટ્રાફિક પોલીસને જોતાં જ કબડ્ડીના ખેલાડીની જેમ ‘તાકાત હોય તો પકડી બતાવ’ કહેતા હોય એમ બાઈક ભગાવવાનો રીવાજ છે. પેલો પણ બચારો પગ ઘસડીને એકટીવા રોકતી આંટીઓથી બચે કે પછી ટ્રાફિકની ચાલુ લેનને સાચવે કે પછી વહી જતી લોડીંગ રીક્ષાવાળા બકરાને પકડે? દરમ્યાનમાં જેરીઓ આડોઅવળા થઈને બાઈક મારી મુકતા હોય છે. આ ખેલમાં ટોમને પણ ખબર જ હોય છે કે આ જેરીઓ મારા સુધાર્યા સુધરવાના નથી એટલે ખાલી પોતાની ધાક જાળવી રાખવા અને કેસનો ટાર્ગેટ પૂરો કરવા પુરતું દંડો પછાડતા હોય છે. આ પ્રકારના સંબંધોમાં ભય વિના પ્રીતિ, કમસેકમ આપણે ત્યાં તો અસંભવ છે. એટલે સંબંધો તો તણાવ ભર્યા જ રહેવાના.

ગાંધીજી કહેતા કે ગ્રાહકને સેવા આપીને આપણે મહેરબાની નથી કરતા, બલકે એ આપણી પાસે આવીને આપણને સેવા પૂરી પડવાની તક આપે છે. ગ્રાહક શબ્દમાં હક આવેલો છે. કમનસીબે આપણે ત્યાં ગ્રાહક અને ધંધાદારી વચ્ચે ‘તેરા તેલ ગયા, મેરા ખેલ ગયા’નો માહોલ જોવા મળે છે. દાખલા તરીકે, રેસ્તરાંની મેનેજમેન્ટ અને ગ્રાહક વચ્ચે વિશિષ્ઠ પ્રકારનો સંબંધ – જેમાં ગ્રાહકો ટેબલ સાફ મેળવવાનો હક, ગ્લાસમાં આંગળા બોળ્યા વગર પાણી મેળવવાનો હક, પોતાને ગમતી ટીવી ચેનલ જોવાનો હક, ટીશ્યુમાં સુગર કોટેડ વરીયાળી ભરીને લઈ જવાનો હક, ગુજરાતી વેઈટર સાથે હિન્દીમાં વાત કરવાનો હક, શાકને સબ્જી અને ‘દાળ’ને ‘દાલ’ કહેવાનો હક, ટેબલ પર જોરશોરથી વાતો કરવાનો અને અટ્ટહાસ્ય કરવાનો હક, અને ‘દાલ મોલી થી’ અથવા ‘તડકા તેજ નહીં થા’ જેવા કારણોસર ટીપ ન આપવા જેવા હક માગતા કે વગર માગ્યે ભોગવતા જોવા મળે છે. સામે પક્ષે વેઈટરો પણ ટીપ ગુપચાવવાનો ઈરાદો ધરાવતા ગ્રાહકોને ઓળખી જઈ ટેબલને અડે નહિ તે રીતે કપડું ફેરવી, આંગળી બોળવાનો હક જતો કરવા બદલ ધોયા વગરના ગ્લાસ આપી, ગ્રાહક ચેનલ બદલવાનું કહે ત્યારે રિમોટ બગડી ગયો છે એવું જુઠ્ઠું બોલીને, કે પછી હવાયેલી વરીયાળી પધરાવીને વળતો વહેવાર નિભાવતા હોય છે. આવું ફક્ત રેસ્તરાંમાં જ નહિ પણ શાકની લારીથી લઈને હેર કટિંગ સલુન અને કરિયાણાની દુકાનથી લઈને સાડીના શો રૂમ સુધી બધે જ જોવા મળે છે.

જુઓ આવી હળવી વાતો કરતાં કરતાં ‘કહત બધીરા’ને છ વર્ષ પુરા થયા અને દિવાળી અંકથી સાતમું બેસશે! કોલમિસ્ટ અને વાચક વચ્ચેના આ પરોક્ષ સંબંધમાં મળેલા અઢળક પ્રેમથી હૈયું ગદગદિત છે. મારા શબ્દો તમારા ચહેરા પર સ્મિત લાવી શક્યા હોય તો હું ધન્યતા અનુભવીશ. ખુબ ખુબ વહાલ …

सुन भाई साधो …
‘હલ્લો, અમારે ત્યાં ઘો નીકળી છે. આવીને પકડી જાવ ને!’
‘તમે ક્યાંથી બોલો છો?’
‘તમારા સસરાની સોસાયટીમાંથી.’

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

કાકાઓના મૌલિક અધિકારો

Cutting With ABકાકા અને કાકી બહાર જવાના હતા. કાકી તૈયાર થતાં હતા એટલામાં લાઈટ ગઈ. કાકીએ પાઉડરને બદલે કંકુ મોઢા પર ચોપડી દીધું. કાકી તૈયાર થઈને બહાર આવ્યા અને કાકાને પૂછ્યું “હું કેવી લાગુ છું?” કાકા કહે “પોસ્ટ ઓફીસના ડબ્બા જેવી”. આ ધોળાવીરા જોકમાં કાકાની સેન્સ ઓફ હ્યુમર ઉંચી બતાવી છે. પરંતુ અત્યારે આવી જોક મુકો તો મહિલા અધિકારવાળા નાકના ટીચકા ચઢાવે. પરંતુ અમારું માનવું છે આવા જોક કાકીઓના ન જ બને. ધારો કે બનાવવા જઈએ તો શું થાય? એક કાકા ડાઈ કરતા હતા. એટલામાં લાઈટ ગઈ. ડાઈ માથાને બદલે મોઢા પર લગાડી દીધી. પછી કાકા અને કાકી રિસેપ્Kaka o na Adhikaroશનમાં ગયા. ત્યાં લોકોએ કાકાનું ધ્યાન દોર્યું. હાસ્તો, કાકાઓ તૈયાર થઈને કાકીને પૂછે કે ‘હું કેવો લાગુ છું” એવું જોકમાં પણ શક્ય નથી. અને કાકીઓ કાકાના મોઢા તરફ નજર કરે, એ પણ એટલું જ ભૂલ ભરેલું છે. એક્ચ્યુઅલી કાકાઓ ઉપેક્ષિત છે. મહિલાઓ, બાળકો, દિવ્યાંગ, માઈનોરીટી, અને બંને તરફના શૌચાલયમાં પગ નાખનારાઓના અધિકારો માટે લડનારા અનેક છે. પરંતુ જુના જોક્સમાં, જૂની ફિલ્મો અને સીરીયલોમાં આવતા, અને જેમના ‘જોક્સો’ સાંભળીને એક જનરેશન મોટી થઈ એ કાકાઓના હક વિષે કેમ કોઈ વાત નથી કરતુ?

એક જમાનામાં મિમિક્રી આર્ટીસ્ટ તરીકે ઓળખાતા આપણા સ્ટેન્ડ-અપ કોમેડિયન્સની સર્કિટમાં કાકાઓ હિટ હતા. એમાં પણ અમદાવાદના કાકાઓ પાછાં ટોપ ઉપર. વિનોદ જાની, મહેશ શાસ્ત્રી, કાંતિ પટેલ, દિનકર મહેતા, મહેશ વૈદ્ય અને દિનેશ શુક્લ જેવા કલાકારોએ જે કાકાઓની ઓળખાણ આપણા સમાજને કરાવી, એ આજના લાલુ જેવા ચાલુ માણસનીપણ અણી કાઢે તેવા,અને ઉસ્તાદીમાં નાગા બાવાનું પણ ખિસ્સું કાપી લે એવા હતા. એમની કાકાગીરી આગળ ભલભલા ખાં સાહેબો હથિયાર હેઠા મૂકી દેતા. અનુ મલિક અને કમાલ આર. ખાન જેવા પકાઉ લોકો તો હમણાં હમણાં જાણીતા થયા, બાકી અસલના કાકાઓ મગજનું ઈન્સ્ટન્ટ દહીં કરી આપતા! ‘બહાર નેકરવાની એન્ટ્રી ક્યોં આઈ બકા?’ એવું અમને એક કાકાએ પૂછેલું, જેનો જવાબ અમે આજે પણ શોધીએ છીએ. શહેરના અડધા પાગલો એટલે કે બ્રાન્ડેડ પાગલોની કુલ સંખ્યાના અડધા, અને બાકીના છુટ્ટા ફરતા અર્ધપાગલો એ કાકાઓની દેણ છે એવું હજુ મનાય છે. એ સમયના પ્રવર્તમાન માનાંકોની મર્યાદામાં રહીને આવતી જતી મંગળાગૌરી કે કુસુમલતાઓ સાથે શિષ્ટ અને મધુર પ્રેમાલાપ કરવો એ કાકાઓમાં હીટ પ્રવૃત્તિ હતી! જવાનિયાઓને પણ બે વસ્તુ શીખવા મળતી. અને આજે?

જુના ધોતિયાધારી કાકાઓની સામે આજે દીકરી કે વહુની ડીલીવરી માટે પત્નીના થેલા ઉપાડી વિદેશ જતાં કાકાઓ, પછી છો ને સોશિયલ મીડિયા પર જીન્સ પહેરીને લાસ વેગાસમાં ફરતા દેખાય, પણ એમનામાં અસલના કાકાઓ જેવી મજા નથી. અસલના કાકાઓએ ઉસ્તાદી, તીક્ષ્ણ હાસ્યવૃત્તિ અને હાજરજવાબીપણાને લઈને કાકાત્વને (નવો શબ્દ છે લખી રાખજો) નવી ઊંચાઈઓ બક્ષી હતી. આજકાલ તો એવા કાકાઓ માઈનોરીટીમાં છે. અમને તો ભય છે કે અત્યારની પેઢી જો કાકાઓના મૌલિક અધિકારોનું રક્ષણ નહિ કરે તો આ આખી પ્રજાતિ લુપ્ત થઇ જશે! કાકાસંસ્થા દરેક સમાજ માટે જરૂરી છે. સમાજમાં આવા કાકાઓનો પુરવઠો જળવાઈ રહે એ માટે કાકાઓએ સ્વયં જાગૃત થવું પડશે. આપણી કાકા સંસ્કૃતિ એ આજના સમયની માગ છે.

આ ઘટનાક્રમમાં કાકાઓનો દોષ નથી. બધું કાળની થપાટોને કારણે થયું છે. અમદાવાદની જ વાત કરીએ તો પોળનું જીવંત વાતાવરણ છોડીને નદી પારની સોસાયટીઓ અને ફ્લેટોમાં રહેવા ગયેલા કાકાઓ એમનું કાકાત્વ જાણે વચ્ચે આવતી સાબરમતીમાં વહેતા નર્મદાના પાણીમાં પધરાવતા આવ્યા હોય એવું ચોક્કસ લાગે છે.

કાકાઓ વ્યાજના વ્યાજ એટલે કે છોકરાંના છોકરાં માટે ઘેલા હોય છે એ વાત સાચી. એટલે જએ બાબાના  બાબાને નર્સરીમાં એડમીશન મળે ત્યારથી એને લેવા-મુકવા જવાનું હરખભેર ઉપાડી લે છે. પણ, એનો મતલબ એ નહીં કે બધા કાકાઓને બધા સમયે આ કામ માથામાં મારવામાં આવે. વહુ સવાર-સવારમાં બેઠી બેઠી વોટ્સેપમાં ગુડાય ને બચારા કાકાઓ છોકરા મુકવા જાય એ ક્યાંનો ન્યાય? આવું જ બેન્કના કામનું છે. ઘરનાં જ નહીં, પડોશમાં પણ હુતોહુતી બેઉ નોકરી કરતા હોય, તો એ લોકો પણ ‘અંકલ પ્લીઝ આટલી એન્ટ્રી પડાવતા આવજો ને’ કહી બિન્ધાસ્ત રીતે કાકાઓને પાસબુક પકડાવી દેતા હોય છે. અંકલ બની મહાલતા આપણા આ કાકાઓને બની શકે કે બેન્કમાં આંટો મારવામાં કદાચ મઝા પણ આવતી હોય, પણ એનો મતલબ એ નથી કે એમને માથે આવા કામ મારવામાં આવે! આવા કાકાઓને જોઇને કોણ માને કે એક જમાનામાં કાકાઓનું ઘરમાં એકહથ્થુ શાસન રહેતું અને એમની સામે ચૂં કે ચાં કરવાની કોઈની હિમ્મત નહોતી?

આ સંજોગોમાં હવે જરૂર છે કાકાઓએ આત્મસન્માન ખાતર જાગૃત થવાની. એકલા ન કરી શકે તો પોતાના જેવા અન્ય કાકાઓને ભેગા કરી આંદોલન કરવાની. જરૂર છે વોટ્સેપ પર લોકોને બોરિંગ ગુડ મોર્નિંગ મેસેજ અને પેન્શનના સર્ક્યુલરો ફોરવર્ડ કરવાનું બંધ કરીને રસિક કાકાઓનું શૌકિન ગ્રુપ શરુ કરવાની. જરૂર છે બાંકડે બેસીનેસની દેઓલ અને પૂનમ ધિલોનને બદલેસની લીઓની અને પૂનમ પાંડેની ચર્ચા કરવાની જરૂર છે.જરૂર છે બરોડા ટુ બેંગકોક ટુર કરવાની. હવે તમે એમ કહેશો કે આવા અવળા અને અનૈતિક આઈડિયા ન આપવા જોઈએ. કેમ? અનૈતિક કામ કરવાનો અધિકાર ફક્ત યુવાનોનો જ છે? કાકાઓનો નહીં? ઉંમર વધે એટલે હસીન ગુના કરવાના છોડી દેવાના? બિલકુલ નહિ. કાકાઓ તમે આગળ વધો, કંઈ થાય તો અમે બેઠા છીએ.

મસ્કા ફન
‘કંઈ થાય તો અમે બેઠા છીએ’ કહેનારા સમય આવ્યે ઉભા થતા નથી.

Posted in નવગુજરાત સમય | 2 ટિપ્પણીઓ

ચડ્ડી પે ચર્ચા

Chaddi Pe Charcha

Click on image to read this and other articles online on Feelings Gujarati Magazine

રંપરાગત રીતે આપણે ત્યાં દરિયામાં નહાવા પડતી વખતે બધા જ કપડા પહેરી રાખવાનો રીવાજ હતો. આપણામાં ભુરીયાઓ જેવું નહિ કે કપડાના બે કકડા લપેટીને દરિયામાં ઝંપલાઈ દઈએ. એ જમાનામાં બાથરૂમમાં પણ નાડાવાળી ચડ્ડી ઉપર બનિયાન પહેરીને કે માત્ર લુંગી અથવા ગમછો પહેરીને નહાવાના લહાવા લેનારો વર્ગ પણ મોટો હતો. આવા સુશીલ યુવાનોને એ વખતે સમાજે રોકી રાખ્યા ન હોત તો આજે આપણે ત્યાં સુટ-બુટ અને ટાઈ પહેરીને દરિયામાં નહાવાની ઉજ્વળ પરંપરા પ્રસ્થાપિત થઇ હોત. આજે પણ જુરાસિક યુગના અવશેષો વિષે સંશોધન કરતા લોકોમાંના કેટલાકે આ પુરાતન ઉજ્વળ પરંપરાના અમુક ઉપાસકોને વોટર પાર્ક અને હોલીડે રિસોર્ટના સ્વિમિંગ પુલમાં જીન્સ-ટીશર્ટ, લેંઘો-ગંજી, સલવાર-કમીઝ કે સાડી સહીત ધબાધબી કરતા જોયા હોવાનું નોંધ્યું છે.

સુટ-બુટ કે ધોતિયા-ખમીસ સાથે સમુદ્રસ્નાન કરવાની પરંપરાને નેસ્ત નાબુદ કરવા માટે જવાબદાર હોય તો ‘હાલોને આપણા મલકમાં’ની હાકલ સાથે ડીસેમ્બર મહિનામાં વતનમાં ઉતરી પડતા ભારતીય ઉપખંડની એન.આર.આઈ. તરીકે ઓળખાતી ઉપજાતીના મનુષ્યો! દેખાવે આ મનુષ્યો આપણા જેવા જ લાગતા હોવા છતાં બસો માણસોના ટોળામાં એમની ચડ્ડીને કારણે ઓળખાઈ જતા. એવું નહોતું કે એ લોકો સુપરમેનની જેમ પેન્ટ ઉપર ચડ્ડી પહેરતા. ઊંહું… એ લોકો અધોવસ્ત્ર તરીકે માત્ર ચડ્ડી પહેરતા. ઉપર લખડું પડી ગયેલું ટીશર્ટ હોય પાછું. સાવ એવું નહિ એમનામાં. એમાં પહેલી ધારના એન.આર.આઈ. (એટલે કે બોર્ન એન્ડ બ્રોટ-અપ ઇન યુ.એસ. યુ સી!) હોય એ પાછા ચડ્ડી ઉપર માત્ર ગંજી પહેરતા. આ પોશાક પહેરવામાં એમને સ્થળ-કાળ પણ નડતો નહિ! અમે મસાણમાં અને બેસણામાં પણ ચડ્ડી પહેરીને બેઠેલા ભાઈઓને જોયેલા છે. આ તો આપણા ગોર મહારાજોની જોહુકમી બાકી વરરાજા બર્મુડા પહેરીને બેઠા હોય એવા ફોટા પણ આલ્બમોમાં જોવા મળતા હોત. દેશમાં આવ્યા પછી પણ છોકરાની બાબરી કે ત્યાં કરેલા લગ્ન નિમિત્તે કુળદેવીના સ્થાનકની મુલાકાત નક્કી જ હોય. એટલે મંદિરના પરિસરમાં પણ આવા જાતકો દાળમાં પડેલા કોકમની જેમ અલગ તરી આવતા. કાળક્રમે દેખાદેખીમાં એમનો ચેપ આપણી પ્રજાને લાગ્યો. હવે તો એવી હાલત છે કે મંદિરોની બહાર ‘પૂરી લંબાઈના વસ્ત્રો પહેરીને જ મંદિરમાં પ્રવેશવું’ના પાટિયા મારવા પડે છે.

મને તો ચડ્ડી નથી ફાવતી. ઘરમાં ચડ્ડીઓ પહેરીએ તો મચ્છરને કરડવા માટે મોકળું મેદાન મળી જાય. જયારે ચડ્ડી પહેરીને બહાર નીકળીએ તો કૂતરાને બટકું ભરવા માટે છાલ ઉતારેલા કેળા જેવા ખુલ્લા પગ મળી જાય. જોકે હવે પોણીયા બાંયની ચડ્ડીઓ મળવા માંડી છે એ ગનીમત છે બાકી, ચડ્ડીના ક્ષેત્રે આપણે દુનિયાને આપવા જેવું કંઈ નહોતું. એક જમાનામાં આપણે ત્યાં નાડુ નાખેલી પટ્ટાવાળી ચડ્ડીઓનું એકચક્રી શાસન હતું. જેમ ભાંગના બંધાણીને સ્કોચ વ્હિસ્કીનો નશો પણ ફિક્કો લાગે એમ નાડુ નાખેલી પટ્ટાવાળી ચડ્ડીઓ પહેરવાના શોખીનોને બર્મુડા પ્રકારના ચડ્ડામાં ઘર જેવું વાતાવરણ લાગતું નહોતું! એ જે હોય તે પણ ઘણા સંશોધન પછી અમને ચડ્ડીનો એક માત્ર ફાયદો દેખાયો છે કે એમાં તમે બાંય ઉંચી કર્યા વગર પગ ઉપર વલૂરી શકો છો.

નાડાને ચડ્ડીનું અગત્યનું અંગ ગણી શકાય, પણ અવિભાજ્ય અંગ ન ગણી શકાય કારણ કે નાડાના પોતાના ભયસ્થાનો છે. તમારી આંગળી પહોચી શકે એનાથી વધુ ઊંડે સરકી જવું એ નાડાનો સ્વભાવ છે. કહેવત છે કે પાણીમાં ગયેલું પાડું, ઘાંચમાં ગયેલું ગાડું અને નેફામાં ગયેલું નાડુ બહાર કાઢવું મુશ્કેલ છે. એ વાત સાચી કે સરકાર ટકાવવા માટે જેટલી જરૂર ધારાસભ્યોના ટેકાની હોય છે એટલી જ જરૂર ચડ્ડીને કમર પર ટકાવી રાખવા માટે નાડાની હોય છે. નાડાનું બે ટુકડામાં વિભાજન થાયા પછી એક હાથે ચડ્ડી પકડી અને બીજા હાથે નાડું શોધી રહેલા માણસની હાલત મત્સ્યવેધ માટે ત્રાજવામાં ઉભેલા અર્જુન કરતાં પણ કફોડી બની જાય છે. સ્વિમિંગ પુલમાં કે દરિયામાં ખાબકતી વખતે પણ નાડુ દગો દે ત્યારે રોકેટમાંથી સેટેલાઈટ છૂટો પડે એમ ચડ્ડીમાંથી તરવૈયો છૂટો પડી જાય છે. તમે ભલે નાડ પારખી શકતા હોવ પણ નાડુ પારખવામાં થાપ ખાઈ જાવ તો ઉભી બજારે ભયાનક દ્રશ્યો ઉભા થઇ શકે છે. નાડાનો બહારથી દુરસ્ત દેખાતો ભાગ નેફાની અંદરના નાડાની મજબુતીની ખાતરી નથી આપતો એવું અઠંગ ચડ્ડા-પહેરુ લોકોનું કહેવું છે. એ હિસાબે નાડાનું કામ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ જેવું છે; બહારથી તો મજબુત, પણ જેવી રીતે પાકિસ્તાન સામે આપણી ટીમ ફાઈનલમાં તૂટી ગઈ એમ નાડુ તૂટે તો વિકેટોની જેમ ચડ્ડી પગમાં ઢગલો થઈને પડે ય ખરી! એટલે નાડી પરીક્ષણ કર્યા પછી જ ચડ્ડી પહેરવી. સદભાગ્યે ચડ્ડીમાં પણ પરિવર્તનનો પવન વાયો છે. હવે ઈલાસ્ટીકવાળી અને બટનવાળી ચડ્ડીઓ પણ મળતી થઇ છે. અમો નાડા અને ઈલાસ્ટિક બંનેથી સજ્જ હાઈ સિક્યોરીટીવાળી ઈમ્પોર્ટેડ હાઈબ્રીડ ચડ્ડી પહેરીએ છીએ એ જાહેર જનતાની જાણ સારું.

सुन भाई साधो …

ભવ્ય ભાતીગળ ગુજરાતી ફિલ્મ:
ચારસોની ચોયણી ને નવસોનું નાડુ, હાલ ગોરી તને ગરબે રમાડું.

 

—–x—–x—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

ધ્વનિતનું વિટામીન શી

જેની લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી હતી એ આરજે ધ્વનિતની ‘વિટામીન શી’ આખરે આવી ગઈ. ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં લાંબા અરસા પછી કદાચ પહેલીવાર એવું થયું છે જયારે કોઈ બીજા ક્ષેત્રમાં ભરપુર લોકચાહના ધરાવતી હસ્તી સિલ્વર સ્ક્રીન પર પગલાં માંડતી હોય. એક આર,જે, તરીકે ધ્વનિતનો મોટો ચાહક વર્ગ છે. અમદાવાદ અને એના આસપાસના વિસ્તારોમાં લાખો ઘરો એવા હશે જેમાં સોમથી શનિ સવારે સાતથી અગિયાર વાગ્યા વચ્ચે ધ્વનિત એના અવાજથી હાજરી પુરાવતો હોય. ‘વિટામીન શી’માં જીગરના રોલ માટે એની પસંદગી માટે એની લોકપ્રિયતા અને વ્યક્તિત્વની સાથોસાથ એનો અવાજ મુખ્ય કારણ હોઈ શકે કારણ કે ફિલ્મની વાર્તા મુખ્ય પાત્ર જીગરના વોઈસ ઓવરમાં કહેવાઈ છે. આ એવી બાબત છે જેમાં ધ્વનિત બેતાજ બાદશાહ છે.

ભાઈ-ભાભી સાથે રહેતો જીગર ઉર્ફે જીગો વિમાની પોલીસીઓ વેચતો માધ્યમ વર્ગનો યુવાન છે. આ લખાય છે ત્યાં સુધી એ સ્પષ્ટ થઇ ગયું છે કે ધ્વનિતને આ ભૂમિકામાં દર્શકોએ વધાવી લીધો છે. એનું એક કારણ એ પણ હોઈ શકે કે ફિલ્મમાં જીગરનું પાત્ર ‘બોય નેક્સ્ટ ડોર’ જેવું છે અને ‘ટ્રી ઈડિયટ’ કેમ્પેઈન હોય કે ‘મિર્ચી નિયોન રન’, ધ્વનિત સતત એના ચાહકો વચ્ચે રહ્યો છે. એના શ્રોતાઓ સાથે દૈનિક ધોરણે સતત સંવાદ ચાલે છે. એમના માટે એ ‘આપણો ધ્વનિત’ જ છે.

ફિલ્મની વાર્તા વિષે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઘણું આવી ગયું છે અને તમે વિકેન્ડમાં કદાચ જોઈ પણ હશે એટલે એની વધુ ચર્ચા નથી કરવી. મને વાર્તાને જે ટ્રીટમેન્ટ આપવામાં આવી છે એ રસપ્રદ લાગી છે અને એની વાત અહી કરવી છે. એક સારી વાર્તામાં જે હોવું જોઈએ એ બધું જ ‘વિટામીન શી’માં મોજુદ છે. રસપ્રદ વળાંકો દર્શકમાં ઉત્સુકતા જગાવે છે અને હળવી ક્ષણો તથા પ્રેક્ષકને લાગણીવશ કરી દે એવી ઘટનાઓ દર્શકને વાર્તા સાથે જોડે છે. આ સફર દરમ્યાન સમય ક્યાં વહી ગયો એની દર્શકને જાણ પણ ન થાય એ માટે વાર્તામાં સારી રીતે વણાયેલું હાસ્ય હોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ફૈસલ હાશમી, મોહસીન ચાવડા અને અને પરેશ પટેલની ટીમે ‘વિટામીન શી’માં આ બધું જ મુક્યું છે.

ફિલ્મની શરૂઆતમાં જીગર પોતાની કથની કહે છે જે ધ્વનિતના જ વોઈસ ઓવરથી કહેવાય છે. પાત્રોની ઓળખ પણ ત્યાં જ આવે છે. કહે છે ને કે યુવા વસ્થામાં લગભગ બધી જ સમસ્યાઓના મૂળમાં મિત્રો હોય છે અને એના સમાધાનમાં પણ મિત્રો જ હોય છે. એવું અહીં પણ છે. ડીલ ફાઈનલ થવામાં હોય તે જ સમયે મિત્ર ‘વડીલ’નાં ફોનના કારણે (એ સિક્વન્સ પછી પણ સરસ રીતે પ્રયોજાઈ છે) વીમાના ગ્રાહક ગુમાવતા જીગરને એ જ વડીલ બટાટા પૌંવા અને લીંબુના પ્રતિકથી ‘વિટામીન શી’ ની ઉણપ વિષે સમજાવે છે. કહે છે ‘ડીશ છીછરી છે, પણ વિચાર ઊંડો છે’. બસ, એ ક્ષણથી જીગર, વડીલ, મનીયા અને એડમીનની કેમેસ્ટ્રી જામી જાય છે. હીરોના ત્રણેય મિત્રોનું કામ અદભૂત છે. ફૂલ માર્ક્સ. એ ચારે ભેગા હોય એવા સીનમાં ટાંગ ખીંચાઈનો સબ્જેક્ટ પ્રેમ જવરથી પીડાતો અથવા એમાં અટવાયેલો અને છૂટવા મથતો જીગર જ હોય એટલે એના ભાગે ટપલા ખાવાનું જ આવે એ સ્વાભાવિક છે. પણ શ્રુતિ સાથેની એની ઓળખાણ અને એ પછીની મુલાકાતોની ઘટનાઓમાં રોમાંસ સાથે હ્યુમર નિષ્પ્રયત્ને અને ખૂબીથી નિષ્પન્ન કરે છે. ધ્વનિત હોય એટલે અમદાવાદનો ટ્રાફિક, પાર્કિંગ, ખાડા અને ટ્રાફિક પોલીસ અંકલની વાત પણ હોય જ અને એ છે જે અને એ બધા જ સીનમાં હાસ્યની છોળો ઉડે છે. શ્રુતિના ટુ વ્હીલરમાં પેટ્રોલનું ખૂટી જવું, એ સમયે જીગરનું બાઈક લઈને આવવું અને પીછો કરી રહેલા જીગર પરના શ્રુતિના ગુસ્સાનો એ સીન હીરો-હિરોઈનની કેમેસ્ટ્રી જમાવવા માટે ખૂબીથી પ્રયોજાયો છે! વડીલના શબ્દોમાં જીગર ‘ખિસકોલી જેવા નબળા હૃદયનો’ છે, છતાં પણ ટોળકી શ્રુતિને પ્રપોઝ કરવા માટે એને હવા ભરીને તૈયાર કરે છે. પણ એ જતો હોય છે ત્યારે વડીલ કહે છે ‘આપણું ઘેટું ચરવા ગયું છે પણ ઉન મુકીને આવશે…’ અને એવી જ ઘટનાઓ પણ બને છે. કેફેમાં પહેલી ડેટ અને એ પછીના બંનેના દરેક સંયુક્ત સીનમાં તમારા ચહેરા પર સ્મિત આવ્યા વગર નહિ રહે. શ્રુતિ જીગરને ‘યસ’ કહે છે એ મોમેન્ટ વિશેષ રીતે ફિલ્માવાઈ છે.

Vitamin She-2ફિલ્મના વાર્તા પ્રવાહ દરમ્યાન ભવિષ્યમાં બનનાર ઘટનાઓ માટે વવાયેલા બીજને આગળ ઉપર જે રીતે કથા સાથે જોડીને ઉપયોગમાં લેવાયા છે એ દાદને પાત્ર છે. અકસ્માતમાં પત્ની અને બાળક ગુમાવનાર માનસિક અસ્થિર બાબુ એવી જ કેટલીક મીઠી અને હૃદય સ્પર્શી ક્ષણો આપે છે. પતિ-પત્નીના સંબંધોને સ્પર્શતા સબપ્લોટમાં શ્રુતિના પિતા સંજયના પાત્રમાં આશિષ કક્કડ લગ્નજીવનમાં આવતા મનમુટાવ અને અત્યંત સંવેદના સભર દ્રશ્યોમાં અસર છોડી જાય છે. હીરોનું પાત્રા લેખન જેટલું સ્પષ્ટ છે એટલું કદાચ (એકાદ છૂટક સૂચક પ્રસંગને બાદ કરતાં) હીરોઈનનું નથી, પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામામાં એટલા ઊંડા ઉતારવાનું પણ હોતું નથી. એ ન્યાયે એ પોતાના ગર્લીશ નખરાથી જીગરના મગજની નસો ખેંચવાનું કામ બરોબર રીતે બજાવે છે. આ પ્રકારની રિલેશનશિપમાં રહેલી વ્યક્તિ પોતાને એકેએક ઘટના સાથે આસાનીથી જોડી શકે એટલી સાહજિક છે. પ્રસ્તુતિ જરા નાટકીય છે જે આ જોનરની ફિલ્મોમાં સામાન્ય છે. અહીં જીગરના પ્રતિભાવ ઝીલવા માટે ક્લોઝ-અપનો ઉપયોગ વધુ કરવામાં આવ્યો છે જે ન કર્યું હોત તો પણ સિન એટલા જ અસરકારક બન્યા હોત. કૃશ દેબુ ઉર્ફે સુધીરના એની પત્ની ગીતા સાથેના સીનમાં ગૃહિણીની સમસ્યાઓને વાચા અપાઈ છે. એ જ સંદર્ભમાં કુરુષ દેબુ સાથેના બ્રહ્મજ્ઞાનવાળા કેમિયોમાં બંનેના કૃષ્ણ-અર્જુનના લિબાસ સીનને સપોર્ટીવ છે. ડાયલોગ પણ એટલાજ હિલેરીયસ છે. ધ્વનિતને એ ગેટઅપમાં જોઇને એના ફેન્સને ગમ્મત પડી હશે. ‘ભાઈ સાથે પચીસ વર્ષમાં પહેલી વાર ઝઘડયો’ હોય કે પછી મિત્રો પરના ગુસ્સાનો સીન હોય ધ્વનિતે પોતાના તરફથી કોઈ કસર રાખી નથી.

Chhokri song from Gujarati film Vitamin She

મેહુલ સુરતીનું સંગીત તુષાર શુક્લ તથા ડૉ રઈશ મનીઆરના ગીતો ફિલ્મનું મજબુત પાસું છે. ફિલ્મનો ટાઈટલ ટ્રેક એક રેપ સોંગ છે જેના શબ્દો ખુબજ રમતિયાળ છે. ગીતના શબ્દો અને અવાજ ધ્વનિતના જ છે અને એણે ગીતના મૂડ પ્રમાણે જ ગયું છે. હળવા ડાન્સ સ્ટેપ્સ સાથે અમદાવાદના જ વિવિધ લોકેશન્સ પર એનું ફિલ્માંકન પણ સરસ થયું છે. મને અપેક્ષા હતી જ અને પ્રોમોમાં પણ જોયું કે ફિલ્મમાં કમસેકમ એક આખું ગીત ધ્વનિતની આસપાસ હશે અને છે! માછલીઓ ઉડે – ધ્વનિતને નિયમિત રીતે સાંભળનારાને સતત ‘આપણો ધ્વનિત’ની ફિલ આપે એવા આ મેલોડીયસ ગીતમાં ધ્વનિતને બધા જ મૂડમાં ઝડપવામાં આવ્યો છે. ધ્વનિતના ઓડિયો આલ્બમ ‘મજ્જાની લાઈફ’ના લોન્ચિંગ વખતે એણે કહ્યું હતું કે એને ડાન્સ સાથે બીયાબારું છે પણ હાઈટેમ્પો ગીત ‘છોકરી’માં એણે પોતાની એ ગેરમાન્યતાને બાજુ ઉપર મુકીને કામ કર્યું છે અને સફળ થયો છે. કોરિયોગ્રાફી સરસ છે. ‘એ દીવાનગી’ ગીતમાં મનોમંથન અસરકારક રીતે ફિલ્માવાયું છે. સમગ્ર ફિલ્મમાં બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોરમાં અમુક જગ્યાએ ઢોલ સાથે આલાપો (દર્શન રાવલ?) સરસ લેવાયા છે. ગુજરાતી ફિલ્મમાં 6D સાઉન્ડનો ભાગ્યે જ લાભ ઉઠાવવામાં આવે છે પણ આ ફીલ્મને પુરા માર્ક આપવા પડે. અમુક જગ્યાએ એ તમને દ્રશ્યની વચ્ચે મૂકી દે છે. એ માટે તમારે ફિલ્મ ફરી જોવી પડશે.

ફિલ્મના કથા પ્રવાહ સાથે આકાર લેતી ઘટનાઓને સાંકળતી ક્લાઈમેક્સમાં હળવી ક્ષણો છે. ફિલ્મનો અંત રૂટીન છે અને નાટ્યાત્મક ઢબે શૂટ કરાયો છે પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામા જોવા આવેલા ફેમીલી ઓડીયન્સને મનોરંજન સાથે નિસ્બત હોય છે અને એ પૂરેપૂરુ મળે છે. હું ‘વિટામીન શી’ને ‘મસ્ટ સી’ની કક્ષામાં મુકું છું. હજી બાકી હોય તો જોઈ આવો.

Vitamin She-3

વાહ વડીલ!

 

Posted in Movie Review | 5 ટિપ્પણીઓ

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૨

(ગતાંકથી ચાલુ …)

હું સ્તબ્ધ હતો!

મારું ફેસબુકનું પ્રોફાઈલ પિક્ચર એક મસ્તીખોર બંદરનું છે અને માથામાં તેલચંપી કરેલી કન્યા જે મારા આધાર કાર્ડ માટેની વિગતો ભરી રહી હતી એ મારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી મને ઓળખી ગઈ હતી! એ હજી એની જોડીદાર ‘મનીસા’ને મારી ઓળખાણ આપતી હતી ત્યાં મેં ટેબલ પર ટપલુ મારીને એનું ધ્યાન ખેંચવાની કોશિશ કરી. એણે તો નહિ પણ પેલી મનીષા એ જોયું અને બોલી,

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1

“કિંજલ, સાહેબ બોલા’વ છ”

કિંજલે મારી સામે જોયું એટલે મેં મોબાઈલમાં મેધાવી કાર્ટુનિસ્ટ સ્વ. સતપાલસિંહ છાબડાએ બનાવી આપેલું બંદરનું કાર્ટુન બતાવી કહ્યું “હું કોઈ એંગલથી આવો લાગુ છું બેન?” તો હસતા હસતા એ કહે,

“એ નઈ … મારા ભ’ઈએ તમારો ફોટો બતાયો ‘તો. એ તમને ઓરખ’અ છ.”

મેં કહ્યું “તો ઠીક. હવે બાકીની વિગતો ભરીશું?” ત્યાં જ એના મોબાઈલમાં ‘જગ ઘુમયા થારે જૈસા ના કોઈ …’ વાગ્યું અને એ ઉતાવળે મોબાઈલ લઈને બહાર તરફ ભાગી. જતા જતા એ મને કહે “સાયેબ, આ મુકેસ ભ’ઈ તમારી એન્ટ્રી કરી દેસે.” અને પછી “મુકેસ, આ સાયેબની એન્ટ્રી કરી કાઢને. મુ વાત કરીને આવું સુ.” કહીને એ ગઈ. એની જગ્યાએ મુકેશ ગોઠવાયો. એણે એન્ટ્રી ચાલુ કરી અને સીધું જ પૂછ્યું,

“મેલ કે ફીમેલ?”

“મારી જ એન્ટ્રી ચાલે છે” મેં કહ્યું

“હા એ બરોબર પણ મેલ કે ફીમેલ?”

“તને શું લાગે છે?” મૂછ ઉપર હાથ ફેરવતા ફેરવતા મેં કહ્યું.

“મેલ. પણ અમારે ઘરાકને બધ્ધું પૂસવું પડે. અમને ટૅનિંગ મોં સાયેબે પૂસ્યા વગર કોંય ભરવાની ના પાડી છ”

“અલા, હું તને રેશનીંગનું કેરોસીન લેવા આવેલો ઘરાક લાગુ છું?”

“એ તો ઈમ કે’વાય. સ્યોરી સ્યોરી …”

“ચલ હવે બીજું શું જોઇશે?”

“ફાધરનું નામ, તમારું સરનામું, ફોન નંબર અને જન્મ તારીખ બોલો” મેં એક એક કરીને વિગતો લખાવી. એણે એક પ્રિન્ટ કાઢીને એમાંની વિગતો ચેક કરીને સહી કરવા કહ્યું. મારા પછી એ જ પ્રમાણે પ્રિયાની વિગતો પણ દાખલ કરીને એણે અમને ટોકનો આપ્યા અને ફોટા માટે વારાની રાહ જોવાનું કહ્યું. અમે ખાલી ખુરશીઓમાં ગોઠવાયા.

રૂમના એક ખૂણામાં જ હાફ પાર્ટીશન કરીને ફોટા પાડવાની ગોઠવણ કરેલી હતી. કોમ્પ્યુટર પર એક છોકરી બેઠી હતી અને સાથે બીજો એક હેલ્પર પણ હતો. એક વ્યક્તિની વિધિ પૂરી કરવામાં સારો એવો સમય જતો હતો પણ એ લોકો બને તેટલી ઝડપથી કામગીરી પૂરી કરતા હતા.

અમારો વારો આવ્યો ત્યાં સુધી લોકોને ફોટા પડાવતા જોવાની મજા આવી. અમુક લોકો સ્ટુડિયોમાં ફોટો પડાવતા હોય એમ સજડબંબ થઈને બેસી જતા હતા. લગભગ બધાને એમ હતું કે ફોટામાંથી જ આંખની છાપ લેવાની છે એટલે ચીના જેવી ઝીણી આંખોવાળા લોકો પણ ‘ચાર લાઈના’વાળા કવિ સુરેન્દ્ર શર્માની જેમ ડોળા કાઢીને કેમેરા સામું જોતા હતા. કેટલાક આંખની કીકી સ્કેન કરવા માટેના દૂરબીન જેવા સાધનમાં કંઈ દેખાતું નથી એની ફરિયાદ કરતા હતા જાણે એમાં આલિયા ભટ્ટના ફોટા બતાવવાના ના હોય! ટૂંકમાં આ બધા પરથી અમારે શું નથી કરવાનું એ સમજાઈ ગયું.

હું ફોટો પડાવવા ખુરશી પર બેઠો એવો જ પેલા હેલ્પરે મારો ચાર્જ લઇ લીધો. મને કહે “સાહેબ, કેમેરાના લેવલ પ્રમાણે મુંડી સેટ કરવી પડશે. જરા ટટ્ટાર બેસો”

“માથું કાપવું નહિ પડે ને?” મેં ટટ્ટાર બેસતાં જરા ટોળમાં પૂછ્યું. એ હસ્યો અને પછી મારું માથું એવી રીતે સેટ કર્યું જાણે હું વાળ કપાવવા બેઠો હોઉં.

મેં આંખ મિચકારતા કહ્યું, “વાળ પાછળથી ઓછા કરવાના છે અને મૂછો પણ સેટ કરી આપજો.”

સાંભળીને પેલો તો બગડ્યો! “સાહેબ આ સરકારી ઓફીસ છે, સલૂન નથી.” પછી કહે કે “આ કેમેરા સામે જુઓ. આંખો મિચકારતા નહિ.” એ સૂચના પછી આંખ ખાસ ઝબકવા માંડી. બે-ત્રણ ટ્રાયલ પછી એ જરા ચીડમાં બંને કમર પર હાથ મુકીને મારી સામે જોઈ રહ્યો! મેં કહ્યું,

“દીવાસળી છે?”

“દીવાસળીનું શું કરવું છે? અહી બીડી પીવાની મનાઈ છે.”

”ના ના આ તો દીવાસળી હોય તો તંબૂ ઉંચો રાખવા જેમ બમ્બૂ ભરાવે છે એમ આંખો ખુલ્લી રાખવા દીવાસળી ભરાવું.” પેલાને લાગ્યું કે હું આજે એનો પગાર વસુલ કરીને જ રહીશ એટલે એણે માઉસ જાતે હાથમાં લઈને ફોટો પાડ્યો. પછી પેલી છોકરીએ આંખ અને ફિંગર પ્રિન્ટ સ્કેન કરી લીધા. હવે મને ઇન્તજાર હતો મારા ફોટાનો જેના માટે અમે ખાસ મુહુર્ત જોયું હતું. હું પૂછું એ પહેલા મોનીટરમાં જોઇને પેલાએ મને પૂછ્યું,

“સાહેબ, તમે પોલીસમાં છો?”

મેં કહ્યું “ના, કેમ?”

એ કહે “આ જુઓ”

મારો ડર સાચો હતો. કોમ્પ્યુટરના સ્ક્રીન ઉપર દેખાતો હતો એ શખ્શ રેઈડમાં પકડેલી દારૂની પેટીઓની બાજુમાં એટેન્શનમાં ઉભેલા કોઈ હવાલદાર જેવો લાગતો હતો. બાજુમાં મારું જ નામ, સરનામું અને ફોન નંબર લખેલો હતો!

सुन भाई साधो …

એક સવારે સૌરાષ્ટ્રની બસમાંથી ઇસ્કોન ઉતર્યો ત્યારે …
આશાભર્યો રિક્ષાવાળો: ક્યાં જવું છે સાહેબ?
બધિર: બાથરૂમ!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ સ્વરૂપ છે!

દિલ્હી યુનીવર્સીટીના બીકોમ ઓનર્સના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ‘ઈમેઈલ સ્કર્ટ જેવા હોવા જોઈએ; ટૂંકા કે જેથી રસપ્રદ બને અને પૂરતા લાંબા હોવા જોઈએ જેથી અગત્યના મુદ્દા આવરી લે’. આમાં હોબાળો થઈ ગયો છે. પુસ્તકમાં ભૂલ છે. આવું ભૂલભરેલું લખી જ કઈ રીતે શકાય? મીની સ્કર્ટ સાયન્સમાં દર્શાવેલ કારણોસર પહેરવામાં આવે છે જેથી કરીને ત્વચાને સૂર્ય પ્રકાશ દ્વારા વિટામીન ડી મળી રહે. ભારતીય પુરુષો તો ચડ્ડા પહેરીને ફરી શકે છે એટલે એમને કોઈ સમસ્યા નથી. પરંતુ સ્ત્રીઓ આખી જિંદગી સાડી કે પંજાબી પહેરીને ફરતી હોઈ વિટામીનની ઉણપ સર્જાઇ શકે છે. આવું કંઈ જીવવિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં નથી લખ્યું, અમે એવું માનીએ છીએ. આટલું સામાન્ય જ્ઞાન તો સૌમાં હોય. આ સામાન્ય જ્ઞાન માટે અમે કંઈ કોલર ઊંચા કરીને નહિ ફરીએ. જોકે પુરુષો ગમે તેટલા ટૂંકા ચડ્ડા પહેરીને ફરે એ ઈન્ટરેસ્ટીંગ બનતા નથી, કે એમને પુસ્તકમાં સ્થાન મળતું નથી.

જોકે ઉપર જણાવ્યા મુજબ ખોટું હોવા છતાં સ્કર્ટની સરખામણી અન્ય કશા સાથે કરવું નવું નવાઈનું નથી. સૌથી પહેલા વિન્સ્ટન ચર્ચિલે સ્કર્ટની સરખામણી સ્પીચ સાથે કરી હતી. એક પ્રોફેસરજ્યારે આવી ઉઠાંતરી કરે,એ પણ ચર્ચિલને ક્વોટ કર્યા વગર ત્યારે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે. અમે દિલ્હી યુનીવર્સીટીના વીસી નથી નહિ તો આવા પ્રોફેસરને ગડગડિયું પકડાવી દઈએ. પણ અમે ઘણું બધું નથી એટલે ઘણુબધું થતું નથી. ગીતામાં કહ્યું છે એમ જે થાય છે તે સારા માટે થાય છે.

કહે છે કે હદની પણ હદ હોવી જોઈએ. આવું કોણે કહ્યું છે એ તો અમને ખબર નથી પણ વાતમાં અસ્થમા એટલે કે દમ છે. ઈમેઈલના લખાણની લંબાઈની પણ એક ચોક્કસ મર્યાદા હોવી જોઈએ. બન્તાસિંહના પી.એચ.ડી. થીસીસની વાત ખબર જ હશે. બન્તાસિંહે પરાક્રમ સિંહ નામના રાજા પર સાડી ચારસો પાનાનો દળદાર શોધ નિબંધ બનાવ્યો. એના પહેલા પ્રકરણનું પહેલા પાનું ભરીને રાજાની યુદ્ધની તૈયારીનું વર્ણન હતું. એ પાનાના છેડે લખ્યું હતું ‘ … પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડાને દોડાવ્યો …તબડક … તબડક પછીના પાનાં ઉપર પણ તબડક … તબડક … પછીના પાને પણ તબડક … તબડક … એમ કરતાં કરતાં છેક છેલ્લા પાનાના છેડા સુધી તબડક … તબડક … ચાલ્યુંઅને છેલ્લે લખ્યું હતું કે ‘… અને પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપરથી કૂદીને ઉતર્યા.’  આ કથા એટલા માટે કરી કે આજકાલ એવા લખાણ જોવા મળે છે કે જેમાં ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડા પરથી ઉતર્યા વચ્ચે માત્ર અને માત્ર તબડક … તબડક … જ હોય છે. આવા લોકોને છુટા ના મુકાય.

વસ્ત્ર પરિધાનમાં પણલાંબા ટૂંકાનો વિવેક હોવો જરૂરી છે. હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાએ મોદી સાહેબની મુલાકાત લીધી એ સમયે પહેરેલા ટૂંકા ડ્રેસ પર સોશિયલ મીડિયામાં ખૂબ ટ્રોલિંગ થયું. એ જ પ્રિયંકા ચોપરા પોતે જેમાંથી આખો તંબૂ તાણી શકાય એટલું કાપડ પાછળ ઢસડાતું હોય એવો ડ્રેસ તાણતી મેટ ગાલા ૨૦૧૭ની રેડ કાર્પેટ પર હાલી નીકળી હતી! ખરેખર ઊંધું હોવું જોઈતું હતું. ગુજરાતી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોમાં પણ ગઝલો ટૂંકી અને કલાકારોના ઝભ્ભા લાંબા હોય છે. અમુકના ઝભ્ભા તો એટલા લાંબા હોય છે કે શો ન હોય ત્યારે એમના ધર્મપત્ની ગાઉન તરીકે પહેરતા હોય તો પણ નવાઈ નહિ! અમારી તો માગણી છે કે ગઝલો ખયાલ ગાયકી જેટલી લાંબી અને ઝભ્ભા ઠુમરી જેટલા ટૂંકા હોવા જોઈએ.પછી એ લોકો ગંજી પહેરીને ગાય તો પણ અમને વાંધો નથી. અમારે તો સંગીતથી કામ છે.

કવિતામાં લાઘવનું મહત્વ છે. મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ છે તો ધોતિયું એ કવિતાનું અછાંદસ સ્વરૂપ છે. ખંડકાવ્ય એ નવવારી સાડી છે. કવિઓ લાઘવની લાલસામાં ભાવકોને ધંધે લગાડી દેતા હોય છે. પણ હાઈકુ ટૂંકા હોઈ કવિ ધારે તો પણ ભાવકને ભેખડે ભરાવી શકતો નથી અને એટલે જ એ બહુ લોકપ્રિય છે. હાઈકુથી પણ ટૂંકી કવિતા હોઈ શકે છે! આર્મેનિયન અમેરિકન પોએટ લેખક અરામ સરોયનની કવિતામાં માત્ર અંગ્રેજીમૂળાક્ષર‘m’ કે જેમાં ઉભી લીટીઓ ત્રણ નહિ પણ ચાર હોય એવો ચાર ટાંગવાળો ‘એમ’

Skirt-2

World’s Smallest Poem

 હોય (જુઓ ચિત્ર) એવી એકાક્ષરી કવિતાને દુનિયાની ટૂંકમાં ટૂંકી કવિતા માનવામાં આવે છે. અહીં કવિ શું કહેવા માંગે છે એમાં અમો ટાંગ મારવા નથી માગતા. એવી જ રીતે જમરૂખ જેવા કોઈએ રુક-મણિએ લખી હોય એવી ‘Eyeye’ અને ‘Lighght’એ બે એક શબ્દની કવિતાઓ છે (દઈ જાણે એનો શો અર્થ થતો હશે), જેમાં ‘Lighght’ને તો ૫૦૦ ડોલરનો આંખો ફાટીને પનીર થઈ જાય એવો પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો! એટલા પુરસ્કારમાં તો આપણા ફેસબુકના કવિઓ ખંડકાવ્ય ઘસી આપે.

તાજમહાલ વિષે પુસ્તકોના પુસ્તકો લખાયા છે પણ કવિવર ટાગોરે એના વિષે ટૂંકમાં કહ્યું હતું કે ‘નદી કિનારે ઉભેલો તાજ એ સમયના ગાલ પર અટકેલુ એકલ અશ્રુબિંદુ છે’. આમાં બધું આવી ગયું. જયારે અમુક કિસ્સાઓમાં લાંબુ લખવું જરૂરી હોય છે. જેમ કે રામાયણ જેવું મહાકાવ્ય ટૂંકમાં લખવું અશક્ય છે. ટૂંકનોંધમાં પણ ટૂંકમાં પતાવનારને પુરા માર્ક મળતા નથી. નાણામંત્રી વિસ્તારથી ન લખે તો કરચોરોને છૂટો દોર મળી જાય. ટૂંકમાં કહીએ તો કપડા અને લખાણમાં ટૂંકું કોને કહેવું અને લાંબુ કોને કહેવું એ સાપેક્ષ છે.

મસ્કા ફન

ઉત્સાહી એન્કર: તમે કારેલાનું શાક બનાવ્યું એમાં બીજું વેરીએશન શું કરી શકાય?

એક્સપર્ટ: તમે કારેલાના બદલે ટીંડોળા નાખશો તો ટીંડોળાનું શાક બનશે. પરવળ નાખશો તો પરવળનું શાક બનશે, તૂરિયા નાખશો તો …

Posted in નવગુજરાત સમય | 2 ટિપ્પણીઓ

તમે કેવા ભક્ત છો?

ભારત સંત, મહાત્મા અને ભક્તોનો દેશ છે. સંત જ્ઞાનેશ્વર, સંત કબીર, સુરદાસ, અખા ભગત, નરસિંહ મહેતા જેવા ભક્તોના નામ કોણે નહીં સાંભળ્યા હોય? જોકે હવે ભક્તિની પરિભાષા બદલાઈ છે. આજકાલ ભક્ત શબ્દ ખાસ સન્માનજનક રીતે નથી વપરાતો. ફિલ્મસ્ટારોમાં જેમ સુપરસ્ટાર પછી મેગાસ્ટાર અને મીલેનીયમસ્ટાર આવ્યા એમ અગાઉ ‘ચમચા’ તરીકે ઓળખાતી પ્રજાતિમાં વિશેષ યોગ્યતા મેળવનાર જાતકો ‘ભક્ત’ ની પદવી પામતા થયા છે. ચમચા જોકે વધુ પર્સનલ છે, જયારે ભક્ત અને એના સ્વામી વચ્ચે અંતર હોય છે. એ ભક્ત છે એની જાણકારી ભક્તના દુશ્મનોને હોય છે, પરંતુ જેની ભક્તિ કરે છે તેને હોય એવું જરૂરી નથી.

20130928_140249સુરદાસજી એ કૃષ્ણભક્તિમાં અનેક પદ લખ્યા છે જે આજે પણ અમર છે. અત્યારે ટૂંકાનું ચલણ છે. વસ્ત્રો સિવાયની બાબતોમાં પણ. એટલે ટ્વીટથી ભક્તિ અને ટ્વીટથી વિરોધ પ્રદર્શિત થાય છે. જે કહેવાનું હોય એ ટૂંકમાં કહી દેવું એ અત્યારની પેઢીની ખાસિયત છે. સુરદાસજીએ ‘મેં નહીં માખન ખાયો’ રચના આપણને આપી છે. આમાં કવિ કૃષ્ણનો બચાવ કરે છે, એટલી હદ સુધી કે છેલ્લે બધા એવીડન્સ કનૈયાની અગેન્સ્ટમાં હોવા છતાં યશોદા માની જાય છે કે ના બેટા, તે માખણ નથી ખાધું, કદાચ મેં જ પડોસણ ને આપી દીધું હશે કે માખણ બનાવ્યું જ નહિ હોય, અથવા તો કદાચ વાંદરા આવી ને લઈ ગયા હશે. અને તારા મોઢા પર ચોટ્યું છે એ માખણ છે એવું ખાતરીપૂર્વક કહી ન શકાય એના માટે પંચને પૂછવું પડે વિગેરે વિગેરે. એ જ સુરદાસજી અત્યારે ટ્વીટર પર હોત તો કેટલાક લોકોએ એમને પૂછ્યું હોત કે કૃષ્ણ ભક્તિમાં ઘેલા થઈ તમે સવા લાખ પદ લખ્યા પણ કૃષ્ણ ખરેખર મહાન હતા એના પુરાવા શું? એમણે કંસને હણ્યો એના વિડીયો ફૂટેજ છે કોઈ? મહાભારતમાં એમણે અર્જુનને સગાઓ સામે લડવા સુચના અપાઈ પરંતુ પોતે કેમ લડ્યા નહિ? શિશુપાલનો વધ કર્યો એ સુદર્શન ચક્ર આખું બોગસ વાત લાગે છે એવી કોઈ ટેકનોલોજી એ સમયે હોય તે વાત સાવ ગપગોળા લાગે છે. અને સુરદાસજીને કદાચ પોતાનું ટ્વીટર એકાઉન્ટ પણ ડીએક્ટીવેટ કરાવી દેવું પડત.

ભક્ત જયારે જયારે થયા ત્યારે ત્યારે એમની ભક્તિની પરીક્ષા થઈ છે. ભક્ત પ્રહલાદ, ભક્ત ધ્રુવ, મીરાબાઈ, નરસિંહ મહેતા એ તમામે કસોટીમાંથી પસાર થવું પડ્યું છે અને એ લોકો સફળતાથી પાર ઉતર્યા છે. આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર સરકારની કોઈ ઉપલબ્ધિના વખાણ કરે તેનું તાત્કાલિક ભક્ત તરીકે બ્રાન્ડીંગ થાય છે. ભક્ત જેટલો કટ્ટર એટલા એના વિરોધીઓ પણ વધુ. ‘ભક્ત’નું લેબલ ધરાવતા આવા લોકોને ઘેરીને એમના આરાધ્ય વ્યક્તિ વિશેષ વિષે વિવિધ પ્રશ્નો પૂછીને એમની ભક્તિની કસોટી કરવામાં આવે છે. ફિલ્મ રીલીઝ વખતે શાહરૂખ ઉર્ફે અમારા પ્રિય ‘જમરૂખ’ની નાટકબાજીને લઈને એના ભક્તોને સોશિયલ મીડિયા પર ઘેરીને એમની કસોટી કરવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારની મોક-ફાઈટ છે જેમાં હારજીત જોયા વગર ઉભયપક્ષ ફક્ત લડવાનો આનંદ લેતો હોય છે. મા-દીકરો એકબીજાને ‘હત્તા હત્તા’ કરતા હોય એવું જ! ફક્ત આ હત્તામાં પ્રેમની બાદબાકી હોય છે.

ભક્તિનો માર્ગ એટલો સરળ નથી. હરિનો મારગ એ શૂરાનો મારગ ગણાય છે. એમાં મહીં પડવાનું મુખ્ય છે. જોકે ક્યાં પડવાનું છે એ બાબતે સ્પષ્ટતા નથી. કાઠીયાવાડીમાં જેને ઉંધેકાંધ પડવું કહે છે એ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. રાજકારણમાં આવા ભક્તો વધુ જોવા મળે છે. નેતાની ભક્તિ કરી કરીને સત્તાના કેન્દ્રની નજીક પહોંચી ગયેલા ભક્તો સસ્તાભાવે સરકારી જમીનો અને કરોડોના કોન્ટ્રકટથી લઈને બોર્ડ, કોર્પોરેશનો અને સરકારના જાહેર સાહસોમાં નિમણુક રૂપી ‘મહાસુખ’ માણતા હોય છે. આમાં ‘દેખણહારા’ એટલે કે આર.ટી.આઈ. એક્ટિવિસ્ટ અથવા ટીવી ચેનલવાળા ‘દાઝે’ ત્યારે આવા ભક્તોની કસોટી થતી હોય છે.

ભક્ત ભક્તિ કરે પણ જેની ભક્તિ કરે છે તેના અવગુણ એના ધ્યાન પર આવતા નથી. હવે તો કોઈપણ જાતનો ગુણ ન હોય એવા લોકોના ભક્તો પણ મળી આવે છે. કદાચ આને જ નિર્ગુણની ભક્તિ કહેતા હશે. આવા ભક્ત આંખ બંધ કરે તો એમને માત્ર ભગવાન દેખાય છે. ટૂંકમાં તમે અમુક ચોક્કસ વ્યક્તિમાં રહેલી ખોટ, ખામી કે એબ જોયા વગર એને ચાહતા હોવ કે એના અનુયાયી હોવ તો તમે એ વ્યક્તિના ભક્ત ગણાવ. એનાથી વિરુદ્ધ જો તમને કોઈ એક વ્યક્તિની વાણી, વિચાર અને વર્તન સામે સખ્ત વાંધો હોય છતાં તમે એની સામે વ્યક્ત કરી શકતા ન હોવ તો તમે એક પતિ છો અને સામી વ્યક્તિના પ્રેમ ખાતર તમે આ બધું ચલાવી લ્યો છો. આ વિશિષ્ઠ પ્રકારની નિષ્કામ ભક્તિ છે જેમાં ફળની આશા રાખ્યા વગર સંપૂર્ણ રીતે સમર્પિત થઇ જવાનું હોય છે. પૂર્વાશ્રમમાં એટલે બ્રહ્મચર્યાશ્રમમાં સીમાપાર જઈને હેન્ડ પંપ ઉખાડીને દુશ્મનોને ફટકારવાની હામ ધરાવનારા ભડવીરોને અમે લગ્ન બાદ ડાકૂઓની જેમ શસ્ત્રો હેઠા મુકીને આત્મસમર્પણ કરતા જોયા છે. આ અહમ ઓગાળવાની વાત છે. ઈશ્વરની ભક્તિમાં પણ એ જ વાત છે ને? એટલે જ કહ્યું હશે કે ‘યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજયતે રમન્તે તત્ર દેવતા:’. જરૂર આ સૂત્રનો મર્મ પકડવાની છે. આ સૂત્રને સાચા અર્થમાં અમલમાં ન મૂકનારના જીવનમાં દેવતા મુકાઈ જાય છે.

મસ્કા ફન

પૂર્વગ્રહો સાથે જીવવું એ હેન્ડબ્રેક ચડાવેલી ગાડી ચલાવવા બરોબર છે.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , | Leave a comment

અટકેલી પીનો

ગ્Gramophone-record-headરામોફોન વાપર્યું કે સાંભળ્યું હોય એમને ખબર હશે કે રેકર્ડ વગાડતી વખતે ઘણીવાર એની પીન ચોંટી જાય અને એકનો એક શબ્દ કે ગીતનો ટુકડો ફરી ફરી વાગ્યા કરે. એક જમાનામાં ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોની ઉર્દુ સર્વિસના કાર્યક્રમોમાં આવી રેકોર્ડ ઘણીવાર વાગતી. ગીત વાગતું હોય ‘તુને કાજલ લગાયા …’ અને ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ પર પીન અટકે પછી દસવાર ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ વાગે. પછી એનાઉન્સરનું ધ્યાન જાય અને એ ટપલું મારે એટલે ‘અંબુઆ કી ડાલી પે ગાય મતવાલી …’થી આગળ ચાલે. રેકર્ડમાં એટલું સારું હતું, બાકી કેસેટ આવી એમાં એકવાર ટેપ ગુંચવાય પછી એના તોરણો જ બને. કોમ્પુટર કે મ્યુઝીક પ્લેયર તો સીડીમાં ક્રેક કે સ્ક્રેચ પડે એટલે ઘરડા મા-બાપની જેમ એના અસ્તિત્વની નોંધ લેવાનું સાવ બંધ જ કરી દે. વ્યવહારમાં પણ એવું બનતું હોય છે કે લોકોની પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડે જ નહીં. નેતાઓમાં કોકની ઈ.વી.એમ. ટેમ્પરિંગપર તો કોકની દલિત પર, અભિનેતાઓમાં કોકની કિક પર તો કોકની કિસ પર, લેખકોમાં કોકની કૃષ્ણ પર તો કોકની સેક્સ પર, અને જનતામાં કોકની હરડે પર તો કોકની લીમડા પર,પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડતી નથી.

અમારા એક મુરબ્બીની પીન લીમડા ઉપર અટકેલી.એ લીમડાના એટલા મોટા ફેન કે ચૈત્ર મહિનામાં એમના ઘેર કોઈ મહેમાન તરીકે જવા તૈયાર ન થાય. જે આવે એને લીમડાના રસનો ગ્લાસ પકડાવી દે. એમના ઘરના કામવાળા સુધ્ધા કામ છોડીને નાસી જાય એવો એમનો લીમડા પ્રેમ. એમને જયારે ચિકુન ગુન્યા થયો ત્યારે મહિના સુધી કોઈને મોઢું દેખાડ્યું નહોતું. પણ અમે ફોન કરીને એમની ખાસ ખબર પૂછી હતી!

રેકોર્ડમાં એવું હોય કેએ ઘસાય એટલે પીન ચોંટે. જેટલો ઘસારો વધુ એટલી પીન વધુ ચોંટે.પણ માણસોમાં આવો ઘસારો ભૌતિક હોવો જરૂરી નથી. અમુક ઘસારા માનસિક હોય છે. માણસ સાથે કોઈ વિશ્વાસઘાત થાય કે મોટુ આર્થિક નુકશાન થાય અને એને લઈને ડાગળી ચસકે ત્યારે ઘણા કિસ્સાઓમાં પીન અટકી જતી હોય છે. નાના હતા ત્યારે અમારા વિસ્તારમાં બાબુલાલ નામના એક પાગલ આધેડ ફરતા. એમની પીન લાડવા ઉપર અટકેલી. જે મળે એની પાસે એ લાડવા માંગતા. આખા ગામમાં એ ‘બાબુ લાડવા’ તરીકે પ્રખ્યાત. એમની વિચિત્ર બાબત એ હતી કે એ કોઈની પાસે લાડવા માંગે અને સામેવાળો ભૂલથી એની પાસે કંકોતરી માંગે એટલે બાબુલાલની છટકતી. હાથમાં પથ્થર લઈને બાબુલાલ એ કંકોતરી માગનારને રીક્ષાના મીનીમમ ભાડા જેટલું દોડાવતા.વાયકા એવી હતી કે બાબુલાલના લગનના લાડવા બની ગયા હતા એ સમયે જ કન્યા બીજા સાથે ભાગી ગયાના સમાચાર આવેલા અને બાબુલાલ સુધબુધ ખોઈ બેઠેલા. લગભગ ત્રણેક મહિના સુધી મૌન રહ્યા પછી એક દિવસ બાબુલાલ બોલ્યા ‘લાડવા આલો ને …’. બસ, પછી એ એમનો તકિયા કલામ બની ગયેલો.

તકિયા કલામ અથવા Catchphrase પોતે જ એક પ્રકારની અટકેલી પીન ગણાય. કેટલાક કવિઓ અમુક ચોક્કસ કેન્દ્રવર્તી વિચારની આસપાસ જ લખતા હોય છે. જેમ કે મૃત્યુ, પ્રેમ કે પછી રાધા-કૃષ્ણ. જ્યારે ઘણા કવિઓની પીન ટહુકા કે મોરપીંછ પર અટકેલી હોય છે. એ સહરાના રણ ઉપર કવિતા લખે એમાં પણ ટહુકો આવે આવે ને આવે જ! હિન્દી ફિલ્મોના આવા તકિયા કલામ જાણીતા છે. મુગેમ્બોનો તકિયા કલામ હતો ‘મુગેમ્બો ખુશ હુઆ.’ ધર્મેન્દ્રની પીન ‘કુત્તે કમીને મૈ તેરા ખૂન પી જાઉંગા’ પર અટકેલી. ગબ્બર સિંઘની પીન રામગઢ પર અટકેલી હતી. સેટમેક્સ ચેનલની પીન સૂર્યવંશમ પર અટકેલી છે. રાજકાણીઓમાં સ્વ. રાજીવ ગાંધીની પીન ‘હમેં દેખના હૈ..’ પર અટકતી. કેજરીવાલની પીન ‘સબ મિલે હુએ હૈ’ પર અટકેલી છે. અને આપણા સાહેબ જ્યારે બોલે કે ‘મેરે પ્યારે દેશવાસિયો…’ ત્યારે આજે પણ દેશવાસીઓના પેટમાં ફાળ પડે છે.

ગુજરાતી લેખકોની પીન મોટે ભાગે ‘હું’ પર અટકે છે. કોકના બેસણામાં પણ પોતાની જ વાતો કરે. થોડી વધારે ઘસાય એટલે આવી પીનો ‘હું સાચો’ પર અટકી જાય છે. પાછું પોતે એમ સમજતા હોય કે ‘હું મારા નિર્ણયો અને વિચારો પર અડગ છું’. એલેકઝાન્ડર હર્ઝ્નના કહેવા મુજબ આવા લોકો મડદા જેવા હોય છે, એમના ટુકડા કરી શકાય પણ એમને કન્વીન્સ ન કરી શકાય!

રાજકારણીઓ, ફિલ્મ કલાકારો અને ખેલાડીઓની કૃપાથી આજકાલ સોશિયલ મીડિયા ધમધમે છે. સોશિયલ મીડિયામાં દરેકની પીન ક્યાંક ને ક્યાંક અટકતી હોય છે. કોઈ ચોક્કસ વિષય કે ઘટના પર સામુહિક રીતે પીન અટકે એને ‘ટ્રોલિંગ’ કહે છે. તાજેતરમાં જ ટ્વિટરબાજીમાં કોઈએ સોનું નિગમનું માથું મુંડી આવનારને દસ લાખ રૂપિયા ઇનામ આપવાનું જાહેર કર્યું. તો સોનું નિગમે જાતેજ માથું મૂંડાવીને દસ લાખ રૂપિયાની માગણી કરી​!​હવે કહાનીમાં ટ્વિસ્ટ આવ્યો!​ ​સામેવાળી પાર્ટી ‘સોનુ એ બધી શરતો પૂરી કરી નથી’ એમ કહીને ફરી ગઈ! ટૂંકમાં સોનુની એ હાલત થઇ કે ‘બકરે કી જાન ગઈ ઔર ખાનેવાલે કો મજા ન આયા’!! પણ આ મુંડનના દસ લાખે સોશિયલ મીડિયાના ત્રણ દિવસ ટૂંકા કરી આપ્યા.

વારેઘડીયે પીન ચોંટતી હોય તો રેકર્ડ બદલવા સિવાય કોઈ ઉપાય નથી હોતો. પરંતુ માણસ બદલી શકાતો નથી. પ્રાણ અને પ્રકૃતિ સાથે જ જાય છે. રેકોર્ડ જે જમાનામાં વપરાતી એ સમયના જાણીતા વિલન પ્રાણની પ્રકૃતિ જોકે જાતજાતના રોલ કરવાની હતી, એટલે દરેક ફિલ્મમાં ગેટઅપ બદલ્યા કરતા. અમે તો માનીએ જ છીએ કે બદલી શકાતું હોય એ બધું બદલી નાખવું જોઈએ. જોકે તમે જે ઇચ્છતા હશો એ બદલવું એટલું સહેલું નથી, ખાસ કરીને હિંદુ ધર્મમાં, એ સૌ જાણે છે.

મસ્કા ફન

માણસને પોતાના નસકોરાં સંભળાતા નથી.

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૧

રકારે ઇન્કમટેક્સના કામકાજ માટે આધાર કાર્ડ ફરજીયાત કરી દીધું એમાં અમારે તાકીદે આધાર કાર્ડ કઢાવવાનું આવ્યું. એની ઓફીસ તો દોઢેક કિલોમીટર જ દૂર હતી એટલે ખાસ તકલીફ નહોતી. બસ, કાર્ડમાં અમારો ફોટો સારો આવે એ માટે સારો દિવસ જોવાનો હતો. એની પાછળ કારણ પણ હતું. છેલ્લે અમે ચૂંટણી કાર્ડ કઢાવ્યું એમાં બહેરી પ્રિયાનો જે ફોટો આવ્યો છે એની ઉપર અમે ક્રીસ ગેઈલનો ઓટોગ્રાફ લેવાના છીએ અને એ ખુશી ખુશી આપશે પણ ખરો. કદાચ ગેઈલ એના કોઈ ફોટામાં આટલો ખુબસુરત અને હસીન નથી લાગતો! જયારે મારો ફોટો પાડનાર કલાકારને ડીસ્કવરી કે નેશનલ જીયોગ્રાફી ચેનલે ચિમ્પાન્ઝીના ફોટા પાડવા માટે ઊંચા પગારે રોકી લેવો જોઈએ કારણ કે કાર્ડમાં જે આકાર દેખાતો હતો એવો હું ખરેખર દેખાવા લાગુ તો મારા સસરા તાબડતોબ એમની છોકરીને છોકરાં સાથે પાછી લઇ જાય! એટલે પ્રિયાએ પંચાંગ જોઇને ખાસ દિવસ શોધી રાખ્યો અને એ દિવસે અમે બહાર પડ્યા. મેં પણ બે વાર દાઢી કરી અને ડાયરેક્ટ ગીરનાર રીટર્ન લાગુ એટલી માત્રામાં પાવડર પણ લગાડ્યો. શું છે કે પછી કોઈ મારો વાંક ના કાઢે.

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1અમે ઓફિસ પહોચ્યા ત્યારે આખું કમ્પાઉન્ડ વાહનોથી ભરચક હતું. લગભગ પોણો કિલોમીટર દૂર પાર્કિંગની જગ્યા મળી એ જોતા બધાને અમારી જેમ આજનું જ મુહુર્ત નીકળ્યું હોય એવું લાગ્યું! લોકોને બીજા કામ પણ હશે એમ માનીને અમે બહુમાળી બિલ્ડીંગમાં પ્રવેશ્યા.

આધાર કાર્ડ માટે ક્યાં જવાનું એ કોને પૂછવું એ વિચારતા હતા ત્યાં જ સામે એક નાક દેખાયું! એક્ચુલી એ નાક પાછળ પેન્ટ-શર્ટ પહેરેલા આખા ભાઈ હતા પણ એમનું નાક લાંબુ અને નીચે તરફ વળેલું હતું એટલે પહેલું એ જ દેખાતું હતું. નાકનો વળાંક એવો હતો કે એ ભાઈ જીભ વડે નાક પર બેઠેલી માખી ઉડાડી શકે. એમને નીચલા હોઠને અડે એટલી લાંબી લચ્છેદાર મૂછો પણ હતી. કદાચ એમના મૂછ અને નાકના વાળ વચ્ચે ક્રોસ-બોર્ડર છમકલા ચાલુ રહેતા હશે એમ લાગ્યું. અમે એને જ પૂછ્યું અને એની મૂછનો ગુચ્છો થોડો હાલ્યો અને અંદરથી હવા સાથે અવાજ આવ્યો ‘પોંચમાં મારે, ખાલી સાઈડે બીજો રૂમ’. ખાલી સાઈડ! મતલબ કે એ ભાઈ ડ્રાઈવર હતા!

અમે લીફ્ટ બાજુ સરક્યા. ત્યાં આગળ ચાર-પાંચ જણાનું ટોળું હતું. લીફ્ટનો દરવાજો ખુલ્યો. મેં અંદર દાખલ થતી વખતે લીફ્ટમેનને પૂછ્યું ‘પાંચમાં માળે થઇ ને જશે ને?’ પેલાએ તમાકુથી કાળા પડી ગયેલા દાંત બતાવતા કહ્યું ‘હોવે.’ પણ એના ચહેરા પર ભાવ એવો હતો કે ‘આ કંઈ રાજકોટની બસ છે તે લીમડી- બગોદરા ઉભી રહેશે કે નહિ એ પૂછો છો!’

પાંચમાં માળે પહોંચીએ અમે ખાલી સાઈડ એટલે કે એટલે કે ડાબી બાજુની વિંગ તરફ વળ્યા. એક દરવાજાની બાજુમાં લખ્યું હતું ‘નવા આધાર કાર્ડ માટે ટેબલ નં-3 પર દસ્તાવેજની ચકાસણી કરાવી લેવી’. ચાલો ટુકમાં પત્યું સમજીને અમે અંદર પેઠા. રૂમમાં એક દીવાલને સમાંતર ચાર ટેબલો ગોઠવેલા હતા. બીજી બે દીવાલને અડીને ખુરશીઓનો હાર ગોઠવેલી હતી. કેટલીક ખુરશીઓ ખાલી હતી અને બાકીની ઉપર બેઠેલા લોકોમાં મોટા ભાગના સીનીયર સીટીઝન હતા. કોઈ જનરલ પ્રેકટીસનરના દવાખાના જેવું વાતાવરણ હતું. બધાના હાથમાં કાગળિયાં હતા અને ફોટો પડાવવા માટેનો કોલ આવે એની રાહ જોતા હતા. ત્રણ નંબરના ટેબલ આગળ બે જણા લાઈનમાં ઉભા હતા અને ટેબલ પાછળ એક ફિક્સ પગાર હેડફોનમાં મ્યુઝીક સાંભળતો સાંભળતો યંત્રવત કાગળિયાં ચકાસતો બેઠો હતો. અમારો વારો આવ્યો ત્યારે એણે કાગળિયામાં બે-ત્રણ જગ્યાએ ટીક મારી અને કહ્યું ‘ચાર નંબર પર ડેટા એન્ટ્રી કરાવી લો અને ફોટા-ફિંગર પ્રિન્ટ માટે બોલાવે ત્યારે જજો’.

સદનસીબે ડેટા એન્ટ્રીના ટેબલ પર અમારો વારો પહેલો હતો. ડેટા એન્ટ્રી માટે માથામાં બરોબરની તેલચંપી કરેલી કન્યા બેઠી હતી. એ ક્રમવાર મને પૂછતી ગઈ એમ હું લખાવતો ગયો.

‘નામ?’

‘બધિર અમદાવાદી’

નામ સાંભળીને એ ચોંકી! પહેલા એણે મારી સામે જોયું, પછી કાગળિયાં ઉથલાવીને મારો ફોટો જોયો અને પછી બોલી,

‘તમે જ બધિર અમદાવાદી?’

‘હા. હું જ બધિર અમદાવાદી છું. કેમ?’ મેં કહ્યું.

સાંભળીને એ લગભગ કિકિયારી જેવા અવાજે એ બાજુના ટેબલ પર બેઠેલી છોકરીને ઉદ્દેશીને બોલી,

‘આય હાય અલી મનીસા, હું ક્યારની વિચારું છું કે આમને ક્યાંક જોયા છે જોયા છે પણ યાદ નહોતું આવતું કે ક્યાં જોયા છે. હવે યાદ આવ્યું. એમને ફેસબુક પર જોયા છે. સર, તમે ફેસબુક પર છો ને? મેં તમારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી તમને ઓળખી પાડ્યા. તમે કોલમ લખો છો ને? હેં ને?’

હવે ચોંકવાનો વારો મારો હતો કારણ કે ‘બધિર અમદાવાદી’ તરીકેના મારા ફેસબુક પેજ પરના પ્રોફાઈલ પિકચરમાં તો આ લેખના અંતે જેમનું ચિત્ર છે એ વાનર મહાશય છે! જય હો …

(ક્રમશ:)

सुन भाई साधो …

કેવું ધુપ્પલ ચાલે છે! એકલી હવાથી ભરેલો આઈસ્ક્રીમ કિલોમાં વેચાવો જોઈએ એ લીટરમાં વેચાય છે અને ગેસથી ભરેલી ફાંદ ઈંચમાં મપાય છે!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment