ઉત્તરાયણની લુપ્ત થતી પરંપરાઓ

સોશિયલ મીડિયામાં એક હકીકતનુમા જોક ફરે છે જેમાં કહેવાયું છે કે ‘આજકાલ બોરડી પરથી બોર જાતે જ ખરી પડે છે કારણ કે એને ખેરવનાર હાથમાં મોબાઈલ છે’. આ કરુણતા છે. ઇન્ફ્રોર્મેશન અને કોમ્યુનીકેશન ટેકનોલોજીના વિકાસ સાથે કેટલીક કળા, કૌશલ્યો, પ્રથાઓ અને પરંપરાઓ એવી છે જે લુપ્ત થવાના આરે છે. એક આખી પેઢી લખોટી, ગીલ્લી ડંડા અને ભમરડા રમ્યા વગર મોટી થઇ છે; એની સાથે લાખોટીને આંટવાની, ગીલ્લીને ટોલ્લો મારવાની અને ભમરડામાં સાત જાળ કરવાની કળા પણ ભુલાવાની કગાર ઉપર છે. આ તો થઇ રમતોની વાત પણ દિવાળી અને ઉત્તરાયણ જેવા તહેવારોની પણ આ જ હાલત છે.

ઉત્તરાયણના તહેવારમાં લચ્છા પ્રથા કાળની ગર્તામાં ખોવાઈ ગઈ એ ચાલુ સદીના સૌથી મોટા સામાજિક પરિવર્તન તરીકે જોવાવું જોઈએ એવો અમારો આગ્રહ છે. પકડેલા પતંગનું શું કરવું એ સૌને ખબર છે, પણ સાથે આવેલી દોરીનું શું કરવું અ બાબતે આજની પેઢીમાં અંધાધુંધી પ્રવર્તે છે. કોઈનો પતંગ પેચમાં હોય એ વખતે ઢીલમાં દોરી સાથે કપાયેલા પતંગની દોરીનું ગૂંચળું જતું દેખાય ત્યારે અમને ગઈ પેઢીના જ્યોતિર્ધરોની બેદરકારી માટે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે છે. લચ્છા વાળવા કે લચ્છા મારવા એક લોકકળા હતી. તમે જીવનમાં ગમે તેટલી શ્રેષ્ઠકક્ષાના લચ્છા માર્યા હોય પણ પકડેલી દોરીના લચ્છા વાળવા એ જુદી વાત છે. જેની જન્મ કુંડળીના ધન સ્થાનનો સ્વામી ગુરુ ગ્રહ શની સાથે યુતિમાં હોય (ટૂંકમાં કંજૂસ) એવા જાતકો આ કળામાં પારંગત જોવા મળ્યા છે. આવા જાતકો પાસે નવી દોરીની પાચ-પાંચ ફીરકીઓ પડી હોય તો પણ લચ્છા ઉકેલીને બનાવેલા પીલ્લાથી પતંગ ચગાવતા હોય છે. જે જાતકો લચ્છો વાળ્યા પછી એને ગુંચ પાડ્યા વગર પાછો ઉકેલી પણ શકતા એમને માટે કન્યાઓની લાઈન લાગતી. જોકે, લગ્ન પછી આવા જાતકોના હુન્નરનો ઉપયોગ સદ્યસ્નાતા પત્નીના માથાની ગૂંચો ઉકેલવામાં થવા માંડ્યો અને કદાચ એ જ કારણોસર આ પ્રથા લુપ્ત નહિ તો મૃતપ્રાય તો થઇ જ ગઈ છે.

ફાટેલો પતંગ સાંધીને ચગાવવો એ પણ એક કળા હતી જેના ઉપાસકોની સંખ્યા અત્યારે ગીરના સિંહો કરતા પણ ઓછી છે! સમાજમાં એમને પુરતું માન પણ મળતું નથી. આજે તો હાલત એ છે કે કાચી પાંત્રીસનો માવો ખાનારને કદાચ ગર્લફ્રેન્ડ મળી જાય પણ સાંધેલો પતંગ ચગાવનારને તો વાંઢા જ રહેવું પડે. બાકી એક જમાનામાં પતંગ ઉપર એટલી ગુંદરપટ્ટીઓ લાગેલી રહેતી કે પતંગનો અસલ કાગળ કયો એ જાણવું મુશ્કેલ પડતું. પતંગની એક બાજુ ગુંદરપટ્ટીથી ભારે થઇ જાય તો બીજી બાજુ કમાન ઉપર નમણ બાંધવાના બદલે છાપાના કાગળનું પૂછડું બાંધવાનો ટૂંકો રસ્તો અપનાવનાર દીકરાને બાપ લોકો જાયદાદમાંથી બેદખલ કરવા ઉપર આવી જતા. શાક-ભાજી સાથે કોથમીર મરચા મફત મેળવવાની ટેવવાળા અમદાવાદીઓ એક કોડી પતંગ સાથે બીજી એક કોડી પતંગ સાંધી શકાય એટલી ગુંદરપટ્ટી પ્રેમથી મફત માગી લેતા.

થોડી શિખામણ પતંગ કપાયા પછી દોરી લપેટવા બાબતે આપવાનું મન થાય છે. આજનો યુવાન પતંગ કપાયા પછી દોરી પાછી ખેંચતા શરમ અનુભવે છે. દોરી લપેટવા માટે ઉંધી મુકેલી સાયકલ વાપરવાના પ્રયોગો થઇ ચુક્યા છે. અહી યુવાનો એ એક વાત સમજી લેવાની જરૂર છે કે આજે તમે દોરી ખેંચવા માટે તમે ધાબામાં સાયકલો ચઢાવશો પછી કાલે ‘જોર લગા કે હૈશો …’ બોલીને ટેલીફોનના કેબલો ખેંચવાવાળા મજૂરોને બોલાવશો. પછી પતંગને છૂટ અપાવવા અને ઠુમકા મારવા માટે રામલા રાખશો. તો તમે પોતે સેલ્ફા પાડ્યા સિવાય બીજું કરશો શું? અહીં કવિ કહેવા એ માંગે છે કે આમાં જાતે જ મચી પડવાનું હોય બકા. હજાર કોશિશ કરીશ તો પણ દોરી ખેંચતી વખતે તું હીરો લાગવાનો નથી. ઇન ફેક્ટ જરકસી જામો, સોનેરી સાંકાળીઓવાળો કોટ અને માથે રજવાડી સાફો પહેરીને દોરી ઉતારીશ તો પણ તું માંજો ઘસનારો ભૈયો જ લાગવાનો છે. જરા સમજ. દોરી હશે તો પતંગ ચગાવી શકીશ. માટે શરમાયા વગર લપેટી લેવાનું.

હવે તો પતંગોને કિન્ના બાંધવાનું તો દૂર રહ્યું પણ કીન્ના બાંધી અને શૂન-શૂન કરવાનું કામ પણ મમ્મીઓએ કરી આપવું પડે છે. એટલું જ નહિ પણ ધાબામાં તલ સાંકળી, બોર અને શેરડી લઈને આવનારી મમ્મીને દેશી કહીને મશ્કરી કરવામાં આવે છે. જેને બે ધાબા વચ્ચે લટકતો પતંગ લંગસીયાથી કેવી રીતે લપટાવી શકાય કે પછી લટપટીયાથી દુશ્મનનો પતંગ આપણા ધાબામાં કેવી રીતે બેસાડી શકાય એ પણ શીખવાડવું પડે એ યુવાન પાસે દેશ માટે મરી ફીટવાની આશા રાખવી નક્કામી છે. આ બાબતે સમાજ જાગૃત નહિ થાય તો ‘સર્વાઈવલ ઓફ ધ ફિટેસ્ટ’ના નિયમ મુજબ ઉત્તરાયણનો તહેવાર પણ લુપ્ત થઇ જશે એવી અમને બીક છે.

सुन भाई साधो …

“પેલી છોકરી જેના મોઢા ઉપર બહુ તલ છે એનું નામ શું છે?”
“હેતલ”
“તલસાંકળી હોવું જોઈએ”

—–X—–X—–

 

Advertisements
Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , | Leave a comment

પ્રભુ, અત્યારે શિયાળો ચાલે છે, ભૂલી ગયા કે શું?

તમે કહો એ કરીશું માધવ,
પણ અમારા ટ્રેકસુટ, બુટ, વસાણાનો ખર્ચો માથે ન પડે એ જોજો!

pexels-photo-54206

પ્રિય વિષ્ણુ ભગવાન,

તમે સૃષ્ટિ ચલાવો છો એવું અમારી જાણકારીમાં છે. પરંતુ અમારી ફરિયાદ છે કે તમે એ બરોબર નથી ચલાવતા. ખાસ તો આજકાલ ઋતુઓમાં કોઈ ભલીવાર જણાતો નથી. આ વર્ષે અમેરિકામાં બરફના તોફાનો આવી ગયા, પરંતુ તમારા નિવાસી ભક્તો જ્યાં રહે છે તે ભારતમાં ઠંડી બરોબર પડી નથી. અમારા શહેરમાં ભર શિયાળે હજુ ઘણા લોકો ખીસાની બહાર હાથ રાખીને અને આન્ટીઓ સ્કાર્ફ વગર ફરે છે. અત્યારે તો ભોગેજોગે સ્વેટર પહેરીને નીકળનાર લોકો રણપ્રદેશમાં ફરતા એસ્કીમો જેવા લાગે છે. બીજી તરફ ઉનાળામાં કરા પડે છે બોલો! નવરાત્રીમાં વરસાદ માતાજીના પ્રોગ્રામમાં ભંગ પડાવે છે છતાં મહાદેવજી તમને કંઈકહેતા નથી? બીજું કંઈ નહિ પણ અમારા ખેલૈયાઓ લપસી પડે છે અને આયોજકોને નવરાત્રીના ધંધામાં કરોડોનું નુકસાન પણ થાય છે એ તો જુઓ! ડીસેમ્બરના લગનગાળામાં માવઠા થાય છે એમાં ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટવાળા અને ફરાસખાનાવાળા પણ ધંધો ભાળી ગયા છે! મસ્ત ટૂંટિયુંવાળીને સુવાની ઋતુમાં પ્રજા જમરૂખ એટલેકે શાહરૂખની જેમ હાથ પહોળા કરીને સુઈ જાય છે એ જોઇને અમોને તો કડકડતું લાગી આવે છે. અને એટલે જઅમે આ પત્ર લખી તમોને અવગત કરવા માગીએ છીએ કે તમારાથી સૃષ્ટિનું સુપેરે સંચાલન ના થતું હોય તો સ્વર્ગના પીપીપી બેઝ પર ટેન્ડર કરીને જેની અટકમાં ‘અણી’ આવતું હોય એવા કોઈ ઉદ્યોગપતિને સોંપી દો.

આ જાન્યુઆરી મહિનો પૂરો થઇ ગયો! હજી સુધી તારીખ જોઇને સ્વેટર પહેરતી પ્રજાને બાદ કરતા કોઈએ સ્વેટર કાઢ્યા નથી. અમુકને ત્યાં તો સ્વેટર હજુ ધૂળ ખાય છે. સ્વેટરને જીવાત કાતરી ના ખાય એ માટે પેટીમાં રાખેલી ડામરની સફેદ ગોળીઓને લખોટી રમવા માંગતા છોકરાંથી બચાવીને વોશબેસિનમાં નાખી દીધી હોય પછી એ સ્વેટર પહેરવાનો વારો જ ના આવે, ત્યારે કેટલી ખીજ ચઢે? ઠંડીથી ડરતા અમુક લોકો તો પાછા ગોદડા જેવા જેકેટ ખરીદતા હોય છે! અત્યારે શહેરોમાં રહેવાને જગ્યા નથી ત્યાં આવા જેકેટ આખું વરસ સંઘરી રાખ્યા હોય અને શિયાળામાં એની જરૂર જ ન પડે ત્યારે તો ગમે તેને લાગી આવે દીનાનાથ!

અમારી ઓફીસ પાસે જ્યુસ વેચતો રામખિલાવન અત્યારે શિયાળામાં શેરડીનો રસ કાઢતો જોવા મળે છે! ઉનાળામાં બરફ ગોળાની લારી કરતો શાકવાળો કાળુ આ વખતે ઉત્તરાયણ પર ગોળાની લારી લઈને આવ્યો હતો! શિયાળામાં ‘મને શરદી છે’ કહીને સોફ્ટડ્રીંક પીવાની ના પાડનારા મહેમાન સામે ચાલીને આઈસ્ક્રીમ માગીને ખાય છે! બપોરે પડતી ગરમીના કારણે લોકો આદુવાળી ચા છોડીને રસ-શરબત પીવા લાગશેતો અમદાવાદની કટિંગ ચા સંસ્કૃતિનું સત્યાનાશ થઈ જશે એવું પણ અમારા જેવા ઘણા ચિંતકોને લાગે છે. ઉત્સાહમાં ‘શિયાળામાં સૂપ ભલો’ એવું કહેનાર મોડર્ન કવિ અને એ દુહાને શેર કે રીટ્વીટ કરનારાને આઘાત લાગે એવો માહોલ છે. ગરમીને કારણે સાંજે ઘરઘરમાં ભરપુર ખાંડ નાખેલા પ્યોર ગુજરાતી ટોમેટો સૂપ કોઈ પીતું નથી, અને એ કારણસર ટામેટાની ખેતી કરતા ખેડૂતોને ટામેટા રસ્તા પર ફેંકી દેવા પડે તે કેમ ચાલે પ્રભુ?

શિયાળામાં મોર્નિંગ વોક કરવાનો મહિમા છે. અમદાવાદના લો ગાર્ડનમાં તો શિયાળામાં ચાલનારના ટ્રાફિકને કન્ટ્રોલ કરવા ટ્રાફિક માર્શલ રાખવાનું આ વર્ષે મુનસીટાપલીએ બજેટ ફાળવ્યું છે ત્યારે, જો ઠંડી જ ન પડે તો ચાલવાનો ઉત્સાહ ક્યાંથી આવે? વળી નવા વર્ષમાં રોજ સવારે ચાલવા જવાના નિર્ણયો ‘પુરતી ઠંડી નથી એટલે મઝા નથી આવતી’ જેવા કારણોસર તૂટી જાય તેમાં ગુજરાતની પ્રજાનો શો દોષ? અત્યારે તો શિયાળામાં જોગીંગ માટે ખાસ ખરીદેલા બુટ, ટીશર્ટ, ટ્રેક પેન્ટ અમારા કામવાળા જ પહેરશે એવું લાગે છે ગિરધારી!

આ બાજુ ગૃહિણીઓએ પોતાના પતિ અને બાળકો આખું વર્ષ સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત રહે એ માટે દિવાળી પછી અડદિયા, મેથીપાક અને સાલમપાક બનાવી રાખ્યા છે એમની મહેનતની તમને કંઈ કિંમત જ નથી? સીઝન વગર ખાધેલા વસાણા ગરમ પડશે તો? કહેતા હોવ તો આબુમાં ઠંડી પડે છે તો ત્યાં જઈને અડદિયાના ડબ્બા ખોલીએ. જોકે આ સિઝનમાં ફેસબુક ઉપર આબુમાં ચેક-ઇન કરીએ તો લોકો ‘અમારા વતી પીતા આવજો’ કે પછી ‘અમને મુકીને એકલા એકલા?’ એવી કોમેન્ટો આવે એટલે અમે નથી જતા.

હવે આમારી અમદાવાદી સ્ટાઈલ મુજબ મૂળ વાત પર આવીએ. કોઈ વચલો રસ્તો નીકળતો હોય તો કાઢો ને પ્રભુ! કહેતા હોવ તો જેમ તમારા સ્ટાફના વરુણદેવને રીઝવવા માટે પાણી ભરેલા તપેલામાં બેસીને યજ્ઞ કરવામાં આવે છે એમ ઠંડી માટે બરફની લાદી પર કોકને બેસાડીને યજ્ઞ કરાવીએ. એટલું ઓછું હોય તો વરસાદ માટે પાટલા પર કાદવનો મેહ બેસાડીને મેવલો ગાતા ગાતા નીકળીએ છીએ એમ બરફના છીણના સ્નોમેનને ઉચકીને ‘જિંગલ બેલ્સ …’ ગાતા નીકળીએ. કહો તો વરસાદ માટે દેડકા-દેડકીના લગ્ન કરાવીએ છીએ એમ શિયાળામાં ગુજરાતમાં ઉતરી પડતા યા-યા બોલતા વિદેશી પક્ષીઓને પરણાવીએ. એને તમે ન ગણતા હોવ તો પાંખવાળા સાચા યાયાવર પક્ષીઓના લગન કરાવીએ. તમે કહો એ કરીએ માધવ, પણ અમારાટ્રેકસુટ, બુટ, સ્વેટર, વસાણાનો ખર્ચો માથે ન પડે એ જોજો! અને છેલ્લે આજીજી ભરી વિનંતી કે શિયાળો ફેઈલ ગયો છે, તો હવે ઉનાળો પણ એકદમ માફકસર કરી નાખજો. અમદાવાદમાં રાત્રે ૨૨-૨૩ ડીગ્રી અને દિવસે ૩૨-૩૩ ડીગ્રી. આ તો જસ્ટ સજેશન છે, બાકી અમારા રજની સરને કહીશું તો એક ફૂંકમાં બધું ઠંડુ કરી દેશે!
જય શ્રી કૃષ્ણ.

લિ. અમદાવાદીઓ

મસ્કા ફન

બધા જ ભાવનાને સમજી શકે છે, સિવાય કે ભાવનાનો હસબંડ.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , , , , | Leave a comment

શોભાના ગાંઠીયા

પુરુષ કામણગારો હોય, પણ કામગરો ન હોય એ શોભાનો ગાંઠીયો જ કહેવાય

20130609_101350

ડાયટીંગ કરનાર જાણે છે કે સલાડ (ઓકે, સેલડ) કેટલી વાહિયાત વસ્તુ છે. એમાં ઉપરથી ડ્રેસિંગ થાય એટલે એનાં ટેસ્ટમાં કોઈ ફેર ન પડે, માત્ર ઉપાડ વધી જાય. પણ પછી એ ડિઝાઈનર બીટ અને ગાજર ડીશમાં જ રહી જવા પામે છે. ઘણાં લોકો સલાડ પરના આ ડ્રેસિંગ જેવા હોય છે. નકામા, નિરુપયોગી, નિરુદ્દેશ, નિષ્કારણ અને નિરર્થક. આવા લોકોની તારીફમાં શોભાના ગાંઠિયા શબ્દ પ્રયોગ થાય છે. એકતા કપૂરની મમ્મી શોભાના બાબા તુસ્સારે પણ શોભાના ગાંઠિયા તરીકે ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી છે. આ સંદર્ભમાં શોભાના ગાંઠીયા તુસ્સારની બહેન એકતાને શોભાની ચટણી પણ કહી શકાય. આવા સ્ટાર સંતાનને બાદ કરતાં શોભાના ગાંઠિયાઓ પતિ, કલીગ, બોસ, બનેવી, નોકર, જેવા અનેક સ્વરૂપે પણ મળી આવે છે.

શોલેમાં સાંભા એ શોભાનો ગાંઠિયો હતો. ગબ્બર વારેઘડીએ ઊંચા ખડક પર બેઠલા એના ચમચા સાંભાને પૂછતો કે આજકાલ સરકારે મારા માથા પર કેટલું ઇનામ રાખ્યું છે? અને સાંભા જેતે દિવસનો હાજર ભાવ જણાવતો. આ સિવાય સાંભો આખી ફિલ્મમાં માત્ર એક ડાયલોગ બોલે છે અને એક ગોળી છોડે છે, છતાં સરકારી કર્મચારીની જેમ પૂરો પગાર લે છે. અંદાઝ અપના અપના ફિલ્મમાં રાબર્ટ અને ભલ્લા બંને પણ શોભાના ગાંઠીયા હતા જ અને એટલે જ તેજા એક વાર બોલી જાય છે કે ‘સાલે દસ દસ હજાર કા સુટ પહનતે હૈ લેકિન અકલકી અઠન્ની પણ ઇસ્તમાલ નહિ કરતે.’ આ ઉદાહરણો તો ફિલ્મી થયા; સમાજમાં પણ આ પ્રકારના લોકો જોવા મળે છે.

‘કામ કા ન કાજ કા દુશ્મન અનાજ કા’ – આ હિન્દી કહેવત મુજબના લક્ષણો ધરાવતા દાગીનાઓ શોભાના ગાંઠિયાની જનરલ કેટેગરીમાં આવે. આપણે ત્યાં ગૌરી વ્રત વખતે કુમારિકાઓ ગાતી હોય છે કે ’ગોરમા, ગોરમા રે કંથ દેજો કહ્યાગરો…’. પણ આજકાલ ચકો-ચકી બંને દાણા લેવા જતા હોઈ કહ્યાગરો ઉપરાંત કામગરો અને કામણગારો કંથ  શોધવાનો ઉપક્રમ છે, જે ભાગ્યે જ કોઈને મળે છે. મોટેભાગે તો જે કામણગારા હોય એ કામગરા નથી હોતા અને તત્ત્વત: જે પુરુષ કામણગારો હોય, પણ કામગરો ન હોય એને શોભાનો ગાંઠીયો જ કહેવાય. આવા શોભાના ગાંઠીયા નથી ઘરકામમાં મદદ કરતા કે નથી એવી નક્કર કમાણી કરતા. એમના હોવા ન હોવાથી કોઈને ફરક પણ પડતો નથી. જડ વસ્તુની જેમ એ લોકો આ પૃથ્વી ઉપર માત્ર જગ્યા રોકતા હોય છે. ઇંગ્લીશમાં એક શબ્દ છે – glibness, જેનો એક અર્થ થાય છે સામાવાળાને ખુશ કે પ્રભાવિત કરવાની આતુરતા; શોભાના ગાંઠિયા પોતાનો આ કરતબ અજમવવા કાયમ તત્પર હોય છે. અને પારંગત એટલા કે પાર્ટીમાં આવેલી મહિલાઓને ખાતરી થઇ જાય કે નક્કી એમની સહેલીએ એમનાથી ખાનગીમાં મહાદેવજીને કોહીનુર બાસમતી ચોખાની આખી ગુણ ચઢાવી હશે. આ ગાંઠીયામાં કેટલો સોડા છે એ જાણતા એ મહિલાઓના પતિદેવોને પણ ફડક રહે કે કયાંક રાંધવા, સાંધવા અને સંજવાળવાના કામમાં આપણો નંબર ના લાગી જાય. એમનાં ગયા પછી ગાંઠિયો પાછો ટીવી પર ચોંટી જતો હોય છે. રીમોટ એનાં હાથમાંથી છૂટતું નથી. કવચિત છૂટે તો રિમોટનું સ્થાન મોબાઈલ લે છે. આવા પુરુષ ધ્રુવના તારા જેવા હોય છે, જે ઘરમાં જુદાજુદા સમયે અને જુદી જુદી જગ્યાએથી જોવા છતાં એક જ સ્થાને-સોફા ઉપર- બિરાજેલા જણાય છે. આવી જોડીઓમાં પતિ શોભાનો ગાંઠિયો હોય અને પત્નીનો સ્વભાવ તીખા મરચાં જેવો હોય પછી છોકરાં ચટણી-સંભારા જેવા જ હોય! તો પણ આવી ડેશિંગ ડીશો જ્યુબીલીઓ ખેંચી કાઢતી જોવા મળે છે.

અમુકને પરાણે શોભાના ગાંઠિયા બનાવવામાં આવતા હોય છે. જેમ કે આપણે ત્યાં બનેવી કે જમાઈને માન આપીને ઉંચે બેસાડવાનો રીવાજ છે. વર્ષોથી એમની સેવા પણ કરવામાં આવે છે અને એમનો પડ્યો બોલ ઝીલવામાં આવે છે. પ્રસંગોએ એમણે ખિસામાં હાથ નાખીને ઊભા રહેવાનું હોય છે તોયે ચાર જણા આવીને એમને  ખુરશીનું પૂછી જશે. પાર્ટી બરોબરનું દાબીને બેઠી છે એવી ખબર હોવાં છતાં ચાર જણા આઠ વખત ‘તમે જમ્યા કે નહી’ એવું પૂછી જશે. પણ બધા આ સરભરાને લાયક હોતા નથી. આમાંને આમાં ઘણા  છછુંદરો માથામાં ચમેલીનું તેલ નાખતા થઇ જાય છે. જોકે આપણા સમાજમાં સાસુ નામની સંસ્થા આવા છછુંદરોને ઠેકાણે કરી જ દેતી હોય છે, પણ એની ય એક લીમીટ હોય છે. કુલ મિલાકે હાલ યે હૈ કી જમાઈ દીકરા જેવા અને દીકરા જમાઈ જેવા થતાં જાય છે. ટૂંકમાં બેઉ નકામાં થતાં જાય છે.

ધારોકે તમારા ભાગે શોભાનો ગાંઠિયો આવી જ ગયો હોય તો તમે શું કરો? આવા શોભાના ગાંઠીયા કંઈ ચટણી જોડે ખાઈ શકાતા નથી કે નથી શોભાના ગાંઠીયાનું શાક બનાવી શકાતું. તો શું થઇ શકે? આ સવાલ જેટલો મોટો છે એટલો જ એનો જવાબ આસાન છે. પહેલાં તો એ ચેક કરો કે ગાંઠિયો રંગે રૂપે કેવો છે? જો એમાં મીનીમમ પાંચમાંથી અઢી કે ત્રણ મિર્ચી આપી શકાય એમ હોય તો એને મોડેલીંગમાં ગોઠવી દો. એમાં ચાલી જશે કારણ કે એ આખો ધંધો જ ‘બાંધી મુઠ્ઠી લાખની’ના સિદ્ધાંત પર ચાલે છે. એમાં બોલવાનું નથી હોતું પણ ફક્ત બની ઠનીને બેસવાનું હોય છે જેમાં આપણા ગાંઠીયાઓ એક્સપર્ટ હોય છે. દીપક પરાશર અને અર્જુન રામપાલ નભી ગયા તો તમારાવાળા ગાંઠિયાએ શા પાપ કર્યા છે તે રહી જશે?

મસ્કા ફન

લેંઘાની બે બાંયો એક જ માણસના બે પગને જુદા કરે છે.
જયારે લુંગી દેશની એકતાની ભાવનાની પોષક છે.

 

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , | Leave a comment

બી પોઝીટીવ

ખુશ રહેવું અઘરું નથી. મહાન દાર્શનિક સોક્રેટિસે ગ્રાહકો માટે વિવિધ ચીજવસ્તુઓથી સજાવેલી દુકાનને જોઇને કહેલું – ‘આ દુકાનમાં એવીતો કેટલીય ચીજો છે, જેનો મારે તો કદી પણ ખપ પડવાનો નથી.’ મુફલીસીમાં પણ અમીરીનો ભાવ જગાવે એવો આ વિચાર પોઝીટિવિટીના પાયામાં છે. કમનસીબે રોજ સવાર પડે એટલે પ્રેરણાદાયી સંદેશાઓ આપણા મોબાઈલમાં વરસે છે જે ભાગ્યે જ કોઈ વાંચતું હોય છે. નવું વરસ બેસે એટલે નવા વરસના પ્રેરણાદાયી સંદેશાઓ લોકો મોકલે છે. આવા સંદેશા વાંચ્યા વગર બીજાને ફોરવર્ડ પણ થતાં હોય છે. અહીનું ત્યાં ફોરવર્ડ કરવામાં વ્યવહાર સચવાઈ જાય છે એવું બધા માને છે. પરંતુ અમુક ચોખલિયા અને વાયડાઓને બાદ કરતા કોઈ આવા સંદેશાઓનો વાંધો નથી લેતા કારણ કે કમસેકમ એ પોઝીટીવ સંદેશ છે. જોકે જીવનમાં આપણે ઘણા નાના નાના ઘણા પોઝીટીવ સિગ્નલ્સ અવગણીએ છીએ. અહીં વોટ્સેપ-ફેસબુકના દાઝેલાઓએ આ લેખ ફૂંકીને પીવાની સોરી વાંચવાની જરૂર નથી. અમો ‘Blessings in disguise’ અને ‘ઘી ઢોળાયું તો ખીચડીમાં’ પ્રકારની પોઝીટિવિટીની હળવી વાતો જ કરવા માગીએ છીએ.

એક જમાનામાં અમે સ્કુટર વાપરતા હતા. તમને યાદ હશે એ સ્કુટર ચાલુ કરતા નમાવવું પડતું. તોયે પાંચ-દસ કિક તો મારવી જ પડતી. તો ઘણીવાર સ્કૂટર ઓવરફલો થાય ત્યારે રેપિડફાયર કીક્સ પણ મારવી પડતી. એ દરમ્યાન વચ્ચે ક્યારેક એકાદવાર એન્જીન ‘ભૂરરરરર…’ એવો અવાજ કરીને ચાલુ થવાની આશા બંધાવતું અને આપણે આશાભર્યા બમણા જોશથી કીકો મારવા મંડી પડતા. વારેઘડીયે પડતી તકલીફોને કારણે અમારી જેમ ઘણા સ્કુટરના પ્લગ અને કાર્બ્યુરેટર સાફ કરતા શીખી ગયા હતા. ઘરમાં મમ્મી કહે એ કામ કરવામાં નાટક ભલે કરતાં, પણ સ્કુટર નચાવે એમ નાચતા. આવી જ રીતે ટીવી પર પિક્ચર ચોખ્ખું ન આવે તો ધાબે ચઢી એન્ટેના ફેરવવા જતાં. પરંતુ મમ્મી ધાબામાં ‘સારેવડા સુકાયા છે કે નહીં તે જોઈ આવ’ કહે તો ધાબે જવામાં કકળાટ કરતા સિવાય કે ધાબામાંથી સામેની બાલ્કનીમાં કંઈ જોવા જેવું હોય તો! પપ્પા-મમ્મી કહે તે નહીં, પરંતુ ઈલેક્ટ્રોનિક આઈટમ્સ નચાવે એમ નાચતા. જેણે આ બધું કરેલું હોય એને લગ્ન પછી અને નોકરીમાં ખડ્ડૂસ બૉસ મળે એવા બંને કિસ્સામાં કામમાં આવે છે. કમસેકમ એ લોકો નચાવે ત્યારે આઘાત નથી લાગતો.

નોકરીયાતોની વાસ્તવિકતા દર્શાવતો અકબર ઈલાહાબાદીનો એક શે’ર છે – બી.એ. હુએ, નૌકર હુએ, પેન્શન મિલી, ફિર મર ગયે. આ પ્રમાણે ચાલતું હોય તો ગનીમત છે; બાકી આજકાલ તો મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓમાં ગમે ત્યારે ગડગડિયું પકડાવી દેવાનું સામાન્ય થઇ પડ્યું છે. ધારોકે તમને નોકરીમાંથી કાઢી મુકવામાં આવે છે, તો એમ સમજવું કે કંપની તમારે લાયક નહોતી અને તમારા માટે આનાથી મોટી તકો સર્જાયેલી હશે. તમને બૉસ ઓવરટાઈમ બહુ કરાવતો હોય તો એમ સમજવું કે ‘ઘેર કરો કે અહીં કરો આપણે તો કામ જ કરવું છે ને? અને અહીં કરવાથી કદાચ ઇન્ક્રીમેન્ટ તગડું મળે પણ ખરું !’. ધારો કે તમને ઇન્ક્રીમેન્ટ ઓછું મળ્યું તો એ તમારું કંપની અને સીનીયર મેનેજરોનું સ્તર ઊંચું લાવવામાં યોગદાન ગણી ખુશ થઈ શકાય.

અમે કેટલાક લોકો એવા જોયા છે જે પોતાની ટાલને લઈને હતાશ હોય. એમાં એમનો પણ વાંક નથી. ટાલ પડવી એ કુદરતી પ્રક્રિયા છે; પણ એક જમાનામાં વાળ ઓળતા કાંસકાના દાંતા પહોળા થઈ જતા હોય એ જ માથામાં આંખની ભ્રમરો કરતાં પણ ઓછા વાળ રહે ત્યારે લાગી આવે એ સ્વાભાવિક છે. આ સંજોગોમાં મસ્તક પરના વાળની ઘટને સરભર કરવા માટે અમુક લોકો દાઢી વધારતા હોય છે. આમાં જોકે કુદરત સામે અન્યાયનો બદલો લેવાની ભાવના વધુ દેખાય છે. જરા વિચારો કે જેમના માથામાં બુટપોલીશના બ્રશ જેટલા ઘટાદાર વાળ હોય એમને માથું ધોવા માટે કેટલી માત્રામાં શેમ્પુની જરૂર પડતી હશે? હેર ઓઈલ/ જેલ પાછળ કેટલો ખર્ચો થતો હશે? વાળની ઘટાની આડમાં છુપાયેલી જીવસૃષ્ટિનો નાશ કરવો એ વીરપ્પનને જેર કરવા કરતા વધુ કપરી કામગીરી છે. અરે, એ લોકો તો વાળમાં ફરી રહેલી પત્નીની આંગળીઓની ઉષ્માનો અનુભવ પણ નહિ કરી શકતા હોય. જયારે ટાલમાં સીધો સંપર્ક છે. અહીં કવિ કુદરતની લીસી વાસ્તવિકતાને પ્રેમથી સ્વીકારવાનો મહિમા સમજાવે છે.

ફિલ્મ બાવર્ચીના એક સીનમાં રઘુ ઉર્ફે બાવર્ચી બનેલા રાજેશ ખન્નાના મુખે કવિ હરીન્દ્ર્રનાથ ચટ્ટોપાધ્યાયનું એક ક્વોટ કહેવાયું હતું જે બોલીવુડના ઇતિહાસમાં અમર થઇ ગયું. ક્વોટ હતું ‘It is so simple to be happy but it is so difficult to be simple’અર્થાત ખુશ રહેવું ખુબ સરળ છે, પણ સરળ બનવું ખુબ મુશ્કેલ છે. રઘુ આગળકહે છે કે જાતને ખુશી આપી શકે એવી કોઈ મોટી ઘટનાની રાહ જોવામાં આપણે ખુશીના નાના નાના મોકા ચુકી જઈએ છીએ. જીવનમાંપ્રસન્નતા આપે એવી ઘટનાઓ આંગળીના વેઢે ગણી શકાયએટલી જ હોય છે, જયારે નાની નાની ખુશીઓ આપે એવી ક્ષણો રોજબરોજનાજીવનમાં અગણિત આવે છે. વાહ, કેટલી સુંદર વાત! અમો તો આ જ કારણથી ‘બાવર્ચી’ ફિલ્મના ફેન છીએ. દિવસના ૨૪ કલાક તમેહસતા હસતા વિતાવો કે પછી રડતા રડતા, કેલેન્ડર તમને નવો દિવસ બતાવવાનું જ છે; પણ આપણે પળને માણી લેતા શીખીશું તોઆપણી આજ સુધરી જશે. આવી સુધરેલી ૩૬૫ ‘આજ’નો સરવાળો એટલે જ વર્ષ! હેપ્પી ન્યુ યર …

મસ્કા ફન

ન્યુ યર પાર્ટી અને સાર્વજનિક ગણેશોત્સવના ડી.જે. જુદા હોય છે એનો આયોજકોને ખ્યાલ હોવો જોઈએ.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , | Leave a comment

પરીક્ષા અને ચૂંટણી પરિણામ

ચૂંટણી રંગેચંગે પતી ગઈ. રીઝલ્ટ પણ આવી ગયા. ઘીના ઠામમાં ઘી પડી ગયું.પણ ચુંટણી યોજાય કે પછી પરીક્ષા અપાય તે સમયથી પરિણામ સુધીનો સમય, કે જેમાં ‘ઉમેદવારનું ભાવિ ઈવીએમમાં સીલ’ થઈ ગયું હોય છે એ સમય ઘણો કપરો હોય છે. કારણ કે સીલ ખુલે ત્યારે ઘણાની કારકિર્દીને બુચ વાગી જાય છે.પરીક્ષામાં તો પરિણામ પછી બીજા વિકલ્પો હોય છે, પણ ચુંટણીમાં ભારે ખર્ચ કર્યા પછી કોસ્ટ બેનીફીટ એનાલિસીસમાં બેનિફિટની કોલમમાં આર્યભટ્ટની શોધ દેખાય ત્યારે ભલભલાને લાગી આવે !

ઉમેદવારોનો કોન્ફિડન્સ બંનેમાં લાકડા જેવો હોય છે. આવો આત્મવિશ્વાસ જાળવી રાખવા પ્રથમ લક્ષ્યાંક પાસ થવાનું હોય છે. આ ઇલેકશનમાં ‘પાસ’ ને કારણે થોડાઘણા નાપાસ થયા, પણ ગાજ્યા મેહ વરસ્યા નહીં. સભામાં જેટલા લોકો આવ્યા એટલા વોટ મળ્યા નહીં. પરીક્ષામાં જેટલા પાનાં ભર્યા હોય એટલા માર્ક પણ ન આવે એવું કંઇક! પરીક્ષામાં પાસ થવા ૩૫ માર્ક અને ઇલેકશનમાં જીતવા માટે બહુમતી અગત્યની છે. રાજકારણીઓ પાસે ડીગ્રી હોય તો પણ થર્ડ ક્લાસ ડીગ્રી હોય છે. એટલે જ પાસીંગ માર્ક અગત્યના છે. હારેલા રાજકીય પક્ષો ઈ.વી.એમ.ને દોષ દઈ શકે છે અથવા ‘અમારો વોટ શેર વધ્યો છે’, ‘ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં અમે આગળ છીએ’ કે પછી ‘પ્રજાને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવી છે’ કહીને તંગડી ઉંચી રાખી શકે છે. જયારે પરીક્ષામાં નાપાસ થયેલો જણ ‘ભલે હું નાપાસ થયો, પણ મારું ગ્રાંડ ટોટલ એકસઠથી વધીને સિત્યોતેર થયું છે’ કે પછી ‘ઓ.એમ.આર. રીડર હેક થયેલું હતું’ એમ કહીને બાપાના મારમાંથી બચી શકતો નથી. આ કઠોર સત્ય છે.

પરીક્ષા પછી પેપર સોલ્વ કરીને કે પછી વેબસાઈટ ઉપર ‘આન્સર કી’ જોઇને અને ચૂંટણી પછી એક્ઝીટ પોલથી રીઝલ્ટનો અંદાજ લગાવી શકાય છે. એક્ઝીટ પોલમાં મત આપી આવેલા લોકોનો અભ્યાસ અને સર્વે દ્વારા કોણ જીતશે અને કોણ હારશે એનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે. પરીક્ષા પત્યા બાદ મા-બાપને તો ખબર જ હોય છે કે પોતાનો ચિરંજીવી શું ધોળીને આવ્યો હશે! એમાં અમુક ભણેલા ગણેલા માબાપ પેપર લઈને ‘આમાં શું લખ્યું, આનો જવાબ શો આવ્યો?’ એવા પ્રશ્નો પૂછી પોતાનો ડર સાચો છે, એ સાબિત કરતા હોય છે. ચૂંટણીમાં એટલો ફેર છે કે પોતાનો ઉમેદવાર ચામાં ગયેલા ટોસ્ટ જેટલો ઢીલો હોય તો પણ ‘અમારો ઉમેદવાર જીતશે જ’ એવો દાવો થાય છે!

પરિણામ એ જાતકે કરેલા પુરુષાર્થનું ફળ છે. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે ફળની ચિંતા કર્યા વગર પુરુષાર્થ કરવાની સલાહ આપી છે. આમ છતાં તમારી ફ્રુટની થેલીમાં ગાય મોઢું નાખતી હોય તો એને ‘હૈડ.. હૈડ..’ કહેવાનું કામ તો તમારે પોતે જ કરવું પડે. પરિણામ એક મુકામ છે. પરિણામ પછી કઈ દિશામાં આગળ વધવું એ નક્કી કરવામાં આવતું હોય છે. એ માટે પુરુષાર્થ પણ સાચી દિશામાં કરવો જોઈએ. સાયકલ સ્ટેન્ડ ઉપર હોય અને તમે પેડલ માર્યા કરો તો પ્રગતિ ન થાય. સારા પરિણામ માટે સચોટ આયોજન પણ કરવું પડતું હોય છે. મેથ્સનું પેપર આપવા સાયન્સની કાપલીઓ લઈને પહોંચી જાવ કે ચૂંટણી ટાણે જ જીભ લપસે એ સેલ્ફ ગોલ છે. આવા કિસ્સાઓમાં ભગવાન પણ મદદ ન કરી શકે.

પરિણામ પછી પણ બેનીફીટ ઓફ ડાઉટ ચૂંટણી ઉમેદવારને મળે છે, પરીક્ષા આપનારને નહીં. ચુંટણીમાં કેટલાય કાળાધોળા કરીને ટીકીટ મેળવી હોય, પાર્ટી ફંડમાં કે પક્ષના નેતાઓને કરોડો આપી ટીકીટ મેળવી હોય, જીતવા માટેકેટલાય દાવપેચ કર્યા હોય, ચુંટણીપ્રચારમાં મહાનુભાવોને ઉતારી દીધા હોય,અને એ પછી ચુંટણી હારે તો ‘ઈવીએમ ટેમ્પર થયા’, ‘સામેવાળી પાર્ટી પ્રજાને છેતરી ગઈ’, ‘જાતિવાદ નડ્યો’, ‘એન્ટીઇન્કમબન્સી નડી ગઈ’ જેવા ખુલાસા તૈયાર હોય છે. પરંતુ બોર્ડમાં ફેલ થનારના મા-બાપ તરફથી આવી સહાનુભુતિ નથી મળતી, એણે તો ‘રખડી ખાધું’, આખો દાડો મોબાઈલ હાથમાંથી છૂટે તો ને?’, ‘એને તો સીધું ધીરુભાઈ અંબાણી  થવું છે, ભણવું નથી’ એવું બધું સાંભળવું પડે છે. આમ બંનેમાં ખરાબ પરિણામના કારણો પહેલેથી ખબર હોય છે. પરંતુ ચુંટણી હારનાર ફરી પોતાના ધંધે લાગી જાય છે,પણ પરીક્ષામાં ફેલ થનારનું જીવન અઘરું થઈ જાય છે. મા-બાપો આપણી પાર્ટીઓ જેટલા ઉદાર બને તો કેટલાય આપઘાત નિવારી શકાય!

પરીક્ષામાં નાપાસ થાવ તો રી-ટેસ્ટ અથવા રેમેડીયલ એક્ઝામ આપીને પાસ થઇ શકો પણ કમનસીબે ચુંટણીમાં એવું નથી. હવે મધ્યસત્ર ચૂંટણીની પ્રથા લુપ્ત થવા આવી છે એટલે પાંચ વર્ષ રાહ જોવી ફરજીયાત છે. પરિણામ પરીક્ષાનું હોય કે ચૂંટણીનું, જે આવે તે સ્વીકારવું પડે છે. અમિતાભ બચ્ચને એક વાર કે.બી.સી.માં એક સ્પર્ધકને કહ્યું હતું કે ‘મનને ગમતું થાય તો સારું જ છે, પણ ન થાય તો વધુ સારું છે. જે થઇ રહ્યું છે એ ન ગમતું હોય તો પણ એને ઈશ્વરેચ્છા સમજીને સ્વીકારજો; એણે તમારા માટે કૈંક સારું જ વિચાર્યું હશે.’ આ બધી ફિલોસોફી ઝાડવાનું કારણ એટલું જ કે ચૂંટણીનું પરિણામ તમારી ઈચ્છા મુજબ ન આવ્યું હોય તો મોળા પડતા નહિ; કીકો મારતા રહેજો. ફિલ્મો ફ્લોપ ઉપર ફ્લોપ જાય તોયે દેવ આનંદ અને રામ ગોપાલ વર્માએ ફિલ્મો બનાવવાનું છોડ્યું નહોતું.

મસ્કા ફન
રાંધનારે શું રાંધ્યું છે એ નક્કી કરવું એ ઘણીવાર બીગબોસ શોનો અમુક પાર્ટીસીપન્ટ ભાઈ છે કે બહેન છે એ નક્કી કરવા જેટલું જ અઘરું હોય છે. 

29040

 

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , , , | Leave a comment

તમારી ટિકિટ કપાઈ?

ચૂંટણી જાહેર થઇ પછી જુદી જુદી બેઠકો માટે ઉમેદવારોની યાદી બહાર પડાઈ અને કાયમની જેમ જેમની ‘ટિકિટ કપાઈ’ એ ટીકીટવાંચ્છુઓમાં ‘અસંતોષની આગ ઉઠી’ અને ‘ઠેર ઠેર ભડકા થયા’ એવા અખબારી અહેવાલો આવવાના શરુ પણ થઇ ગયા. આ અહેવાલો પણ વિચિત્ર હોય છે. તમે દિલ્હી જવા માટે ટ્રેન કે ફ્લાઈટની કન્ફર્મ ટિકિટ મેળવો એને બોલચાલની ભાષામાં તમે ‘દિલ્હીની ટિકિટ કપાવી’ એમ કહેવાય છે. જયારે ચૂંટણીની ટિકિટના દાવેદારને પડતા મુકીને બીજા ઉમેદવારને ટિકિટ આપવામાં આવે ત્યારે અમુક કે તમુક ભ’ઈની ટિકિટ કપાઈ એમ કહેવાનો રીવાજ છે. આમ થાય પછી ચુંટણીમાં ઉભા રહેવા ઈચ્છુક ભાઈ કે બહેને બેસી જવાનું હોય છે, પણ દરેક કિસ્સામાં એમ થતું નથી.

રાજકારણને અને સંગીતને કોઈ સંબંધ નથી, પણ કોઈની ટિકિટ કપાય પછી વિરોધના સૂર પણ ઉઠતા હોય છે. તમારી સાથે આવું બન્યું હોય તો વિરોધનો સૂર કાઢતા પહેલા પહેલાં તમારે એ તપાસી લેવું જોઈએ કે તમારી સાથે કેટલા લોકો છે. ક્યાંક એવું ન બને કે દુશ્મનોને ઘેરવા તમે શોલેના જેલરની જેમ ‘આધે ઉસ તરફ, આધે ઇસ તરફ ઔર બાકી મેરે પીછે આઓ’ કહીને ધસી જાવ અને પછી ખબર પડે તમે એકલા જ ‘જાનિબે મંઝીલ’ નીકળ્યા હતા અને કારવાં તો બન્યો જ નથી! જેમને ઇસ તરફ કે ઉસ તરફ મોકલ્યા હોય એમની વફાદારી પણ ચેક કરી લેવી. આ રાજકારણ છે, એમાં પૂરી-શાક અને સ્વિટ ખવડાવનારના પંડાલમાં ચા અને ગાંઠિયા ખવડાવનારના તંબુ કરતા વધારે ભીડ હોય છે.

તમારી ટિકિટ કપાય તો તમને દુઃખ થાય એ સ્વાભાવિક છે. છેલ્લા બે વરસથી તમે સગા-સાસરીયા, ઓળખીતા-પારખીતાને ‘આ વખતે તો આપણી ટીકીટ પાક્કી જ છે’ એવું કહી રાખ્યું હોય કે પછી તમે જેન્યુઈન જનસેવક હોવ અને મેરીટ પર ટીકીટ મળે એની રાહ જોઇને બેઠા હોવ; એવે સમયે તમારી ટિકિટ રૂપી ગર્લફ્રેન્ડને શાહરૂખ જેવો કોઈ પેરાશુટ ઉમેદવાર વાઈલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રી મારીને ભગાડી જાય ત્યારે ખૂબ લાગી આવે એ સ્વાભાવિક છે. આજકાલ રાજકારણમાં કોઈ ‘જા સીમરન જા, ભરી દે તારું ઉમેદવારી ફોર્મ’ કહેવા આવતું નથી, માટે સૌ પહેલા ખાનગીમાં તમારા સીમરન સાથેના સેટિંગમાં ભાંજી મારનાર જાલિમ અમરીશપૂરીના નજીકના વર્તુળોમાં તમારો કોઈ રીતે મેળ પડે એમ છે કે નહિ કંઈ એની તપાસ કરાવી લો. તમને પોસાય એ રીતે મેળ પડી જાય એમ હોય તો અભિનંદન. બાકીના આગળ વાંચે.

બહુ અઘરી પરિસ્થિતિ છે. કોઈ માણસ માથે જરી-ફૂલોનો બનેલો ખૂંપ, ગળામાં ગુલાબનો હાર અને હાથમાં નારિયેળ અને ગુલછડી લઈને જાન પ્રસ્થાન કરે એની રાહ જોતો હોય ત્યારે સમાચાર મળે કે તમારી તાક ઉપર કોઈ બીલ્લસ* મારી ગયું છે (લખોટી રમ્યા છો?) ત્યારે એની હાલત કેવી થાય? એવે વખતે તમને એવું પણ આશ્વાસન ન આપી શકાય કે ‘હશે રંછોડભ’ઈ, તમારા કરતા બાબ્ભ’ઈની એમને વધારે જરૂર હશે’. તમને ખ્યાલ જ હશે કે ક્યારેક લગ્ન પ્રસંગ માટે જેણે દોડધામ કરી મુકી હોય એનો મેરેજના આલ્બમમાં એક પણ ફોટો નથી હોતો. ધરણા, મોરચા અને સરઘસોના આક્રમક મુદ્રામાં ઉગ્રતાથી સૂત્રોચ્ચાર કરનાર જ નેતા ગણાતો હોય છે અને એના જ ફોટા છાપામાં આવતા હોય છે. રાજકારણમાં આ દરેક ચૂંટણી વખતે બનતી ઘટના છે. માટે તમારે હિંમત હારવાની નથી.

આ વસમી ઘડીએ તમારા પટ્ટ સમર્થકોની જવાબદારી વધી જાય છે. તમારા જે સમર્થકોએ તરીકે અત્યાર સુધી તમારા પૈસે ચા-ગાંઠિયા ખાઈને માત્ર ‘જીતેગા ભ’ઈ જીતેગા રંછોડભ’ઈ જીતેગા’ કે ‘જબ તક સુરજ ચાંદ રહેગા રંછોડભ’ઈ કા નામ રહેગા’ના નારા લગાવવાનું જ કામ કર્યું હોય એમને ભેગા કરો. તમારી પાસે સત્તા હતી ત્યારે પગચંપી કરીને કામ કરાવી ગયા હોય એમને પણ પકડો અને બની શકે તો એ બધાની આગળ બાહુબલીની જેમ ‘ક્યા હૈ મૃત્યુ?’ સ્ટાઈલમાં ભાષણ કરીને તૈયાર કરો. આ શૂરાઓનો મારગ છે. તમારી ટિકિટ કાપનારાઓના હાંજા ગગડી જાય એવા દેખાવો કરવા પડશે. ચેનલવાળા ભાવ ન પૂછતા હોય તો ફેસબુક-ઇન્સ્ટામાં લાઈવ ધરણા-સૂત્રોચ્ચાર કરવા પડશે. ઉગ્ર નિવેદનો કરવા પડશે. જરૂર પડે તો કોઈપણ સરઘસ, પગપાળા સંઘનો વિડીયો ઉતારો અને એ એ ન મળે તો છેવટે સ્મશાન યાત્રા કે વરઘોડાના ફૂટેજને ફેસબુક અને ટ્વિટર પર તમારા ધરણામાં ઉમટેલી મેદની તરીકે બતાવો. ટીવી-છાપામાં કૈંકનું કૈંક આવતું રહે એવું ગોઠવો.

આટલું કરવાથી ખુબજ ઓછા પૈસામાં ચિત્ર સ્પષ્ટ થઇ જશે. આ પછી પણ પાર્ટીવાળા માંડવળી માટે ન બોલાવે કે છેવટે બોર્ડ-કોર્પોરેશનમાં સમાવી લેવાની ખાતરી પણ ન આપે તો પછી એક જ રસ્તો બાકી રહે છે – તમારા સૂત્રો મારફતે ઉપર સંકેત આપી દો કે તમને કોઈ મનાવશે તો માની જવા તૈયાર છો. સર સલામત તો પઘડિયા બહોત.

सुन भाई साधो …

બોર્ડની એક્ઝામ વખતે પડાવેલો ફોટો એ માનવીની ઉત્ક્રાંતિનો પુરાવો ન ગણાય.

* આ બંને રૂઢીપ્રયોગ લખોટીની રમતમાં વપરાય છે. આંટી શકાય એવી લખોટીને (બદલામાં વ્હેંત કરતા વધુ લખોટી મળે) કોઈ વ્હેંત ભરીને લઇ જાય એ માટે વપરાય છે.

 

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

હે પાર્થ, ઉભો થા અને ચૂંટણીનું ફોર્મ ભર

જીત્યા બાદ જે પ્રધાનપદાની સ્પૃહા રાખતો નથી એ નર આજીવન લોક સેવક રહે છે અને અતિ સામાન્ય જીવન જીવતા એના કુટુંબીઓના ફોટા છાપામાં છપાતા રહે છે

લેકશનનું ફોર્મ ભરવા જતાં અર્જુન થોડો ઢીલો જણાતો હતો. આમ તો એ મજબુત હતો, પરંતુ દુર્યોધન જેવા સામે લડવાનું એને બીલો ડીગ્નીટી લાગતું હતું. એણે ડ્રાઈવિંગ સીટ પર બેઠેલા પરમ સખા શ્રી કૃષ્ણને સંબોધીને કહ્યું ‘મને તો આ સઘળું નિરર્થક જણાય છે. સો-સો ભ્રાતાઓ મારી વિરુદ્ધમાં છે. મારા મિત્રો, મામાઓ, પુત્રો, પૌત્રો, ભીષ્મ દાદા,ગુરુ દ્રોણ દુર્યોધનના પક્ષે રહીને લડવાના છે. એટલું જ નહિ પણ ભૂતકાળમાં શિક્ષકો અને આચાર્યોને યોદ્ધાઓ યાદીની બનાવવાની કામગીરીમાંથી મુક્ત કરવા માટે આચાર્ય સંઘની આગેવાની લઈને હડતાલની ધમકી આપી ચુક્યા હતા એવા આચાર્ય દ્રોણે કૌરવોના પક્ષે ફોર્મ ભરી દીધું છે. દુર્યોધન મારા કટ્ટર હરીફ કર્ણને એના જ્ઞાતિબંધુઓને સારથીની ભરતીમાં અનામત મળે એ માટે વચન આપી ચુક્યો છે. કૌરવોએ કર્ણના સારથી પિતા અધિરથની માગણી ઉપર ફિક્સ પગારદાર સારથી સહાયકોને નોકરીમાં કાયમી કરવાનું ઢંઢેરામાં સમાવ્યું છે. મારા મામા શલ્ય પોતે કર્ણના પ્રચારની ધુરા સંભાળવાના છે, પરંતુ એ અંદરખાને કર્ણને એની ઓકાત બતાવતા રહેવાના છે. આ પ્રજા,એક પક્ષની સભામાં જાય છે, ભજીયા કોક બીજાના ખાય છે, અને વોટ કોક ત્રીજાને આપી આવે એવી ઉસ્તાદ થઇ ગઈ છે. આવા માહોલમાં ચૂંટણી લડવાનો મને જરાય ઉત્સાહ નથી આવતો. મને તો હવે આ ડીપોઝીટના રૂપિયા પણ ડુલ થતાં જણાય છે. પછી શ્રી કૃષ્ણે, ફોર્મ ભરવાનો સમય વીતી જાય નહીં એનું ધ્યાન રાખીને અર્જુનને ટૂંકમાં ચુંટણી જ્ઞાન આપ્યું.

‘હે સખા, ભીષ્મ અને દ્રોણની તું ચિંતા ન કર, એમને સલાહકાર મંડળમાં બેસાડવાને બદલે ટીકીટ આપીને દુર્યોધને ભૂલ કરી છે. ભલે તેઓ પોતે ધરખમ ખેલાડી હોય, પણ સામા છેડે સ્ટેન્ડ આપનારા મજબુત ન હોઈ ભલે દ્રોણ-ભીષ્મ ઈત્યાદી એમના વરદાનને કારણે ભલે છેલ્લે સુધી બેટિંગ કરે, પણ આપણે બીજા નબળા ખેલાડીઓની વિકેટ પાડતા રહીશું તો છેલ્લે એમણે દાવ ડીકલેર કર્યા સિવાય કોઈ ઉપાય નહીં રહે. વળી આપણે અશ્વત્થામા નામનો એક ડમી ઉમેદવાર ઉભો રાખવાની સ્ટ્રેટેજી કરી છે, જે હારશે તો દ્રોણ શસ્ત્રો હેઠા મૂકી દેશે એ તો તું જાણે જ છે. વળી ભીષ્મનો ઉપાય શિખંડીના રૂપમાં થઈ ગયો છે. રહ્યા કૌરવો, તો એ ઘેટાઓના ટોળા સામે તમે પાંચ સિંહ પૂરતા છો’.

‘હે વત્સ, જેમ આત્મા એક ખોળિયું મુકીને બીજા ખોળિયામાં પ્રવેશે છે એમ જ નેતાઓ એક પક્ષ છોડીને (ટીકીટ આપે એવા) બીજા પક્ષમાં જોડાય છે. અમુક તો પવનની દિશા જોઇને ફરે છે. આ ચૂંટણી છે. આજે જે પોતાનો ટેકો દુર્યોધનને આપે છે એ કાલે તને આપશે. જે લોકો ગઈકાલે આપણા પક્ષમાં હતા એ આજે સામા પક્ષે ઉભા છે એનો પણ શોક ન કરીશ કારણ કે गतासूनगतासूंश्च नानु शोचन्ति पंडिता: અર્થાત વિદ્વાનો જીવતા-મુએલાઓનો શોક કરતા નથી. સૈનિકો તો બિચારા સેનાપતિ દોરવે એમ દોરવાઈ જાય છે એટલે કાલે કૌરવ તરફથી લડતા સૈનિકોને પુરતું કારણ મળે તો એમને મોં ફેરવી લેતા જરીકે વાર નહીં લાગે. વળી આત્માને અગ્નિ બાળી શકતો નથી કે પવન સુકવી શકતો નથી માટે પોતાના ટેકેદારો સહીત આપણા શરણમાં આવેલા અન્ય પક્ષના અસંતુષ્ઠ નેતાને સીબીઆઈ કે ઇન્કમટેક્સથી અભયદાન આપી પક્ષમાં ભેળવી દેવામાં તું વાર ન કર.

‘હે પાર્થ, યુદ્ધ ખાલી સગા-સંબંધીના વોટ-સપોર્ટથી નથી જીતાતું. એના માટે ભજીયા, ગોટા અને ચવાણાના ઇંધણના સહારે મતવિસ્તાર ખૂંદી વળે એવા કાર્યકરોનો સમૂહ અનિવાર્ય છે. આવા કાર્યકરોના ખોટા બીલો પણ પ્રેમથી સહી કરી ચૂકવી દેવામાં સાર છે. ચુંટણી સભામાં જયારે કાગડા ઉડતા હોય, ત્યારે સોશિયલ મીડિયામાં સ્ટેજ પર ભેગા થયેલા સ્થાનિક નેતાઓના ફોટા મુકવા અને જો સભા ભરાયેલી જણાય તો પબ્લિકના ફોટા મુકાય. આમ છતાં સભામાં હાજરી પાંખી જણાય તો ચિક્કાર જનમેદનીના ફોટોશોપ કરેલા ફોટા અને અર્જુન … અર્જુન …ના નારા ડબ કરેલા ચૂંટણી સભાના વિડીયો ફેસબુક અને ટ્વિટર ઉપર પોસ્ટ કરનારા અને એને ટોપ ફાઈવમાં ટ્રેન્ડ કરાવનારા ટ્વિટરાટીઓના ઝુંડની જરૂર પડે છે. અહીં મને ‘ગોવાળિયો’ કહીને ટ્રોલ કરનાર જરાસંધ કે મને ભાંડતી ઉપરાછાપરી સો સો ટ્વિટ કરનાર શિશુપાલ જેવા દુશ્મનોના ઉચ્ચારણોનો યથાયોગ્ય ઉપયોગ કરવો ઘટે છે અથવા એમનો ચતુરાઈથી નિકાલ કરવો પડે છે’.

‘હે કૌન્તેય, ચૂંટણી અને યુદ્ધમાં એક પક્ષની હાર થાય જ છે, પરંતુ હારમાં જે ઉદ્વેગ પામતો નથી કે જીત્યા બાદ જે પ્રધાનપદાની સ્પૃહા રાખતો નથી એ નર આજીવન લોક સેવક બની રહે છે અને અતિ સામાન્ય જીવન જીવતા એના કુટુંબીઓના ફોટા છાપામાં છપાતા રહે છે. હે પાર્થ, રાજકારણમાં પદપ્રાપ્તિ જ મોક્ષ ગણાય છે. કોર્પોરેટર બનનાર ધારાસભ્ય બનવાના અને ધારાસભ્ય બનનાર સંસદસભ્ય બનવાના સપના જુએ છે. પ્રધાનપદ ન મેળવી શકનાર બોર્ડ કોર્પોરેશનમાં સ્થાન મેળવવા પ્રયત્નશીલ રહે છે. જે નર પદલાલસા પર કાબુ મેળવે છે અથવા જાહેરમાં પોતાને પદની લાલસા નથી એમ દર્શાવે છે એ ઝડપથી સલાહકાર મંડળમાં સ્થાન પામે છે. માટે હે કુંતિપુત્ર, રાજકારણમાં રહીને ચુંટણી ન લડવાની બેવકૂફ જેવી વાત પડતી મુક. હે પાર્થ, ઉભો થા અને ચૂંટણીનું ફોર્મ ભર. બાકીનું હું મેનેજ કરી લઈશ’.

મસ્કા ફન
શિયાળામાં
અંધારા રૂમમાં લાઈટ ચાલુ કરવા જતાં,
જયારે પંખાની સ્વીચ ચાલુ થઈ જાય …
ત્યારે સાલું લાગી આવે!

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , | Leave a comment

ચૂંટણીનું મહાભારત

પાંડવોને નહિ હરાવું, મહિલા સામે નહિ લડુ, કર્ણને યુદ્ધની ટીકીટ નહિ અને શ્રી કૃષ્ણ ઉમેદવારી કરશે તો ફોર્મ પાછું ખેંચીશ : ભીષ્મ પિતામહ

ચૂંટણી યુદ્ધ અત્યારે પરાકાષ્ટાએ પહોંચ્યું છે. મહાભારતની જેમ બે પ્રમુખ પક્ષ છે અને એ પક્ષના સમર્થકો આ યુદ્ધમાં યથાશક્તિ ફાળો આપી રહ્યા છે. મહાભારતના યુદ્ધનું આજકાલની ચૂંટણીની પદ્ધતિમાં વર્ણન કરવું હોય તો કંઇક આમ કરી શકાય.

ઈલેકશન કમિશને કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં કૌરવ અને પાંડવ વચ્ચે યુદ્ધ ખેલાય એ માટે નોટીફીકેશન બહાર પાડ્યું. બંને પક્ષ ભારતવર્ષના જીતી શકે તેવા રાજાઓ તથા સગાઓને પોતાના પક્ષમાં લેવા કવાયતો ચાલુ કરી દીધી. અમુકે તો વગર માંગ્યે પોતે કૌરવ અથવા પાંડવના પક્ષમાં છે તેવું એફીડેવીટ કરી દીધું. જયારે અમુક અડૂકિયા-દડુકિયા યુદ્ધ બાદ જીતનાર પોતાને શું આપશે એ અંગે ટર્મ્સ એન્ડ કન્ડીશન ડ્રાફ્ટ કરવામાં પડ્યા.

ભગવાનના જયેષ્ઠ બંધુ બલરામજી તો ઈલેકશન પોલીટીક્સથી એટલા કંટાળેલા હતા કે એમણે તો એ સમય દરમિયાન એલટીસી વપરાય એ રીતે રેવતીજી સાથે દુરના પ્રદેશોમાં યાત્રા કરવા જવાનું જાહેર કરી દીધું હતું. દુર્યોધન એમનો શિષ્ય હોવાથી એ આ સમાચારથી નિરાશ થયો હતો.

ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ દ્વારકાને સોનાની નગરી બનાવી ચુક્યા હતા એટલે એમણે હવે દ્વારકાના રોડ પર ખાડા છે, સરકારે ગોમતી નદી પર રીવરફ્રન્ટ બનાવવા સિવાય બીજું કોઈ મોટું કામ નથી કર્યું, દ્વારકામાં બાળકો કુપોષિત છે વગેરે જેવા કોઈ પાયા વગરના આક્ષેપોનો સામનો કરવાનો નહોતો. એટલે જ એમણે પોતે ઇલેકશનમાં ઉભા ન રહેવાનું નક્કી કર્યું હતું. એમાં બેય બાજુ સગા હતા એ પ્રશ્નનું પણ સમાધાન થઈ જતું હતું. વળી, કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધ થતું હોય અને પોતે દ્વારકામાં બેઠા બેઠા લાઈવ કવરેજ જુએ એના કરતાં મેદાનમાં રહેવાનો વિકલ્પ એ વિચારી રહ્યા હતા. સારા ક્રિકેટરો રીટાયર થયા બાદ કોમેન્ટ્રી આપે છે એમ.

દુર્યોધન અને અર્જુન બંને એકજ સમયે શ્રી કૃષ્ણનો ટેકો માંગવા પહોંચી ગયા છે. અર્જુન પ્રજાસેવક તરીકે એમના પગ પાસે, અને દુર્યોધન પોતે ઓલરેડી સત્તામાં હોવાથી રોફમાં સોફા પર બેઠો હતો. શ્રી કૃષ્ણ ઊંઘમાંથી ઉઠી ચા પી અને ફ્રેશ થાય છે ત્યાં એમની નજર ચિંતાતુર અર્જુન પર પડે છે. એ પછી એમની નજર સામે સોફામાં બેસી મોબાઈલમાં ટ્વીટર પર પોતાના દ્વારકા જવાથી થયેલ હંગામા અંગેની પોસ્ટ વાંચી રહેલા દુર્યોધન પર પડે છે.

શ્રી કૃષ્ણ બંનેને તેમના આવવાનું પ્રયોજન પૂછે છે. બંને કુરુક્ષેત્રમાં થનાર મહાભારતના યુદ્ધમાં ભગવાનનો ફોલોઅર્સ સહિતનો સપોર્ટ માંગે છે. જોકે શ્રી કૃષ્ણ પોતે લડવાના નહોતા અને કૌરવ અને પાંડવ બંને સગામાં થતા હોઈ એમણે પોતાના નારાયણીસેના તરીકે ઓળખાતા તમામ ફોલોઅર્સ અથવા સ્ટ્રેટેજીસ્ટ તરીકે પોતે એકલા, એમ બેવિકલ્પ આપે છે. અર્જુનને પ્રથમ ચોઈસ કરવાનું કહે છે. શ્રી કૃષ્ણને ટ્વીટર પર ફોલો કરનારા અને ફેસબુક પર એમની બધી પોસ્ટ્સ લાઈક કરનારા દુર્યોધન માટે આ મોટો આંચકો હતો, કારણે કે ભગવાનની કાશી, કૌશલ, મગધ, અંગ, વંગ, કલિંગ, પૌન્ડ્ર વગેરેને પરાજિત કરનારી અજેય નારાયણીસેના જો અર્જુન માંગી લે તો પછી આ સેનાને ટ્રોલ કરવી અઘરી પડી જાય, પરંતુ દુર્યોધનના આશ્ચર્ય વચ્ચે અર્જુને માત્ર શ્રી કૃષ્ણ માંગ્યા હતા, અને એ પણ એમની શરત મુજબ – નિશસ્ત્ર અને એકલા!

દુર્યોધનને તો બગાસું ખાતા મોંમાં પેંડો આવી ગયો! એણે તો દ્વારકાના સેનાપતિ કૃતવર્માને કૌરવ પાર્ટીનો ખેસ પહેરાવતો ફોટો પણ ટ્વીટર પર પોસ્ટ કરી દીધો. કૌરવ પ્રેરિત છાપા હસ્તિનાપુર સમાચારે તો કૌરવો અડધું મહાભારત જીતી ગયા હોય એ રીતે આ સમાચારને રજુ કર્યા. જયારે અમુક તટસ્થ કહેવાતી ચેનલોએ પોતાના મનગમતા પ્ર-વક્તાઓની પેનલ થકી ‘અર્જુને કાચું કાપ્યું’ એવો ચુકાદો તો આપ્યો, પરતું અગાઉ અનેકવાર ખોટા પડયા હોઈ આવું સ્પષ્ટ નહીં, પણ ગોળગોળ કહ્યું; જેથી ભવિષ્યમાં અર્જુન જીતે તો સોશિયલ મીડિયા બૌદ્ધિકોને મોઢું બતાવી શકે. એમના પાળેલા સેફોલોજીસ્ટે પણ આંકડા એવી રીતે મેળવ્યા હતા કે ઓપીનીયન પોલના પરિણામો બંને પક્ષોની જીતના સરખા ચાન્સીસ બતાવતા હતા. મતદાનની સાંજે પણ આ જ આંકડામાં થોડો ફેરફાર કરીને એક્ઝીટ પોલ તરીકે બતાવવાનું નક્કી હતું.

ટિકિટોની વહેંચણી એટલે કે વ્યૂહરચનામાં પ્રથમ ગ્રાસે મક્ષિકા જેવું થયું. ભીષ્મ પિતામહે પોતે પાંડવોને નહિ હરાવે, મહિલા સામે નહિ લડે, કર્ણને યુદ્ધની ટીકીટ આપવામાં ન આવે અને શ્રી કૃષ્ણ ઉમેદવારી કરશે તો પોતે ફોર્મ પાછું ખેંચશે એવી વિચિત્ર શરતો મૂકી. પાંડવોએ ૭૫ વર્ષનો કાયદો કરીને અપવાદરૂપ કિસ્સામાં જ વૃદ્ધ યોદ્ધાઓ ઉતાર્યા હતા. દુર્યોધન એ પગલાની ઠેકડી પણ ઉડાવી ચુક્યો હતો એટલે વૃદ્ધ હોવા છતાં દુર્યોધને ભીષ્મને સેનાપતિના ચહેરા તરીકે જાહેર કર્યા અને શરત મુજબ પ્રથમ યાદીમાંથી કર્ણનું નામ દૂર કરવામાં આવ્યું.

અતિરથીઓ અને મહારથીઓથી ભરેલી કૌરવસેના સામે પાંડવોની હાર નિશ્ચિત જાણી કેશવે નેપથ્યમાંથી દોરી સંચાર સ્વહસ્તક રાખ્યો હતો. ભીષ્મને હરાવવા માટે એમણે પૂર્વાશ્રમની નારી એવા શિખંડીનું ડમી ફોર્મ ભરીને તૈયાર જ રાખ્યું હતું. ભીષ્મ પછી વન ડાઉનમાં દ્રોણ આવવાના હતા અને એમની વિકેટ પાડવા માટે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને તો તૈયાર કર્યો જ કર્યો પણ સાથે યુધીષ્ઠીર અશ્વત્થામાના નામાંકનની એફિડેવિટમાં સંદિગ્ધ માહિતી આપે એવી ગોઠવણ પણ કરી રાખી હતી. ભીમ માટે દુર્યોધન-દુ:શાસન તો સહદેવ માટે શકુનીનું ટાર્ગેટ નિશ્ચિત હતું. આમ એકંદરે બધું ગોઠવાઈ ગયું હતું.

આ દરમ્યાન હસ્તિનાપુરની પ્રજા શું કરતી હતી? હસ્તિનાપુરની પ્રજા તેલ જોતી હતી અને તેલની ધાર જોતી હતી કારણ કે કૌરવો જીતે કે પાંડવો, સિઝનમાં તેલના ભાવનું ભડકે બળવું નક્કી હતું! એટલે એમણે સંજયની ચેનલમાંથી ગેરકાયદે કેબલો ખેંચીને મફતમાં યુદ્ધનું લાઈવ ટેલીકાસ્ટ જોવાનું મુનાસીબ માન્યું હતું,

મસ્કા ફન

બોર્ડની એક્ઝામ વખતે પડાવેલો ફોટો એ મનુષ્યની ઉત્ક્રાંતિનો પુરાવો ન ગણાય

 

Posted in નવગુજરાત સમય | 2 ટિપ્પણીઓ

Loveની ભવાઈ

થોડા સમય પહેલા એક ઉપર એક અને કેટલાક કિસ્સામાં એક સાથે બે કે વધુ ગુજરાતી ફિલ્મો ‘અર્બન ગુજરાતી મુવી’ના નામે આવી પડતી હતી ત્યારે અમે બધાને ધીરજ ધરવાનું કહ્યું હતું. કેમ કે પુર આવે ત્યારે પાણી ડહોળું હોય એટલે પીવા લાયક ન રહે. પણ એ પ્રવાહ ધીમો પડે પછી એમાંથી સ્વચ્છ અને નિર્મળ પાણી મળે. બસ એવી જ નિર્મળ કાચ જેવી ફિલ્મ ગયા શુક્રવારે રીલીઝ થઇ. ફિલ્મ અભિનય અને મનોરંજનની દ્રષ્ટીએ #MustWatch તો છે જ પણ ટેકનીકલી પણ છેલ્લા વર્ષોમાં આવેલી ફિલ્મોમાં અવ્વલ નંબરે ઉભી રહે છે. દિગ્દર્શકના માનસમાં ફિલ્મ સ્વરૂપે આકાર લઇ રહેલી વાર્તા અસરકારક રીતે દર્શકો સુધી પહોંચાડવી એ પડકાર રૂપ બાબત ગણાય છે કારણ કે એમાં અભિનય, સંવાદ, સીનેમેટોગ્રાફી, એડિટિંગ, સંગીત (એમાં ગીતો, બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોર, ઇફેક્ટસ બધું આવી ગયું) અને લોકેશન ઉપરાંત ઘણી બધી બાબતોનો સમન્વય સાધવાનો હોય છે. આ ફિલ્મમાં આ બધાને લગતા દરેક પાસા ઉપર ચીવટ પૂર્વક કામ કરવામાં આવ્યું છે. ફિલ્મ જોતી વખતે સતત એ ફીલિંગ રહી કે દિગ્દર્શક સંદીપ પટેલ સાહેબે સિનેમેટોગ્રાફર તપન વ્યાસ અને એડિટર પ્રતિક ગુપ્તા પાસે ફિલ્મને એક મૂર્તિની જેમ ઘડાવી છે.

અહી દિગ્દર્શક, સિનેમેટોગ્રાફર અને એડિટરની ત્રિપુટી વચ્ચે એક પ્રકારની હાર્મની/ સંવાદિતા દેખાઈ આવે છે. સંદીપભાઈ સાથેની અવિધિસરની વાતચીતમાં જાણવા મળ્યું કે આ માટે ફિલ્મ ફ્લોર પર જાય એ પહેલાં ફિલ્મ સાથે સંકળાયેલા તમામ કલાકારો અને આર્ટ ડાયરેક્ટર સહીતના કસબીઓ સાથેના વર્કશોપ ગોઠવવામાં આવ્યા હતા અને એમાં ‘Loveની ભવાઈ’ માટેનો દિગ્દર્શકનો અભિગમ અને વાર્તા માટેની જરૂરિયાતો પ્રત્યેકને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવામાં આવી હતી. આવું હિન્દી ફિલ્મો બનાવતા પહેલા પણ ભાગ્યે જ કરવામાં આવતું હોય છે. કલાકારોમાં પણ અમિતાભ બચ્ચન અને આમીર ખાન જેવા કેટલાકને બાદ કરતા ભાગ્યેજ કોઈ આ આવકાર્ય પ્રવૃત્તિમાં રસ પણ લેતું હોય છે. જયારે અહીં એક રીજનલ ફિલ્મ હોવા છતાં એને હિન્દી ફિલ્મોને ટક્કર આપે એવું કામ થયું હોય તો એ આ અભિગમને આભારી છે. અગાઉ જે સફળ અર્બન ગુજરાતી ફિલ્મો આવી છે તેના સર્જકો સહીત તમામ આ ફિલ્મના ટેકનીકલ પાસાને અનુસરશે તો ગુજરાતી ફિલ્મોનું ભવિષ્ય ઉજ્વળ છે.

એક નાના સીનની વાત કરવી છે. ફિલ્મમાં એક તબક્કે બાપ અને દીકરા વચ્ચે ટૂંકી પણ ગંભીર ચર્ચાનું દ્રશ્ય આવે છે. સ્થળ પોળના ઘરના ઝરૂખો છે. આપણે ત્યાં આવા દ્રશ્યો બને ત્યાં સુધી એક જ એંગલ અને થોડાક ક્લોઝપની મદદથી ફિલ્માવવામાં આવતા હોય છે. અહીં આવા નાના સીન પાછળ પણ પુરતો સમય આપીને સમય આપીને ફિલ્માવ્યો છે. તમને થશે કે આવા સીનમાં સંવાદ અને અભિનય સિવાય શું હોય? આ દ્રશ્યમાં સંવાદ અને અભિનય તો બાકીની ફિલ્મની જેમ અવ્વલ દરજ્જાના છે જ પણ એ સિવાયનું ઘણું છે. આટલા નાના દ્રશ્યને વિવિધ એંગલથી શૂટ કરવું, દરેકમાં લાઈટનું લેવલ/ બેલેન્સ જાળવવું અને એડીટીંગમાં એની અપેક્ષા મુજબની પ્રવાહિતા સુપેરે જળવાય એ સમય અને જહેમત માગી લેતું કામ છે. ભલે આપણે સેલ્યુલોઈડ પરથી ડીજીટલમાં આવી ગયા છીએ પણ આપણે જાણીએ છીએ કે આ પ્રકારના પરફેક્શનનો આગ્રહ ખુબ સમય અને પૈસાની રીતે મોંઘો પડતો હોય છે. આ ફિલ્મમાં કોઈ કસર છોડવામાં આવી નથી એ તમને આખી ફિલ્મમાં જોવા મળશે. આ એક વરિષ્ઠ અને અનુભવી દિગ્દર્શકની કમાલ છે. ખુબ ખુબ અભિનંદન સંદીપ ભાઈ.

Love ni bhavai-1

Click on image to visit official Facebook page of ‘Loveની ભવાઈ’ and share your views.

ફિલ્મમાં ગુજરાતી ફિલ્મ જગત માટે અનોખી ઉપલબ્ધી એવી આરોહી ઉપરાંત મલ્હાર ઠાકર (છેલ્લો દિવસ) અને પ્રતિક ગાંધી (બે યાર, રોંગ સાઈડ રાજુ) જેવા નવી તરાહની ગુજરાતી ફિલ્મોના સફળ અને લોકપ્રિય અભિનેતાઓ મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. રેડિયો ઉપર Love Line નામના શોમાં ‘Loveની ભવાઈ’મા પ્રેમરોગીઓની દવા કરતી આર.જે. અંતરા પોતે પ્રેમમાં માનતી નથી! આ ફિલ્મમાં એની આસપાસના પાત્રો સાથે જીવતા જ એને સાચા પ્રેમનો અર્થ સમજાય છે. આરજે અંતરાના રોલમાં આરોહીએ અદભુત કામ કર્યું છે. હળવી, ગંભીર અને સંવેદના સભર ક્ષણોમાં એની સંવાદની અદાયગી કાબિલે દાદ છે. અમુક અનુભવી કલાકારમાં જ જોવા મળતી સાહજિકતા એના અભિનયમાં છે. આર.જે. અંતરાના શોના પ્રોડ્યુસર કમ મેન્ટર કમ ફ્રેન્ડ કમ મોમ ‘ક્રિશ્ના’ જે આ ફિલ્મના પણ પ્રોડ્યુસર છે એ આરતીબહેન પટેલ સાથેની અંતરાની કેમેસ્ટ્રીમાં Ph Value 7 એટલે કે નોર્મલ હોય એ સ્વાભાવિક છે. આરજે-પ્રોડ્યુસર વચ્ચેનો બોન્ડ કદાચ વાસ્તવિક જિંદગીમાંથી જ લેવામાં આવ્યો છે કારણકે ફિલ્મ લખનાર અને અભિનય કરનાર તમામ રેડિયોની દુનિયા સાથે પણ સંકળાયેલા છે. સ્ટેજ હોય, ટીવી હોય, રૂપેરી પડદો હોય કે પછી એફ.એમ. ચેનલની ‘જીંદગી એક્સપ્રેસ’ના IRF Award Winner આર.જે. આરતી હોય, એમનું નામ આપણા સહુ માટે પોતીકું છે.

અમદાવાદી લઢણમાં સંવાદો સાથે સોફ્ટવેર એન્જીનીયર ‘સાગર’ ઉર્ફે મલ્હાર ઠાકર કૈંક અલગ જ ભૂમિકામાં છે. સાગર પોળનો બાશિંદો છે. ચોવીસમાંથી સાડા અઢાર પ્રેમ સંબંધમાં તો સામેવાળી પાર્ટીને ખબર જ નહોતી પડી કે સાગર સાથે એમનું બ્રેક-અપ થયું છે! એના ફની રિસ્પોન્સથી હાસ્યની છોળો ઉડે છે. ટ્રુથ એન્ડ ડેર ગેમમાં અંતરા જયારે એને કહે છે કે પહેલી કિસનો અનુભવ એને પંદર વર્ષની ઉંમરે થયો હતો ત્યારે એ કહે છે ‘બે પંદર વર્ષની ઉંમરે તો હું ગોળા ચુસતો’તો!’ હસવામાં અને હસવામાં એ છોકરાઓની દુનિયાની અમુક ખાનગી વાતો પણ એને કહી દે છે. મલ્હારનું મૌલિક નાયક (બે યાર, વિટામીન શી) સાથેનું કોમિક ટાઈમિંગ ગજ્જબનું છે.

આદિત્ય ઉર્ફે પ્રતિક ગાંધી અહીં ગંભીર ભૂમિકામાં છે અને એમાં એ બરોબર ફીટ બેસે છે. એનો રોલ જેને વ્યવસાય સિવાય બીજી બાબતો પર ધ્યાન આપવાની ઈચ્છા જ ન થઇ હોય એવા એક યુવાન વ્યસ્ત બીઝનેસમેનનો છે, જે એક પ્રોજેક્ટનો અમલ કરવાનો હોય એ રીતે પાંચ વર્ષમાં પિયાનો શીખીને દસ વર્ષમાં કોન્સર્ટ કરવાના અભરખા રાખે છે. રોલમાં અન્ડર પ્લે હોવા છતાં અંતરાને એ બીઝનેસ પ્રપોઝ્લની રીતે પ્રપોઝ કરે છે એમાં એના અભિનયની ખૂબી સામે આવે છે.

આજની મુક્ત હવામાં શ્વસતા, લડતા, ઝઘડતા, રીસાતા, બ્રેક-અપ કરતા, ફરી પેચ-અપ કરતા, લાગણીઓને અચરજથી જોતા, સંબંધોના ઊંડાણ અને સચ્ચાઈ પર પ્રશ્નો ઉઠાવતા અને જાતેજ એનું સમાધાન શોધતા યુવા હૈયાઓની અદભુત પ્રેમ કહાની જે સતત ૨ કલાક ૨૬ મીનીટસ સુધી તમારા ચહેરા ઉપર સ્મિત રમતું રાખશે.

દરિયો, એડવેન્ચર અને વોટર સ્પોર્ટ્સ, સમુદ્ર કિનારાના સૂર્યાસ્ત અને રાતના દ્રશ્યો, દીવના બીચના એરિયલ શોટ્સ અને એવું બીજું ઘણું બધું ગુજરાતી ફિલ્મમાં પહેલી વાર જોવા મળ્યું! ધૂન લાગી .. ગીતની ફોટોગ્રાફી વિશેષ ગમી. રીયલ લોકેશન પર ફિલ્માવાયેલા પોળના દ્રશ્યોમાં આમ તો ખાસ છૂટ ન મળે પણ ખૂબી પૂર્વક ફિલ્માવાયા છે. આઉટડોર લોકેશન અને શુટિંગના સમયની પસંદગી અત્યંત કાળજી પૂર્વક કરવામાં આવી છે અને એને લીધે ફોટોગ્રાફીમાં નિખાર આવ્યો છે. આ બધું ફિલ્મના કથનનું રમ્યત્વ અને ફિલ્મનું નિર્માણ મુલ્ય વધારે છે.

ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટ માટે મિતાઈ શુક્લ અને નેહલ બક્ષીને ફૂલ માર્ક્સ. સંવાદોને લઈને પાત્રોનું ચરિત્ર ખીલે છે. ઘટનાઓ વચ્ચે આવતા દમદાર ક્વોટસને ફિલ્મમાં આગળ ઉપર સરસ રીતે સાંકળ્યા છે. હળવી ક્ષણો પણ ભરપુર પ્રમાણમાં છે. અભિનય માટે પાત્રોને પુરતી મોકળાશ અપાઈ છે અને દરેકે એનો ભરપુર લાભ ઉઠાવ્યો છે.

સચિન-જીગરે સંગીતબદ્ધ કરેલા ગીતોમાં જીગરદાન ગઢવીના કંઠે ગવાયેલું ‘વ્હાલમ આવોને …’ અને સિદ્ધાર્થના કંઠે ગવાયેલુ ‘ધૂન લાગી ..’ રીલીઝ પહેલાં જ હિટ થઇ ચુક્યા છે. ફિલ્મમાં બેકગ્રાઉન્ડમાં ભવાઈના બોલ ‘તા થૈયા થૈયા તા થઇ …’નો સરસ ઉપયોગ થયો છે.

યુવા હૈયાને ગમી જાય એવી અને સહ કુટુંબ માણી શકાય એવી મીઠ્ઠી મજાની સંગીત સભર ફિલ્મ આપણા શહેરમાં આવી છે, જોઈ નાખજો. મારા તરફથી ટીમ ‘Loveની ભવાઈ’ને ખુબ ખુબ અભિનંદન.

Official Trailer of Loveની ભવાઈ

Posted in Movie Review | 4 ટિપ્પણીઓ

લુંગી Vs લેંઘો

Lungi Vs Lengho

Click to read this and other articles online on Feelings Magazine: https://feelingsmultimedia.com/feelings-gujarati-global-edition-december-2017/

કોઈ પણ કદમ ઉઠાવતી વખતે એના અંજામ વિષે પણ એકવાર વિચાર કરવો કરવો જોઈએ એવું શાણા માણસો કહેતા હોય છે, પણ બધા કિસ્સામાં એ શક્ય નથી. ઘણીવાર સમજી-વિચારીને ઉઠાવેલા કદમના કલ્પના બહારના પરિણામો આવી શકે છે. માણસે કેરી પાડવા માટે મારેલો પથરો મધપુડાને વાગી જાય અને શહીદ કપૂર જેવો હેન્ડસમ યુવાન મધમાખીઓના ડંખથી ફૂલીને ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યાર કીમ જોંગ ઉન જેવો બની જાય એવું પણ બનતું હોય છે! એટલે જ કવિએ કહ્યું છે કે ‘ન જાણ્યું જાનકી નાથે સવારે શું થવાનું છે…’. જોકે અમારી સાથે જે બન્યું એ ભગવાન શ્રી રામ સાથે નહિ જ બન્યું હોય કેમ કે એમના સમયમાં લેંઘા અને લૂંગીઓ નહોતી.

અમે ચડ્ડીઓ વિષે લેખ લખ્યો એ પછીથી અમારા ફેસબુક પેજ પર ચડ્ડી અને લેંઘામાંથી કયું વસ્ત્ર આરામદાયક અને સગવડભર્યું પડે એ બાબતે ચર્ચા છેડાઈ ગઈ. એમાં અમારા મદ્રાસી મિત્ર રમેશ અન્નાએ જયારે ‘સગવડભરી તો અમારી લૂંગી બીજું કંઈ જ નહિ’ એમ કહીને વિવાદના મધપૂડામાં પથરો માર્યો અને પછી ચડ્ડીના બદલે  લેંઘા અને લૂંગી સામસામે આવી ગયા! લેંઘાવાદીઓનું કહેવું હતું કે લુંગી કરતાં લેંઘો વધારે સગવડ ભર્યો છે. તાકડે બીજા લુંગીધારીઓએ આ ચર્ચામાં ઝંપલાવ્યું પછી તો હલ્દી ઘાટી અને પ્લાસીના યુદ્ધ કરતા પણ વધુ ભયંકર યુદ્ધ લુંગી અને લેંઘાના મામલે ખેલાઈ જાય એવા સંજોગો ઉભા થયા! જોકે આવી તંદુરસ્ત ચર્ચા લોકશાહીની પોષક છે. આ ચર્ચામાં જે દલીલો રજુ થઇ તેના પરથી આજે કોઈ પણ માણસ પોતાને લુંગી સુગમ પડશે કે લેંઘો એ નક્કી કરી શકે છે. મુખ્ય મુદ્દા કૈંક આવા હતા.

અમારા મદ્રાસી મિત્ર રમેશ ઠાકર ઉર્ફે રમેશ અન્નાનું કહેવું છે કે લુંગીમાં જે મોકળાશ છે એ લેંઘામાં નથી. લુંગી વેલ વેન્ટીલેટેડ છે. એમાં ઘેરાવો મોટો હોઈ હવાના ‘ઇન-ટેઈક’ માટેનો અવકાશ મોટો હોય છે એટલે હવાની અવરજવર માટે પૂરતી વ્યવસ્થા છે. પગ ઉપર ગરમી થતી હોય તો લુંગી ઝટકાવીને પગને ઠંડા ઠંડા કૂલ કૂલ ‘હવા કા ઝોકા’નો અહેસાસ કરાવી શકાય છે. લેંઘામાં બાંયોની પહોળાઈની પણ એક મર્યાદા છે અને એ કારણથી અંદર વાતાવરણ બંધિયાર રહેતું હોય છે એનો પણ ઇનકાર નથી. વધુ ગરમી હોય તો  લુંગીને વાળીને ઢીંચણ સુધી ઉંચી ચઢાવી શકાય છે. પણ ઘરમાં લેંઘાની બાંયો ઉંચે ચઢાવીને ફરતા હોવ તો તમારા લીધે પાડોશીના ઘરે ઝઘડા પણ થઇ શકે કે ‘જુઓ જુઓ આ બધિરભૈ પ્રિયા ભાભીને આખું ઘર ધોવામાં પણ મદદ કરે છે અને તમને વાસણ ધોવાનું કહીએ તો પણ જોર આવે છે’.

અન્નાનું કહેવું છે કે લુંગી દેશની એકતાની ભાવનાની પોષક છે. લેંઘામાં જુદાયગી છે. લેંઘાની બે બાંયો એક જ માણસના બે પગને જુદા કરે છે. એમાં બે પગ વચ્ચે એક અંતરપટ આવી જાય છે. લુંગીમાં બંને પગ એકબીજાના સંસર્ગમાં રહે છે. એક પગને બીજા પગની હુંફ મળી રહે છે. જરૂર પડે એક પગ બીજા પગને કામ આવી શકે છે. જેમ કે એક પગથી બીજા પગ ઉપર ખંજવાળવું હોય તો લુંગીમાં સરળ પડે છે. લેંઘો પહેરતી વખતે એક પાયસામાં બે પગ જતા રહે અને પાર્ટી ગબડી પડે એવી દુર્ઘટનાઓ પણ બનતી રહે છે. લુંગીમાં એ તકલીફ નથી. સમય આવે લુંગીનો ઓઢવા, પાથરવા, શરીર લુછવા કે પછી ઘોડિયા તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય છે. હિન્દી ફિલ્મોના ગીતોમાં ‘મૈ ઉનસે પ્યાર કર લુંગી, બાતે હજાર કર લુંગી …’ કે પછી ‘દિલમેં તુઝે બિઠા કે, કર લુંગી મૈ બંદ આંખે..’ જેવી પંક્તિઓમાં લુંગીને અંજલિ અપાઈ છે. લેંઘા ઉપર આવું કોઈ ગીત લખાવાનું હજી બાકી છે.

આની સામે લેંઘાવાદીઓની ટૂંકી પણ સચોટ દલીલો છે. પહેલું તો લુંગીમાં સલામતી વ્યવસ્થા કંગાળ છે. લેંઘામાં નાડુ હોય છે કાં બટન પટ્ટી હોય છે જે ખોલવામાં ઘણીવાર પહેરનારને પોતાને પણ તકલીફ પડતી હોય છે ત્યાં થર્ડ પાર્ટી સફળ થાય એવી શક્યતા ઓછી છે. એટલે સલામત છે. જ્યારે લુંગીમાં નાડુ નાખો તો એ ઘાઘરો બની જાય છે અને બટન પટ્ટી નાખો તો સ્કર્ટ બની જાય છે જે બંને મહિલાઓ માટેના વસ્ત્રો છે. કૂતરું પાછળ પડે ત્યારે લુંગીના કિસ્સામાં હુમલો કરવા માટેનો વિસ્તાર મોટો મળે છે એટલે વાર ખાલી જવાની શક્યતા ઓછી રહે છે. લેંઘો પહેરીને દોડવાનું સહેલું છે. જયારે લુંગી ઉચે ચઢાવીને ભાગવાનું હોય છે. મને તો શરમ આવે. આશ્ચર્ય જનક છે પણ કફન અને લુંગી બંનેમાં ખિસ્સા નથી હોતા, લેંઘામાં હોય છે. પવન વધુ હોય તો છત્રીની જેમ લુંગી પણ કાગડો થઇ શકે છે જયારે આંધી-તોફાન વચ્ચે પણ લેંઘો તમારા શરીરને જીવની જેમ વળગી રહેશે. છેલ્લે, લેંઘો પહેરીને શીર્ષાસન કરી શકાય, લુંગી પહેરીને નહિ. આટલામાં સમજી જાવ.

सुन भाई साधो …

આફતો ત્રણ પ્રકારની હોય છે:
૧. આસમાની
૨. સુલતાની
૩. સાસરાની

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , | 2 ટિપ્પણીઓ