બકા સરનું બાયોલોજી અને જગદીશની ભાખરવડી!

બે પૈસા ક્યાંથી કમાવા મળશે એ ચના જોર-ગરમવાળા અને ફુગ્ગાવાળાને પણ ખબર પડે છે. પત્નીઓ જન્મ દિવસ, સગાઈનો દિવસ, લગ્નની વર્ષ ગાંઠ કે વેલેન્ટાઈન ડે જેવા મોકા સાધતી હોય છે! સ્માર્ટ બાળકો પપ્પા મુડમાં હોય ત્યારે ક્રિકેટ બેટ કે પ્લે સ્ટેશન માટેની એમની અરજી પર મત્તું મરાવી લેતા હોય છે! ભિક્ષુકો પણ અગિયારશ, પૂનમ અને સોમવતી અમાસના દિવસોએ આનાજ કે દાન લેવા હાજર થઇ જાય છે. એજ રીતે સ્કૂલોમાં પરીક્ષાઓ પૂરી થાય અને વેકેશન પડે એ સાથે જ કોચિંગ ક્લાસવાળાઓ એમની જાહેરાતો લઇ ને હાજર થઇ જાય છે.

pani_puri_250_01

‘પાસ થવાની ૧૦૦% ગેરન્ટી’ અને તેજસ્વી તારલાઓના ફોટા તો હવે દૂધવાળાની જેમ ઘેર ઘેર ફરીને ટ્યુશન આપનારા ટ્રાવેલિંગ ટ્યુટર્સની જાહેરાતમાંય હોય છે, પણ મોટા ક્લાસીઝની જાહેરાતમાં તો વિધ્યાર્થીઓના લાડીલા ટીચર્સનો એમના હુલામણા નામ સાથે ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે! અને આ હુલામણા નામ પણ કેવા? ‘ટીનું સર’, ‘ચિકા સર’, ‘બકા સર’ અને અને અમારા પ્રિય ‘જીગા સર’! આમાં અમુકના નામને બદલે હુલામણું નામ લખવાનું કારણ એટલું જ કે ‘સર’ પાછા કોઈ સ્કૂલમાં ફૂલ ટાઈમ ‘ટીચિંગ’ પણ કરતા હોય ને? અને આટલેથી અટકતું હોય તો ઠીક છે પણ પછી જેમ ‘ખમણ તો દાસના’, ‘પાણી પૂરી તો માસી’ની અને ‘ભાખરવડી તો જગદીશની’ એવું કહેવાય છે એમ જ કોચિંગ કલાસવાળા પણ ‘મેથ્સ તો જીગા સરનું’ કે ‘બાયોલોજી માટે બકા સરની સ્ટાર બેચ’ જેવા હેડિંગ મારવાનું ચુકતા નથી. ફેર એટલો કે કાંકરિયાની જૂની અને જાણીતી ‘કાલી ટોપી લંબી મૂછ’ ખારેકવાળાની લારી પર તમને વાંચવા મળે કે ‘અમારી બીજી કોઈ શાખા નથી’ અને કોચિંગ ક્લાસવાળાઓ વચ્ચે હજુ આવું લખવું પડે એવી કોમ્પીટીશન શરુ થઇ નથી એ ગનીમત છે. બાકી સૌ સૌનું રળી લે છે!

પછી દસમા ધોરણનું રીઝલ્ટ આવે એટલે શહેરોમાં એક નવી સીઝન શરુ થાય છે, અને એ છે સ્કૂલોમાં ફોર્મ ભરવાની સીઝન! હાથમાં ઝેરોક્સવાળાએ આપેલી પ્લાસ્ટીકની થેલીમાં માર્કશીટોની કોપીઓ અને જુદી જુદી સ્કૂલોના ફોર્મ લઈને એક સ્કૂલથી બીજી સ્કૂલ ફરતા અને આંખે બેતાળા ચડાવીને મેરીટ લીસ્ટ વાંચીને નિસાસા નાખતા પપ્પાઓ આ સીઝનમાં ખાસ જોવા મળે છે. જેમનો પીન્ટુ કે જીમી જો સેન્ટરના ટોપ ટેનમાં આવ્યો હોય એના એન.આર.આઈ. મુરતિયાની જેમ ભાવ ઉચકાઈ જાય છે. તો બીજી બાજુ પોતાના પોલ્ટ્રી ફાર્મનું મરઘુ કોઈ બીજી સ્કૂલવાળો ઘોઘર બિલાડો ઉઠાવી ન જાય એની સ્કૂલવાળાને પણ ચિંતા થવા માંડે છે. જ્યારે ડબલા સ્ટૂડન્ટસ્ ને ભાગે એડમિશન માટે હિન્દી ફિલ્મોની ભાષામાં કહીએ તો ‘દર દર કી ઠોકરે’ ખાવાની આવે છે.

આ બધી ખેચમતાણ વચ્ચે કોચિંગ કલાસવાળા ધીરજથી પોતાનું ‘કામ’ ચાલુ કરી દે છે. જે સ્ટૂડન્ટ હાઈસ્કૂલથી એમની પાસે હોય એ તો જાણે ‘બોટેલુ’ ગણાય છે. ક્લાસમાં જો દસમા સુધીની જ સગવડ હોય તો એને પર્સનલ એટેન્શન મળે એવી તજવીજ કોઈ જાણીતા ક્લાસ સાથે એ લોકો જ કરી આપે છે. ‘ટોપર્સ’નાં ઘરે અભિનંદન આપવાના બહાને બેઠકો પણ થવા માંડે છે. તો ઉઠતી વખતે પાસ થયેલા પપ્પુના પપ્પાના કાનમાં ‘અમને પૂછ્યા સિવાય ક્યાંય એડમિશન લેતા નહિ’ એવી ફૂંક પણ મારવામાં આવે છે! ‘રેન્કર’ સ્ટુડન્ટ મળતું હોય તો આખરી દાવ તરીકે ફીમાં ધરખમ ડિસ્કાઉન્ટ કે ‘ફી વેઇવર’નું ગલ પણ લટકાવવામાં આવે છે. સામે પપ્પુના પપ્પા શરતો મુકે છે. પેલા શરતો સ્વીકારે છે. આમાં પપ્પુના પપ્પાનો અહમ પોષાય છે પણ પેલા લોકોને તો આ કાયમનું હોય છે એટલે એમને કોઈ ફેર પડતો નથી. પણ પછી નખરા કરતી પદમણી જેમ કોઈ વંઠેલ રાજકુમારને વરમાળા પહેરાવે એમ હાર-તોરા થઇ જાય છે અને પપ્પૂ ધંધે લાગી જાય છે!

દસમાની પરીક્ષાનું વેકેશન પૂરું થયું ન થયું હોય ત્યાં કલાસીસ શરુ થઇ જાય છે, કેમ કે એમને દિવાળી પછી ‘બારમું’ ચાલુ કરવું હોય છે. પપ્પૂને નવા રમકડા મળે છે. સ્કૂટી-કાઈનેટીક તો હવે દસમા ધોરણના સીલેબસમાં ગણાય છે, પણ હવે પપ્પુ ને ઘણા બધા ટાઈમ સાચવવાના હોય છે એટલે એને મોબાઈલ ફોન મળે છે! સ્કૂલ, ક્લાસ, વાંચવાનું અને ક્લાસની ટેસ્ટના ટાઈમ ટેબલ ગોઠવાઈ જાય છે. આ દોડધામમાં એના પપ્પા ક્યારેક એને લેવા મુકવામાં કે ક્યારેક એના પેમ્ફલેટોની ઝેરોક્સ કઢાવવાના કામમાં જોતરાઈ જાય છે. તો મમ્મીઓ ને બે વર્ષ માટે સેવા કરવા માટે દેવ મળ્યા જેવો ઘાટ થાય છે!

સતત બે વર્ષની ધમાલ પછી જ્યારે બારમાની બોર્ડની પરીક્ષા પૂરી થાય ત્યારે ઘર ટ્રેન ગયા પછીના ભેકાર સ્ટેશન જેવું ભાસે છે અને છોકરાના માબાપની હાલત પ્લેટફોર્મ પરના થાકેલા ચાવાળા અને ફેરિયા જેવા થઇ ગઈ હોય છે! સરવાળે બધું સુખરૂપ પૂરું થાય એટલે બધા રાહતનો દમ લે છે!

बधिर खड़ा बाज़ार में…

ઇન્સ્ટન્ટ નુડલ્સ નો શોધક ગુજરાતી મમ્મીઓની દુઆઓથી જ બે પાંદડે થયો હશે!
1771

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , , , | 3 ટિપ્પણીઓ

कहत बधिरा …

Posted in कहत बधिरा..., Badhir Tweets | Leave a comment

સંગીત સંધ્યા

પણને મળેલા મહામુલા જીવનને સાર્થક કરવા માટે અનેક વિભૂતિઓએ પોતાના જીવન અને કવનથી દિશા ચીંધી છે. માનવજીવનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એવા ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એમ ચાર પુરુષાર્થ બાબતે શાસ્ત્રોમાં સમજ આપવામાં આવી છે. વાણી, વર્તન અને વ્યવહારથી લઈને દિવસમાં કેટલીવાર ખાવું અને કેટલીવાર નહાવું એ બાબતે વિદ્વાનોએ સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપેલા છે. આમ છતાં અમને એવું લાગે છે કે કેટલીક બાબતોમાં સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપવામાં નહિ આવે કે કડક નીતિનિયમો લાગુ કરવામાં નહિ આવે તો આગળ જતાં આ પૃથ્વી પર જીવવું દુષ્કર થઇ જશે – જેમ કે નાચવું અને ગાવું!

January 2022 - Sangeet Sandhya-1આ બંને ક્ષેત્રમાં જે લાલીયાવાડી ચાલે છે એટલી તો આપણી મુનસિટાપલીમાં નથી હોતી. કોઈ નિયંત્રણ જ નથી! જેમની સરખામણીમાં ધર્મેન્દ્રને પ્રભુદેવા કહેવો પડે એવા લોકો અત્યારે સંગીત સંધ્યાઓમાં સ્ટેજ પર હાહાકાર મચાવી રહ્યા છે. અને માફ કરજો – ‘ઠંડે ઠંડે પાની સે નહાના ચાહીએ …’ જેને ફાવતું હોય એના માટે બરોબર છે પણ ‘ગાના આયે યા ન આયે ગાના ચાહીએ …’ એ સમાજ માટે ઘાતક છે. ગયા મહીને લગ્ન પ્રસંગે યોજાયેલી સંગીત સંધ્યાઓમાં ખોખરા રફીઓ અને ખોરા તેલમાં તળેલા ભજીયા ખાઈ ગયેલા કિશોરકુમારોને સાંભળ્યા પછી અમે ચોંકી ઉઠ્યા છીએ. આખરે અમે એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યા છીએ કે સરકારે આર.ટી.ઓ. જેવી સંસ્થાની સ્થાપના કરવી જોઈએ જે નાચવા-ગાવાની કળામાં આઠડો મરાવ્યા બાદ ઉમેદવારોને પાકું લાયસન્સ આપે. ત્યાર બાદ જેમની પાસે લાયસન્સ હોય એ લોકો જ જાહેરમાં નાચી કે ગાઈ શકે. એમાં પણ જે લોકો લાયસન્સ વગર કેરીઓકે ટ્રેક સાથે ગાતા હોય એમની સામે તો દેશી દારુ ગાળનારા સામે લગાડવામાં આવે છે એવી કલમો લાગુ કરવી જોઈએ એવી અમારી માંગણી છે.

January 2022 - Sangeet Sandhyaતમે સોશિયલ મીડિયામાં એક્ટીવ હશો તો તમારો ભેટો તાનસેનની ભટકતી આત્મા જેવા કેરીઓકીયાઓ સાથે થયો જ હશે. એમને ભટકતી આત્મા સાથે સરખાવવાનું પણ એક કારણ છે. ગાવું એ લોકોની અધુરી ઈચ્છા હોય છે. કોઈને ગાવું હોય કે ગાવાનું ગમતું હોય તો એમાં સમાજને કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે; પણ આ લોકોને પોતાને સાંભળનારું ઓડીયન્સ પણ જોઈતું હોય છે જે એમને સંગીત સંધ્યામાં મળી રહે છે. પહેલાં તો લાઈવ ઓરકેસ્ટ્રા સાથે ગાવાનું થતું. એ વખતે સમાજના મેળાવડા કે કોલેજની ટેલેન્ટ ઇવનિંગમાં જેમને ગાવાની ઈચ્છા હોય પણ સુર-તાલના વાંધા હોય એ લોકોને ઓરકેસ્ટ્રાવાળા જ ફેલ કરતા. એવા લોકો પછી અંતાક્ષરીમાં હાજર લોકોનો વારો કાઢી લેતા. હવે સ્માર્ટ ફોન પર એવી ‘કેરીઓકે’ એપ્લીકેશનોઆવી છે જેણે વાંદરાને દારુ પાવા જેવું કામ કર્યું છે. જાપાનીઝમાં ‘કેરી’ કે ‘કરા’ એટલે ખાલી અને ‘ઓકી’ એટલે ઓરકેસ્ટ્રા. કેરીઓકે એપમાં તમે ઢગલાબંધ ગીતોમાંથી એક ગીત પસંદ કરો એટલે એની એવી ધૂન વાગે જેમાં ગાયકનો અવાજ ન હોય; ગાનારે પોતાના અવાજમાં એ ગીત ગાવાનું. જે લોકો ‘ટરર ટરર ઢમ ઢમ ઢમ, કરો રમકડાં કૂચકદમ…’ ગાય તો છોકરાં રડી ઉઠતા હોય એવા લોકો આ એપ્લીકેશન આવ્યા પછી સંગીત સંધ્યાઓમાં રફી, કિશોર અને મુકેશજીના આત્માને આંચકા આપી રહ્યા છે. મારા પરિચિતોમાં ઓચિંતાના મુહમ્મદ રફી, કિશોર કુમાર અને મુકેશજીથી લઈને અલ્તાફ રાજા સુધીના ગાયકો ફૂટી નીકળ્યા છે જે એમના રેકોર્ડીંગ મને વોટ્સેપ પર મોકલી રહ્યા છે. ઓફકોર્સ બધાજ સિંગર ઉલ્હાસનગર બ્રાંડ! હું એવો ઘેરાઈ ગયો છું કે સંસારમાંથી મન ઉઠી ગયું છે. હાળું એમ છે થાય કે જિંદગીમાં આપણે કઈં ઉકાળતા જ નથી!

વાત આટલેથી આગળ વધે છે. ડીસેમ્બર મહિનાના પહેલા પંદર દિવસમાં જ લગ્નના મુહુર્ત આવતા હોય છે. મોટા ભાગનાને ત્યાં સુધીમાં બધી સી.એલ. પૂરી થઇ ગઈ હોય છે. આપણા સગા અને સંબંધીઓને પણ ત્યારે જ પ્રસંગ લેવાનું સુઝે છે. લગ્ન હોય એટલે સંગીત સંધ્યા સહીત ત્રણ ચાર દિવસનો કાર્યક્રમ હોય જ. આજકાલ લગ્ન પ્રસંગમાં લગ્ન ગૌણ અને સંગીત સંધ્યા મુખ્ય થઇ ગયા છે. કહેવાય સંગીત સંધ્યા પણ એમાં પહેલાં ગરબા અને ફિલ્મી ગીત પરના ડાન્સ પરફોર્મન્સ થતાં હોય છે અને સંગીત છેલ્લે આવતું હોય છે.

સંગીત સંધ્યાઓમાં પરફોર્મન્સ કો-ઓર્ડીનેટ કરનાર અને ઇવેન્ટના એન્કરનો ઉત્સાહ યજમાન કરતાં પણ વધુ હોય છે. પછી જે થાય છે એ બધું જ હાજર મહેમાનોના ભોગે જ હોય છે. પરફોર્મન્સ માટે જેને જેને સોપારી આપવામાં આવી હોય એ લોકો તૈયારી સાથે જ આવ્યા હોય છે; પણ કહેવાતા કલાકાર અને દર્શકો વચ્ચે કોઈ અનુસંધાન જ નહિ! સ્ટેજ પર જેમનું પરફોર્મન્સ હોય એમાં પરફોર્મ કરનારના સગા સિવાય ભાગ્યે જ કોઈને રસ હોય છે. ઠંડીથી બચવા માથે સ્કાર્ફ બાંધ્યો હોય એવી માજીઓ, કાકીઓ અને માસીઓનું સ્થાન સૌથી આગળ સોફામાં હોય છે અને એમનું ધ્યાન કોને કોને બોલાવ્યા છે અને કોને નથી બોલાવ્યા એની ચર્ચામાં હોય છે. બાકીના લોકો વિડીયો આલ્બમમાં પરફોર્મન્સ જોઈ લઈશું એમ વિચારીને ડીનર ટેબલ તરફ નજર માંડીને બેઠા હોય છે. જ્યાં મોટે ભાગે પાઉંભાજી, ગુલાબ જાંબુ અને પુલાવ એમની રાહ જોતા હોય છે. અમારા જેવા, જેમને એક જ દિવસે ત્રણ સંગીત સંધ્યાઓને ન્યાય આપવાનો હોય એ લોકોને પોતાના પ્રસંગમાં પાઉંભાજી, ગુલાબ જાંબુ માટે કોને બોલાવવો એ નક્કી કરવા માટે અહીં વિકલ્પ મળી રહે છે.

મૂળ તો આની પાછળ ‘બધા ભેગા થઈને આનંદ કરે’ એવો યજમાનનો ઉદાત્ત હેતુ હોય છે; એમાં લાગણીનું તત્વ ભળતા ગુણવત્તા ગૌણ બની જાય છે. ફાંદને લીધે પોતાના સ્ટેપ્સ પણ જોઈ ન શકતા વર કે કન્યાના કાકા અને ‘વા’ની તાક્લીફવાળા કાકીને પણ સ્ટેજ પર ચડાવી દેવામાં આવે છે. જોકે એમણે ‘નદી કિનારે ટામેટું ટામેટું …’ સ્ટાઈલમાં સામસામે એકબીજાના હાથ પકડીને ઝૂલવાનું જ હોય છે. કન્યાઓમાં જે કેઝ્યુઅલ ડાન્સર્સ હોય એ ‘મોરની બાગમાં બોલે …’, કે ‘ઘૂમર…’ પર પસંદગી ઉતારતી હોય છે. સ્ટેજ હચમચાવી શકે એવું એથ્લેટિક બોડી ધરાવતી કન્યાઓ ‘રંગીલો મારો ઢોલના…’, ‘ચને કે ખેત મેં…’ કે ‘રાતાં લંબીયાં…’ જેવા ગીતો પરના પાવર પેક પરફોર્મન્સથી સ્ટેજ ધમરોળી નાખતી હોય છે. પરફોર્મન્સની દસ મિનીટ પહેલાં પોતાનું છોકરું સાસુને સોંપીને આવેલી ભાભીઓ અને દીદીઓએ ‘એ તો ત્યાં જઈને કૈંક નક્કી કરી લઈશું …’ એવું અગાઉથી ઠરાવ્યું હોય છે; એટલે એ લોકો મુખ્ય પરફોર્મન્સ વખતે સ્ટેજ પાછળ ‘તમે બે જણી આગળ આ સ્ટેપ કરજો અને અમે ત્રણ પાછળ આમ એક હાથ ઉંચો કરીને ફુંદરડી ફરીશું. પછી તમે પાછળ આવી જજો અને અમે આગળ…’ જેવી ચર્ચા અને રીહર્સલમાં પડી હોય છે. થોડું ઘણું પણ સ્ટાન્ડર્ડ પરફોર્મન્સ હોય તો એ વરરાજાના પન્ટરોનું હોય છે. જોકે એ લોકો ‘કેરેક્ટર ઢીલા’ કે ‘એ ગણપત ચલ દારુ લા’ જેવું કંઈ ઘુસાડી ન જાય એ માટે સેન્સરશીપ લાગુ પાડવી પડતી હોય છે. સૌથી આકર્ષક અને ચોંકાવી મુકે એવું પરફોર્મન્સ ડાન્સ ઇન્ડિયા ડાન્સ, સુપર ડાન્સર્સ અને લીટલ માસ્ટર્સ ડાન્સ રીયાલીટી શોઝ જોઇને મોટી થયેલી બચ્ચા પાર્ટી અને ટીનએજર્સનું હોય છે. સૌથી વધુ તાળીઓ એમને મળે છે.

‘જબ કોઈ બાત બિગડ જાયે …’ ગીતને સંગીત સંધ્યાનું રાષ્ટ્રગીત કહી શકાય કારણ કે એ સૌથી ડાન્સની છેલ્લી આઇટમ હોય છે. આ ગીત વાગે ત્યારે ડાન્સમાં બાકી હોય એવી તમામ જોડીઓએ મેદાનમાં ઉતરી પડવું ફરજીયાત હોય છે. અત્યાર સુધી ભૂલાયેલા અને ક્યાંક ખૂણે બેઠેલા ફૂઆઓ, બનેવીઓ અને બે ત્રણ વર્ષ જુના જમાઈઓને શોધીને હાજર કરવામાં આવે છે. થોડો ઘણો ભાવ મળે પછી એ જોડાઈ જતા હોય છે. આ ગીત સાથે કયો ડાન્સ કરવો એ બાબતે કાયદામાં કોઈ સ્પષ્ટતા ન હોઈ પબ્લિક ગીતની ધૂન પર સામ સામે હાથ પકડીને કે એક બીજાના ખભા ઉપર હાથ મુકીને ઝાડની જેમ ઝૂલવા માંડતી હોય છે. દૂરથી જુઓ તો ગોડાઉનમાં મજૂરો પીપડા દેડવતા હોય એવું દ્રશ્ય હોય છે.

એ પછી ગરબાનો વારો આવે છે. ગરબામાં પણ આજકાલ હેલીકોપ્ટરનો પંખો ફરતો હોય એ રીતે હાથ વીંઝવાની સ્ટાઈલ ચાલતી હોઈ ગરબામાં માજીઓ, માસીઓ, કાકીઓ અને મોટી ભાભીઓની બાદબાકી થઇ જાય છે. અમુક કાકાઓ ‘અભી તો મૈ જવાન હૂં..’ બતાવવા ગ્રાઉન્ડ ઉપર ઉતરી તો પડતા હોય છે પણ પછી ‘નથી સારા લાગતા’ એવો કાકીનો ઈશારો થાય એટલે બેસી જતા હોય છે. જેણે જેણે મોંઘા ચણીયા ચોળી કે ધોતી કુર્તા-શેરવાની પહેર્યા હોય એ અચૂક ગરબા ગાવા ઉતરતા હોય છે. રંગ જમાવવાની જવાબદારી પરણનારના સખા-સખી સહેલીઓની હોય છે જે એ લોકો નિભાવી લે છે. એ પછી તારા વિના શ્યામ …થી લઈને અમે કાકા બાપાના છોરા …, ભાઈ ભાઈ … અને સનેડો વગેરે પર જે નૃત્ય કરવામાં આવતું હોય છે એને ગરબામાં જ ગણવાનું હોય છે.

સંગીત સંધ્યાઓમાં ગરબા સુધી ટકી ગયેલું ઓડીયન્સ ખરેખર જ્યારે સંગીતનો કાર્યક્રમ ચાલુ થાય ત્યારે ધીરજ ગુમાવી બેસે છે. એટલે સુધી કે ફૂડના કાઉન્ટર સુધી સંદેશો પહોંચી જાય છે કે ‘ગાવાનું ચાલુ થાય છે, હવે સ્ફૂર્તિ રાખજો’. આમ છતાં જેમને શરમે શરમે બેસવું પડે એમ હોય એ લોકો ડીશ લઈને સ્ટેજ સામે ગોઠવાતા હોય છે. પછી ઘટના એવી બને કે તમે ‘રીમઝીમ ગીરે સાવન…’ ગાતા હોવ અને સામે પેલો આખું ગુલાબ જાંબુ એના મોઢામાં પધરાવતો હોય – જે જોઇને તમારા મોઢામાં જ સાવનની રીમઝીમ ચાલુ થઇ જાય! રિહર્સલમાં જે પરફોર્મન્સ સર્વાનુમતે રોકિંગ ઠરાવવામાં આવ્યું હોય એ જયારે લાઈવ ગવાતું હોય ત્યારે ઓડીયન્સમાં બા-બાપુજી, સિક્યોરીટીવાળા અને સ્ટેજ પરથી તોડેલા ફૂલ વડે મારદડી રમતાં બાળકો જ વધ્યા હોય છે.

બેકસ્ટેજની વાત કરીએ તો લગ્નના મહિના પહેલા ફક્ત ગીતની પસંદગી માટે અને કેરીઓકે ટ્રેક ભેગા કરવા માટે બનાવેલા વોટસેપ ગ્રુપમાં એક-એક ગીત માટે ખૂન ખરાબા થઇ જાય એવી સ્થિતિ હોય છે. સૌથી બેસુરા અને બેતાલા ગવૈયાઓનો ઉત્સાહ સૌથી વધુ હોય છે. કમનસીબે એમાં સૌથી નજીકના સગા વધુ હોય છે. એ લોકો પોતાનો કેરીઓકે ટ્રેક પણ સૌથી પહેલાં જમા કરાવી દેતા હોય છે. ઘણા બધાને ખોટું લગાડ્યા પછી પણ જે લીસ્ટ બનતું હોય છે એમાં ઉપર કહ્યું એવી ભટકતી આત્માઓ જેવા કેરીઓકીયાઓ વધુ હોય છે. દરેક કુટુંબમાં એકાદ માસા કે ફુઆ એવા હોય જ છે જે સારું ગાતા હોવાની છાપ પ્રવર્તતી હોય છે. એ લોકો બાકીના બધાને સારા કહેવડાવે એવું પરફોર્મન્સ આપતા હોય છે.

ખરેખર જયારે લાઈવ કાર્યક્રમ શરુ થાય ત્યારે બેત્રણ ગીત પછી વાઈલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રીવાળા ઉત્સાહીઓ પ્રગટ થતા હોય છે. જેમાં મોટા ભાગના ‘આના કરતા તો હું સારું ગાઉં છું’ એવું માનતા લોકો હોય છે. એમની પાસે  મોબાઈલમાં પોતાનાં ગીતનો કેરીઓકે ટ્રેક પણ તૈયાર હોય છે. આયોજક જો સાઉન્ડ કોન્સોલ પાસે કડક પહેરો ન રાખે તો પ્લાનિંગના તબક્કામાં હાથ રૂમાલ જેવડા રાખવા ધારેલા કાર્યક્રમમાંથી પ્રસંગ ટાણે વધીને ગમછો બની ગયેલા કાર્યક્રમનું ધોતિયું બની જતાં વાર નથી લાગતી. આવા સમયે ઘરની કોઠાસૂઝ ધરાવતી વ્યક્તિ ‘અગિયાર વાગે હોલ સોંપી દેવાનો છે’ કે ‘માઈક બંધ કરાવવા પોલીસવાળા આવ્યા છે’ એવું સ્ટેજ પાસે આવીને જાહેર જાહેર કરે પછી ફીરકી લપેટી લેવા સિવાય કોઈ છૂટકો નથી હોતો. આમાં ગળું ખરાબ ન થાય એ માટે જમ્યા વગર છેલ્લે સુધી પોતાના વારાની રાહ જોઇને બેઠેલો ઉત્સાહી ગાયક જયારે ફૂડ કાઉન્ટર પર પહોંચે ત્યારે બાઉલમાં તરતા ગુલાબ જાંબુના ટુકડા જોઇને આઘાત પામે છે. એ વખતે જેમના માટે એણે આટલો ભોગ આપ્યો હોય છે એ લોકો બેગો લઈને ઘર ભેગા થઇ ગયા હોય છે. જય હો …

सुन भाई साधो …

‘પ્રિયાભાભી છે?’
‘ચાર્જિંગમાં છે…’
‘એટલે?’
‘એના મમ્મી સાથે વાત કરે છે. કલાક પછી આવજો.’

Click this link to read Feelings magazine online… https://issuu.com/feelings/docs/feelings_magazine_marriage_issue_21-22

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , , | 2 ટિપ્પણીઓ

બેટલ ઓફ ફાફડાબાદ

દુનિયા જાણે છે કે ચણાના લોટના લુવાને પાટલા પર વણીને પડાયેલા ગાંઠિયાને અમે ‘ચણાના લોટમાં વણેલી કવિતા’ ગણાવીને ગાંઠિયાને ગરિમા બક્ષી છે. મિલોર્ડ, આ કહેતી વખતે અમે એ નથી જોયું કે કારીગરે ફાટેલું, મેલું અને પરસેવાથી ભીનું ગંજી પહેરેલુ છે કે પછી થ્રી પીસ સુટ પહેરીને ઝારો ચલાવ્યો છે. અમે કબૂલ કરીએ છીએ કે કડકડતા તેલમાં ઉછળતા, ફૂલતા, તળાતા ગાંઠિયાનો એકએક વળ દીપિકા કે વિદ્યાની કમરના વળાંકોને ભુલાવી દે એવો હોય છે. એમાંથી નીકળતી હિંગ, મીઠું, મરી અને ચણાના લોટની ઉનીઉની ખુશ્બુસભર વરાળ દિલને ગાર્ડન ગાર્ડન કરી મુકે છે એ વાતમાં પણ બે મત નથી. આવા ગાંઠીયાના ચાહકો એના વિષે જરા પણ ઘસાતું સાંભળી પણ શકતા નથી. પરંતુ એ જ ચાહકોએ ગાંઠિયાના જ કાકાના દીકરા ફાફડાને ‘નળિયું’ કહીને એમણે પોતાના જ પરમ મિત્રો એવા ફાફડાબાદ સોરી અમદાવાદના લોકોની લાગણી દુભાવી! ગાંઠિયાનો ચાહક આવું કરી જ કેમ શકે?

Battle of Fafdabad

પ્રસ્તુત લેખ ઓનલાઈન વાંચવા માટે નીચેની લિંક ઉપર ક્લિક કરો… https://issuu.com/feelings/docs/feelings_gujarati_magazine_diwali_issue_2021

જો ગાંઠિયા એક કવિતા છે તો ફાફડાબાદીઓ માટે ફાફડાએ મજનૂની લૈલા છે. એક વાયકા મુજબ મજનુને લોકોએ ભરમાવ્યું કે ‘લયલા તો શામળી છે’ ત્યારે એ કહેતો કે ‘લયલાને તમે મારી આંખોથી જુઓ’. તમે ફાફડાને અમારી નજરથી જુઓ. લયલાને કદાચ ખીલ હશે, માથામાં જુઓ પણ પડતી હશે, છતાં મજનુની દીવાનગી અટલ હતી. એમ જ ફાફડાનો કારીગર તાવડો-ઝારો-પાટલો નિયમિત સાફ કરતો હશે? ગંજી ધોતો હશે? કે રોજ નહાતો હશે? એવી તમામ શંકાઓને ફગાવી દઈને ફાફડાબાદીઓ એકનિષ્ઠાથી ફાફડાને ચાહે છે. આવી આલાતરીન વાનગીને નળિયું કહ્યું એનાથી અમારું મન ખાટું થઇ ગયું. ગાંઠિયા અમારા માટે કવિતાથી કમ નથી તો ફાફડાને અમે લાયલાની જેમ ચાહીએ છીએ. એ જે હોય તે પણ આ ઘટનાએ અમારા મનને વ્યથિત કરી દીધું.

ક્યારેક આપણી સાથે આવી કેટલીક ઘટનાઓ બનતી હોય છે જે આપણી જાણ બહાર આપણા સુષુપ્ત મગજમાં ઝીણો કેમિકલ લોચો કરી દેતી હોય છે. પછી જે કંઈ બને એની ઉપર આપણું કોઈ નિયંત્રણ હોતું નથી. કોઈ સવારે આપણે ઉઠીએ ત્યારે મગજ પર આવા કોઈ લોચાનો બોજ હોય એવું તમે પણ અનુભવ્યું હશે. કવિતા-નળિયા મામલે મારી સાથે આવું હમણાં જ બન્યું! કેમિકલ લોચાએ મને મધદરિયે લડાકુ જહાજની સામે ખાડો કરી દીધો!

એક તરફ દશેરાના દિવસે કરોડો રૂપિયાના ફાફડા આરોગી જનાર સૈનિકોની બનેલી અમારી ફાફડાબાદની સેનાનું જહાજ હતું અને બીજી તરફ ગાંઠિયા ખાધા વિના જેના શૂરાઓની સવાર પડતી નથી એવી ગાંઠિયાવાડની સેનાનું જહાજ મોરચો માંડીને બેઠું હતું. ક્ષિતિજ સુધી ફેલાયલા અફાટ સમુદ્રમાં પાણીના બદલે ફાફડા સાથે ખવાતી કઢી હિલોળા લઇ રહી હતી અને એની લહેરો પર સવાર અનેક નૌકાઓમાં ખૂખાર રણબંકા અમારી સેનાને લલકારી રહ્યા હતા. એક સામે અનેકનો જંગ હતો અને અમારા જહાજ તથા એમાં સવાર સૈનિકોના રક્ષણ જવાબદારી મારા શિરે હતી.

બંને બાજુથી ગંજાવર તોપો ફૂટી રહી હતી પણ ગોળાનું નામોનિશાન નહોતું. માત્ર ધડાકાના અવાજો આવી રહ્યા હતા. હવામાં દારૂગોળાની વિશિષ્ઠ ગંધ જણાઈ રહી હતી. દુશ્મન સેનાના સૈનિકો એમની સ્વયંચાલિત એકે-૪૭માંથી વણેલા ગાંઠિયા રૂપી ગોળીઓનો અવિરત વરસાદ કરી રહ્યા હતા. આ લડાઈમાં હવામાન અમારા પક્ષે હતું. દુશ્મનોની ગાંઠિયા રૂપી ગોળીઓ દરિયાની ભેજવાળી હવામાં હવાઈને રૂના પૂમડા જેવી થઇ જતી હતી. ભૂલેચૂકે કોઈ હવાયા વગરની ગોળી અમારા જહાજ સુધી પહોંચતી તો અમારા સૈનિકો એને કઢીના પીપડામાં બોળીને ખાઈ જતા હતા. ક્યારેક એમના તરફથી ગોંડલિયા મરચા રૂપી મિસાઈલ આવી પડતું તો ક્યારેક પોપયાના સંભારાની વર્ષા થતી હતી.

એવું નહોતું કે અમે સામનો નહોતા કરતા. આવા ભીષણ હુમલાનો સામનો અમારા ધનુર્ધારીઓ કરી જ રહ્યા હતા. પણ શસ્ત્રો ઉઠાવતા મારો જીવ ચાલતો નહોતો કારણ કે મહાભારતના યુદ્ધ સમયે અર્જુનની હતી બરોબર એવી જ હાલત અમારી હતી. સામે પક્ષે અમારા જ સ્વજન એવા પ્રિય ગાંઠિયાવાડી સુહૃદો હતા. એમની એકે-૪૭માંથી વરસી રહેલા ગાંઠિયા પણ અમને અતિ પ્રિય હતા એટલે અમારો પ્રતિસાદ સંભારા જેવો જ મોળો હતો.

લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા ડીંગ ડીંગ ડીંગ ડીંગથી કંટાળીને મામલો પૂરો કરવા માટે છેવટે મેં ધનુષ ઉપર અમદાવાદની પ્રખ્યાત ઓશવાલના ત્રણ ફાફડા ચડાવ્યા અને બાહુબલીએ દેવસેનાને શિખવાડેલો મંત્ર – ‘ના દ્વે મણિબંધમ બહિર્મુખમ’ – બોલીને દુશ્મન સેના ઉપર છોડી મુક્યા! … અને ફાફડાસ્ત્રે ધારી અસર ઉપજાવી! થોડી ક્ષણો સુધી ધુમાડાના ગોટેગોટા છવાયેલા રહ્યા પછી એકએક ધુમાડા સાથે સામેની સેના હવામાં અલોપ થઇ ગઈ અને આકાશમાંથી ગેબી અવાજ આવ્યો – ‘સાહેબ, ચા’!

સાંભળીને મારી આંખ ખુલી તો સામે ધુમાડાના બદલે સિન્ડ્રેલા ચાનો કપ અને ગાંઠિયા ભરેલી ડીશ સાથેની ટ્રે લઈને ઉભી હતી!

તમને બીજી કોઈ ગેરસમજ થાય એ પહેલાં કહી દઉં કે સિન્ડ્રેલા ઉર્ફે કમળા એ અમારા હાઉસ હેલ્પર શંકરની પત્ની છે. એને ગમે તેના ચંપલ પહેરી જવાની ટેવ છે એટલે સોસાયટીવાળા એ એનું નામ સિન્ડ્રેલા પાડ્યું છે. અત્યારે એ હેરતભરી નજરે મારી સામે જોઈ રહી હતી.

‘શું થયું સાહેબ?’ એણે પૂછ્યું.

‘ટ્રે બાજુમાં મૂક અને સાવરણી લઈને અહી વેરાયેલા ગાંઠિયા-મરચાં વાળી નાખ.’

‘હેં!’ એને કંઈ સમજાયું નહિ એટલે એ મારી સામે વિચિત્ર રીતે તાકી રહી.

હું અર્ધતંદ્રામાં સ્વપ્ન અને વાસ્તવિકતાનું અનુસંધાન કરવા ગયો પણ સિન્ડ્રેલાના ‘હેં’થી હું યુદ્ધભૂમિમાંથી પાછો પલંગમાં પટકાયો.

ગાંઠિયા મને એટલા જ પ્રિય છે જેટલા મને ફાફડા પ્રિય છે એટલે સ્વપ્નમાં પણ ગાંઠિયા આવે એની નવાઈ નથી. હું ગાંઠિયાને કવિતાની ઉપમા આપવાથી અટક્યો નથી. હું ગાંઠિયાને સમાજમાં માન ભર્યું સ્થાન અપાવવા માટે કટીબદ્ધ છું. મને અફસોસ એ વાતનો છે કે પાર્ટી અને શુભ પ્રસંગોએ થતા જમણવારમાં આપણે મહેમાનોને ભલે આઠસો-હજાર રૂપિયાની ડીશ જમાડતા હોઈએ પણ એમાં ગાંઠિયાને સ્થાન આપી શક્યા નથી. ગાંઠિયા પણ એવી નકટી વાનગી છે કે ‘મારે કોલેસ્ટેરોલ છે એટલે તળેલું નથી ખાતો’, ‘મારે ડાયેટિંગ ચાલે છે’ કે ‘હું બહારનું ઓછું ખાઉં છું’ કહેનારા શરમ નેવે મુકીને સૌ પહેલાં હાથ મારતા હોય છે અને સૌથી વધુ ઝાપટી જતા હોય છે. આથી જ જાનના સ્વાગત પછી ગરમાગરમ ગાંઠિયા, જલેબી, તળેલા મરચાં અને સંભારા વડે જાનૈયાઓને તૃપ્ત કરવાનો રીવાજ છે. પણ ગાંઠિયાની આનાથી આગળ પ્રગતિ થઇ નથી. બજારમાં પણ ગાંઠિયાને લારી કે નાની ખોપચા જેવી દુકાનથી મોટો વૈભવ મળ્યો નથી. ગાંઠિયા નિરાંતે બેસીને ખાવાની ચીજ પણ જણાતી કે ગણાતી નથી અને કદાચ એટલે જ ગાંઠિયાની દુકાનોમાં ટેબલ જોવા મળશે પણ ખુરશી ભાગ્યેજ જોવા મળશે.

ગાંઠિયા અને ફાફડા તાજા ઉતરતા ખાવાનો જ રીવાજ છે. મોટેભાગે બંને એકજ પ્રકારની કણકમાંથી બનતા હોય છે. ફેર માત્ર એટલો કે ગાંઠિયાના લુવાને પાટલા ઉપર વણવામાં આવે છે એટલે સૌરાષ્ટ્ર બાજુ એને ટૂંકમાં ‘વણેલા’ પણ કહેવામાં આવે છે. જયારે ફાફડા માટે લુવાને પાટલા ઉપર ઘસીને લાંબો પાટો બનાવવામાં આવે છે જેને ચપ્પા વડે ઉખાડીને કડકડતા તેલમાં તળવામાં આવે છે. આકારના લીધે કોઈ કોઈ જગ્યાએ ફાફડાને ‘પાટા’ પણ કહેતા હોય છે. અમદાવાદના ફાફડા રેલ્વેના પાટા તરીકે પણ વાપરી શકાય એવા મજબૂત હોય છે એવો પણ એક આક્ષેપ છે.

ગાંઠિયા વણતી વખતે આખા લુવામાંથી લેંઘાના નાડાથી થોડો જાડો અને તૂટ્યા વગરની સળંગ દોરડી વણી એનું ગૂંચળું બનાવીને તળવામાં આવે છે. જોકે તળતી વખતે એના ટુકડા થઇ જ જાય છે. જયારે ફાફડાના પાટા આખા સળંગ ઉતારવા એ કળા છે. બન્ને કિસ્સામાં ‘ફૂંક મારો તો તૂટી જાય એવા’ કે ‘મોમાં મુકો એટલે ઓગળી જાય એવા’ નરમ હોવા જોઈએ એ માર્કેટ સ્ટાન્ડર્ડ છે. ઇતિહાસમાં કોઈ વાનગીઓ માટે જંગ ખેલાયો હોય એવું જાણમાં નથી પણ ગરમાગરમ ગાંઠિયા-ફાફડા બાબતે સૌરાષ્ટ્રના ગાંઠિયા પ્રેમીઓ અને અમદાવાદના  ફાફડા પ્રેમીઓ વચ્ચે સોશિયલ મીડિયામાં કોલ્ડ વોર ચાલે છે.

અમદાવાદના ફાફડા ઉપર આક્ષેપ એ છે કે એ કડક અને ભૂંગળી વળેલા હોય છે એટલે એને નરમ બનાવવા માટે જોડે કઢી સર્વ કરવામાં આવે છે. સાથે જલેબી, સંભારો અને મરચાં ખાવાનો પણ રીવાજ છે પણ એ અધ્યાહાર રાખવામાં આવે છે. હા, ફાફડા થોડા કડક હોય છે પણ આ બાજુ માવા ફાકીનું ચલણ ઓછું છે એટલે શોખીનો આરામથી બટકાવી જતા હોય છે. આની સામે ફાફડા પ્રેમીઓની દલીલ છે કે તમે બટાકા સાથે ભૂંગળા ખાઈ શકતા હોવ તો અમારા ફાફડા એ અડધું ભૂંગળું જ છે. સાથે તમારે જે જોઈએ તે આપશું પણ ફાફડાને અમારો પ્રેમ જોઈને અપનાવો. બીજી ફરિયાદ એ છે કે ફાફડા સાથે સંભારો માર્યાદિત માત્રામાં આપવામાં આવે છે અને મરચાં પણ ગણીને આપવામાં આવે છે. એમાં કહેવાનું એટલું જ કે અમદાવાદમાં સંભારો-મરચાં આપે છે એ જ ઘણું છે. અમારે ત્યાં ચોળાફળી સાથે છાપાનો કાગળ પણ ચોળાફળીના ભાવે જ પધરાવવામાં આવે છે.

અમને અમદાવાદીઓને સૌરાષ્ટ્રના ગાંઠિયા પ્રેમીઓની ‘અસલ’ ગાંઠિયા માટેની તલબ જોઇને આશ્ચર્ય થાય છે. મોટાભાગના ઘરોમાં સવારના પહોરમાં ગાંઠિયા ખાવાનો રીવાજ છે. એમાંના ઘણાંને તો સવારે ગાંઠિયા ન મળે તો પેટ પણ સાફ ન આવે એવી તકલીફ પણ હોય છે. આવા લોકો પરદેશ જાય તો ત્યાં સવારે ‘ક્વિક એન્ડ સ્મુધ’ ડીલીવરી માટે કબજીયાતના ચૂરણ તરફ વળતા હોય છે. આ બાબતે અમારું નમ્ર સૂચન છે કે વતનથી દૂર રહેતા લોકોની સુખાકારી માટે કબજીયાતના ચૂરણ તરીકે ગાંઠીયાના ભુકાનો સ્ટોક નિયમિત રીતે મળતો રહે તો સમગ્ર પ્રક્રિયામાં બળ પ્રયોગની માત્રા ઘટાડી શકાય.

સૌરાષ્ટ્રમાં વિવિધ જગ્યાના પ્રવાસ દરમ્યાન ગાંઠિયા સાથે ખાવા માટે પપૈયાનો સંભારો, તળેલા મરચાં ઉપરાંત સિઝનમાં કાચી કેરી, કાકડી, ડુંગળી, કોબીજ તથા બીટનું છીણ અને એક કિસ્સામાં ટીંડોળાના પીતા પીરસાતા પણ જોયેલા છે! એક જગ્યાએ અમને ગાંઠીયા સાથે સરસ મરચા-કચુંબર ઉપરાંત કાંદા અને કાચી કેરી પણ આપી. સારું લાગ્યું. પણ સાથે ચપ્પુ આપી ગયા! મતલબ કે એ કેરી-કાંદા આપણે જાતે છોલવા-સમારવાના! અમે એક સાદી વાત કહી કે બીલમાંથી આ સમારવાનો ‘લેબર ચાર્જ’ કાપી આપો, તો ધરાર ના પાડી દીધી બોલો! અમારા જેવા ભોળા અમદવાદીઓનું સાંભળ્યું જ નહિ! પણ એક વાત કહેવી પડે કે ગાંઠિયા મસ્ત હતા અને ગામ? ગોંડલ!

અમારી વાત કરું તો અગાઉ કહ્યું એમ અમે સૌરાષ્ટ્ર સ્ટાઈલના ગાંઠિયા અને અમદાવાદી સ્ટાઈલના ફાફડા બંનેને સરખા જ ચાહીએ છીએ. અમને અમદાવાદી ફાફડાને કઢી અને જલેબી સાથે ઉડાવવાની એટલી જ મજા આવે છે જેટલી ગાંઠિયા સાથે સંભારો-મરચાં ઉલાળવાની. અમારા માટે સ્વાદ સત્ય છે; આ સારું કે તે સારું એ બધી માયા છે. આ બધાથી પર ‘આત્મન્યેવ આત્મના તુષ્ટ:’ એવા અમે સ્થિતપ્રજ્ઞ છીએ. અમને બધું જ ભાવે છે. કોક ખવડાવતું હોય તો શ્રેષ્ઠ કારણ કે અમે અમદાવાદી છીએ!

सुन भाई साधो …

બધિર: નકાબમાં તું સ્ટનિંગલી બ્યુટીફૂલ  લાગે છે.

બહેરી પ્રિયા: એ નકાબ નથી તમારા મોઢા પર કરોળિયાનું જાળું ચોંટ્યું છે. રોમાન્ટિક થયા વગર માળિયામાંથી નીચે ઉતરો હજી આખું રસોડું બાકી છે.

—–X—–X—–

(47920)

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , , | 9 ટિપ્પણીઓ

ફાઈનાન્સ સમજાતું નથી

પારસમણિમાં એક ગુણ હોય છે. એ જે વસ્તુને અડે એ સોનુ બની જાય. અમારા ફ્રેન્ડ સર્કલમાં એક ‘પાઠકમણિ’ છે. નામ તો એનું સંદીપ ઉર્ફે સેન્ડી પાઠક છે, પણ એની પારસમણિ જેવી સ્પર્શસિદ્ધિને લઈને વર્ષોથી એ અમારા ગ્રુપમાં પાઠકમણિ તરીકે જ ઓળખાય છે. અમારા પાઠકમણિની ખૂબી એ હતી કે એ જે કંપનીના શેરને અડે એ કંપની બેસી જાય. એના માટે એવું આજે પણ કહેવાય છે કે એ વખતે એની પાસે રિલાયન્સના શેર ખરીદવાના પૈસા નહોતા નહિ તો આજે મુકેશભાઈનો પાઈ પાઈના મહોતાજ હોત.

લોકો પાસેથી શેરબજારનું ચરિત્ર કહો કે ચારિત્ર્ય સમજવાની ઘણી કોશિશ કરી છે છતાં અમને આજ સુધી સહેજ પણ સમજાયું નથી (Click on Image to read Feelings Gujarati Magazine online…)

અમે જો સ્ટોક માર્કેટમાંથી બે પૈસા કમાયા હોઈએ તો એ પાઠકમણિને કારણે કમાયા છીએ એ કબુલવામાં અમને લેશમાત્ર પણ શરમ નથી. પાઠક અમારા જીવનમાં આવ્યો ત્યાં સુધી સ્ટોકમાં અમારો જે કંઈ થોડોઘણો અનુભવ હતો એ એવો હતો કે અમે પાડો મારતા અને અમારા હાથમાં એનું પૂછડું જ આવતું. મોટા ભાગના કિસ્સામાં અનાજના માર્કેટમાં જેને ‘અનાજ વેચ્યું અને બારદાન કમાયા’ એવું બનતું. અમુક કિસ્સામાં નફા કરતા દલાલી વધુ ચુકવતા. મૂળ અમે ભોળા હ્રદયના એટલે કોઈ અમને ટીપ આપે એટલે લઇ લેતા. પછી થતું એવું કે બધા નીકળતા હોય ત્યારે અમે માર્કેટમાં એન્ટ્રી લેતા અને પછી એમ લેટ એન્ટ્રીને લઈને કેટલીય વાસુકી ગયેલી ગાયો અમારી ગમાણમાં બંધાઈ ગઈ હતી! છતાં વટના માર્યા અમે અમારી જાતને લોંગ ટર્મ ઇન્વેસ્ટર ગણાવતા એ જુદી વાત છે. શેર લીધાના દસ-દસ વર્ષ પછી આજે પણ કોઈ શેરનો ભાવ દોઢ રૂપિયાથી વધીને એક રૂપિયો પંચાવન પૈસા થાય ત્યારે અમે જમતી વખતે થાળીમાં ગોળનો ગાંગડો અચૂક લઈએ છીએ. આ હાલત હતી અમારી. લોકોને ધૂમ કમાતા જોઇને ખૂબ હાથપગ માર્યા, પણ સફળતાની ફોર્મ્યુલા હાથ લાગી નહોતી. પછી અમારા જીવનમાં પાઠક આવ્યો!

શેર બજારમાં ઇન્વેસ્ટ કરનારા લોકો કંપનીના પ્રમોટર્સ અને કંપનીની ફન્ડામેન્ટલ્સ જોઇને રોકાણ કરતા હોય છે; અમે પાઠકને જોઇને શેર ખરીદતા! ફોર્મ્યુલા સાવ સાદી હતી – પાઠક જે માલ ઉપાડે એ અમારે ફૂંકી મારવાનો! એની વક્રદ્રષ્ટિ જે કંપનીના શેર પર પડતી એના શેર અમે ચોઘડિયું જોયા વગર ફટકારી મારતા. એ જે કંપનીના શેર વેચે એ અમે ખરીદી લેતા! આજ દિવસ સુધી અમે ખોટ ખાધી નથી. હા, નફામાં થોડું ઘણું નુકસાન થયું હશે, પણ મૂડી અખંડ રહી છે.

શેરબજાર રૂપી સમંદરમાં અમે તો નાનું માછલું છીએ પણ શેર બજારમાં મગરમચ્છ ગણાય એવા લોકો અમારા મિત્ર છે. એ લોકો પાસેથી શેરબજારનું ચરિત્ર કહો કે ચારિત્ર્ય સમજવાની ઘણી કોશિશ કરી છે છતાં અમને આજ સુધી સહેજ પણ સમજાયું નથી. અત્યારે પણ જે પ્રશ્ન અમારા મગજની નસ ખેંચી રહ્યો છે તે એ છે કે કોરોનાકાળમાં ફાર્મા અને અમુક જીવનજરૂરિયાતની ચીજોના શેર વધે એ સમજ્યા પણ એ સિવાયના સ્ટોક શું કામ વધે છે? સ્કેમના લીધે શેરબજારમાં ઘોડા સાથે ગધેડા પણ દોડતા થઇ જતા હોય છે એ અમને હર્ષદ મહેતા પરની વેબસિરીઝ જોવાથી સમજાયું છે. એટલે અત્યારે અમે ‘વેલકમ’ વાળા ઉદય શેટ્ટીની જેમ કંટ્રોલ કરી રહ્યા છીએ. હર્ષદ મહેતાની સીરીયલ પરથી એ પણ સમજાયું કે પાનવાળા અને રિક્ષાવાળા શેરબજારની ટીપ્સ આપતા થઇ જાય એ સમય બજારમાંથી નીકળી જવાનો ગણવો. આમ પણ અમે એન્જીનીયર છીએ એટલે ફાઈનાન્સના વિષયમાં અમે એટલા કાચા છીએ કે અમે તો ઓટીપી પણ અઠવાડિયા સુધી વાપરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ.

મૂડી રોકવી ક્યાં? ફાઈનાન્સના ખેલાડી પાસે મૂડીરોકાણ માટે સલાહ લેવા જઈએ ત્યારે એ લોકો ચેતવતા હોય છે કે વધુ પૈસા કમાવા હોય તો રિસ્ક પણ વધુ લેવું પડશે. રિસ્ક લેવાની હિંમત ન હોય તો નેશનલાઈઝડ બેંકમાં ડીપોઝીટ કરો. આ રિસ્ક પણ અજબ બલા છે. સરકાર વધુ વળતર આપતી સ્કીમ માટે ‘આ રોકાણ બજારના જોખમોને આધીન છે. સ્કીમના બધા દસ્તાવેજ તપાસીને રોકાણ કરો’ એવી ચેતવણી આપે છે. તો સામે ‘સ્કેમ..’ સીરીયલમાં હર્ષદ મહેતા પણ સૂત્ર આપે છે – રિસ્ક હૈ તો ઈશ્ક હૈ! વોરન બફેટ કહે છે કે ‘તમે જે ન જાણતા હોવ એ કરવા જાવ એને રિસ્ક કહેવાય’. અમારા માનવા મુજબ બફેટે આ વાત શેર બજારના સંદર્ભમાં તો નહિ જ કહી હોય કારણ કે અમે શેર બજારના અઠંગ ખેલાડીઓને લાખના બાર હજાર કરતા જોયા છે. ભલે અમે શેરબજાર વિષે એમના જેટલું જાણતા નથી છતાં અમે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને શેરમાં પૈસા રોકીએ છીએ કારણ કે અમારી પાસે કોઇપણ જાતના જોખમની અણી કાઢે એવો પાઠકમણિ છે!

મૂડી રોકાણની જેમ ઉધારીનું શાસ્ત્ર પણ અમને સમજાયું નથી. અમે હોસ્ટેલમાં રહેતા ત્યારે કોઈ એક બીજા ઉપર પાંચ રૂપિયા જેવી સામાન્ય રકમ ઉધાર આપવા જેટલો પણ ભરોસો નહોતું કરતું. એ સમયે બેંકો પણ જાણે પૈસા ઉઘરાવવા માટે જ બની હોય એવું લાગતું. ડિપોઝીટો માટે બેન્કના અધિકારીઓ મુડીપતિઓના પગે પડતા. ક્યારેક  બેન્કમાંથી મોટી રકમ ઉપાડવી હોય તો ચેક કરતાં બંદૂકથી પૈસા ઉપાડવાનું સહેલું જણાતું. આજે તો વાહન, મકાન કે પર્સનલ લોન આપવાવાળા ફોન કરી કરીને લોહી પી જાય છે. અમને તો લોન કંપનીના એક્ઝીક્યુટીવ લોહી પીવા માટે હાથમાં ભૂંગળી લઈને ફરતા હોય એવું જ દેખાય છે. સાચું કહું? રૂપિયા ઉછીના આપવામાં માટે બેંકવાળાને આટલી તાણ કરતા જોઇને પહેલાં તો અમે ગળગળા થઇ જતા કે હાળું બજારમાં આપણી શાખ છે! પછી સમજાયું કે એમનો આખો કારોબાર આપણી ऋणम् कृत्वा घृतम् पिबेत – દેવું કરીને પણ ઘી પીઓની વૃત્તિ પર આધારિત છે. એકવાર માત્ર બે દિવસમાં લાખો રૂપિયાની લોન આપવાની ઓફરથી લલચાઈને અમે બહેરી પ્રિયા માટે ટુ વ્હીલરની લોન લેવા ગયા તો લોનના ફોર્મ, ચેક, ગેરંટી અને સ્ટેમ્પ પેપર પર એટલી સહીઓ કરવાની આવી કે ત્રણ દહાડા સુધી તો જેવી પેન હાથમાં આવતી કે અમારાથી સહી થઇ જતી! ઓછું હોય એમ મેં મારી જે ઓળખ આપી એ વ્યક્તિ હું જ છું કે નહિ એની જયારે સાબિતી આપવાની આવી ત્યારે લાગ્યું કે હાળી આપણી વેલ્યુ એક એકટીવા જેટલી પણ નથી!

થોડા સમય પહેલાં હું હિંચકે બેઠા બેઠા પેટ્રોલના ભાવ વધારા વિષે વિચરતો હતો ત્યાં જ અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન આવ્યો. સામે છેડે કન્યા હતી.

‘સર, હું આઈએલયુ બેન્કમાંથી લવલીના લોનવાલા બોલું છું’.

‘બોલો. શું કામ હતું?’ મેં કહ્યું.

‘સર, આપને વાહન માટે લોન જોઈએ છે’?

‘હા. જોઈએ છે’.

‘ટુ વ્હીલર કે ફોર વ્હીલર’?

‘ટુ વ્હીલર’.

‘પેટ્રોલ કે બેટરી ઓપરેટેડ’?

‘હવે તો તાજા લીલા ઘાસથી ઓપરેટ થાય એવું લેવું છે’.

‘તમે કયું વ્હીકલ લેવા માગો છો’?

‘ઘોડાગાડી’! સામેથી ફોન કટ થઇ ગયો.

લોન માટેના ફોનનો તો આ રીતે નિકાલ કરી દઉં છું પણ ક્રેડીટકાર્ડવાળાનાં દાવનો તોડ હજી નથી જડ્યો. આપણે બેંકના મેનેજરની દીકરીના લગનમાં હજાર રૂપિયા ચાંલ્લો કરી આવ્યા હોઈએ અને વળતા વ્યવહારે એ આપણને ન્યાલ કરવા માંગતા હોય એમ લાઇફ ટાઈમ મફ્ફત ક્રેડીટ કાર્ડ આપવા માટે એ લોકો અઠવાડિયામાં ચાર વાર ફોન કરાવતા હોય છે. મને હાળું એ સમજાતું નથી કે આપણે રૂપિયા આપ્યા વગર ક્રેડિટકાર્ડથી માલ ખરીદીએ અને પછી એ રૂપિયા મહીને ચૂકવીએ એમાં ક્રેડિટકાર્ડ કંપનીઓને એટલો તો શું દલ્લો મળી જતો હશે કે કાર્ડ વેચવા કન્યાઓ પાસે ફોન કરાવતા હશે? અમુક વાર તો અમે સિન્કમાં વાસણ માંજતા હોઇએ ત્યારે અજાણ્યા નંબર પરથી કોઈ કન્યાનો ફોન આવે અને અમને મંજુલ સ્વરમાં પૂછે કે, ‘સર, હું આઈસીયુ બેંકમાંથી બોલું છું અને અમારી બેંક તમને એક લાઈફ ટાઈમ મફત ક્રેડિટકાર્ડ ઓફર કરે છે, તમને ઇન્ટરેસ્ટ છે?’  ત્યારે ધર્મસંકટ ઉભું થઈ જાય છે. એક તો કન્યાનો ફોન હોય એટલે ના પાડવામાં અવિવેક થાય તો વધારે ખુંચે, એમાં મફતની વાત હોઈ અમદાવાદી તરીકે વિશેષ રસ પડે. એકંદરે થાય એવું કે અમને વાસણ માંજવા કરતાં કન્યા સાથે વાતચીત કરવામાં વધુ રસ હોવા છતાં અમારા ‘સેનીટરી ઇન્સ્પેક્ટર’ના કડક સ્વભાવના લીધે ‘ના, ઇન્ટરેસ્ટ નથી હોં’ કહીને ફોન મૂકી દેવો પડે છે. જોકે અમને મદદરૂપ થવા માગતી કન્યાને ક્યારેય કડક અવાજમાં ખખડાવવાની ચેષ્ટા અમે કરી શકતા નથી. છતાં એકાદું ક્રેડિટકાર્ડ રાખવું પડે એટલે અમે રાખ્યું છે. પણ એના બિલની ઉઘરાણી બહેનો નહીં ભાઈઓ કરે છે, અને એમનો અવાજ બહેનો જેટલો મધુર નથી હોતો એટલું અમને સમજાયું છે.

ધન ઉપાર્જન, સંચય અને વ્યયના મામલે આવી જાત જાતની બોલિંગ સામે બેટિંગ કરતા કરતાં એટલું સમજાયું છે કે પૈસાની અતિશય લાલસા પણ ન હોવી જોઈએ કે પછી એની તૃષ્ણા જ ન હોય એવી વિરક્ત મન:સ્થિતિ પણ ન હોવી જોઈએ. એક સંસ્કૃત સુભાષિત મુજબ शनैः शनैश्च भोक्तव्यं स्वयं वित्तमुपार्जितम् અર્થાત સ્વઉપાર્જિત ધનને યથાવકાશમ્ છતાં અવધાનપૂર્વક વાપરતા રહેવું એ જ આદર્શ રસ્તો છે. બાકી અંબાણી-અદાણી, બીલ ગેટ્સ (છૂટાછેડા પહેલાનો), ઇલોન મસ્ક અને ઝેફ બેઝોસ જેવા નામો તરફ નજર પડશે ત્યારે લાગશે કે આપણે પૃથ્વી પર અમસ્તો જ આંટો મારવા આવ્યા છીએ અને કઈં સાહસ કર્યા વગર જ પાછા જઈશું. જો કે પછી નિરવ મોદી, મેહુલ ચોક્સી અને વિજય માલ્યાના સાહસો પર નજર કરશો ત્યારે થશે કે આપણા જેવા પ્રામાણિક અને આબરુદાર માણસો પૃથ્વી પર વસે છે એટલે જ પ્રલય નથી આવતો. અસ્તુ.

सुन भाई साधो …

‘તમે શટલ રિક્ષા ચલાવો છો?’
‘ના. હું ગઝલ ગાયક છું અને મને પોગરામમાં હાર્મોનિયમ સાઈડ ઉપર રાખીને વગાડવાની ટેવ છે’.

-----X-----X----- ૪૭૮૦૩ 
Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , | Leave a comment

જોશ-ઓ-જુનૂનથી ઉજવો – ટોઇલેટ ડે

Toilet Day

To read this and other articles online on Feeling Gujarati Magazine, click on following link … https://issuu.com/feelings/docs/feelings_1st_december_2020_issue

સ્કૂલમાં જયારે ‘મારો પ્રિય ઉત્સવ’ વિષય ઉપર નિબંધ લખવાનો આવતો ત્યારે અમે નિબંધની શરૂઆતમાં લખતા કે આપણા દેશની પ્રજા ઉત્સવ પ્રિય છે, ઉત્સવો આપણા જનજીવનને ધબકતું રાખે છે વગેરે વગેરે. કારતક મહિનાથી નવું વર્ષ શરુ થાય ત્યારથી લઈને આસો મહિના સુધી સતત ધાર્મિક ઉત્સવો આવતા રહે છે. સાથે સાથે ગણતંત્ર દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિવસ જેવા રાષ્ટ્રીય તહેવારો પણ આવતા રહે છે. અચરજ એ વાતનું છે કે આજકાલ તહેવારો ગૌણ બની ગયા અને ઉજવણી મુખ્ય બની ગઈ છે.

સોશિયલ મીડિયાના આગમન પછી ઉજવણીમાં નવો રંગ ઉમેરાયો છે. આટલા તહેવારો ઓછા હોય એમ આઈપીએલવાળા એ સાત-આઠ અઠવાડિયા લાંબી આઈપીએલ ટુર્નામેન્ટને ઇન્ડીયાકા ત્યોહાર જાહેર કરી દીધી તો લોકોએ એને પણ તહેવાર તરીકે અપનાવી લીધી છે! પ્રજા પણ સતત ઉજવણીમાં રત રહેવા માગતી હોય કે પછી બીજું કોઈ કારણ હશે પણ હવે તો લોકો રોઝ ડે, ચોકલેટ ડે, ટેડી ડે, કિસ ડે અને વેલેન્ટાઇન ડે જેવા દિવસો પણ મન મુકીને ઉજવે છે. આ બધામાં સામાન્ય વાત એ છે કે આ બધા જ તહેવારો કે ડેઝમાં દુકાનદારો અને વેપારીઓને ઘરાકી થાય છે – સિવાય કે ‘હગ ડે’ અને ‘ટોઇલેટ ડે’!

‘હગ ડે’ અને ‘ટોઇલેટ ડે’ને એક બીજા સાથે કોઈ સંબંધ નથી. ‘હગ ડે’નો અર્થ ‘ચક દે’ જેવો પણ નથી થતો. અંગ્રેજીમાં ‘ટુ હગ’ એટલે ભેટવું. અંગ્રેજી કેલેન્ડર પ્રમાણે ૧૨મી ફેબ્રુઆરી હગ ડે તરીકે ઉજવાય છે; એ દિવસે લોકો પ્રિય પાત્રોને ભેટીને એમના માટેનો પ્રેમ અભિવ્યક્ત કરતા હોય છે. જયારે યુનાઈટેડ નેશન્સ દ્વારા ટોઇલેટ ડે સ્વચ્છતા અને જાહેર સુખાકારી અંગે જનજાગૃતિ આવે એ માટે ઉજવવામાં આવે છે. જે ખુબ જરૂરી છે. કમનસીબે રોઝ ડે અને ચોકલેટ ડેની જેમ આ દિવસની ઉજવણી જોઈએ તેટલા જોશ-ઓ-જૂનુનથી થતી નથી! આટલા અગત્યના ડેની ઉજવણીમાં લોકોની ઉદાસીનતા અમને સતાવે છે.

ફાધર્સ ડે, મધર્સ ડે કે પછી થેન્ક્સ ગિવિંગ ડે જેવા દિવસોની ઉજવણી થાય ત્યારે અદક્પાંહળા લોકો કહેતા હોય છે કે આવા દિવસો વર્ષમાં એક દિવસ ઉજવીને ભૂલી જવાના બદલે બારે માસ ઉજવાવા જોઈએ. જયારે ટોઇલેટ ડે એ એવો દિવસ છે જે અબાલ વૃદ્ધ રોજ ‘ઉજવતા’ હોવા છતાં એનું કોઈ મહત્વ ગણાતું  જ નથી! રોજ સવારે આ ઉજવણી નિયત સમયે થઇ જાય એ માટે લોકો પોતાનાથી બનતું બધું કરી છૂટતા હોય છે. અમુક લોકો જોર લગાવીને કે પછી આગલી રાત્રે ચૂરણ કે ફાકી લગાવીને બીજા દિવસે ઉજવણીને અંજામ આપતા હોય છે. મુંબઈ જેવા શહેરમાં રેલવેના પાટા પર થતી ઉજવણી જગમશહુર છે. પણ બધે જ અન્ય દિવસો જેવી ધામધૂમનો સદંતર અભાવ વર્તાય છે. આમાં આગલી રાત્રે ખાધેલા વાલ-વટાણાથી થતા ધૂમ-ધડાકાને ધમધૂમમાં ખપાવવાની ચેષ્ટાનો અમે વિરોધ કરીએ છીએ.

અમે નથી કહેતા કે ઉજવણીના ભાગ રૂપે તમે ટોઇલેટમાં રોશની કરો, રંગોળી કરો, ફટાકડા ફોડો કે ડીજેના તાલ ઉપર નાગિન ડાન્સ કરતા કરતા ઉજવણી કરો; પણ તમારે જનજાગૃતિ લાવવી હશે તો આ ઉજવણીને વ્યક્તીગતના બદલે સામુહિક ઉજવણીનો દરજ્જો આપવો જોઇશે.

ટોઇલેટ ડેની ઉજવણી સમૂહમાં કરવી કે વ્યક્તિગત એ બાબતે યુનો કોઈ સ્પષ્ટતા નથી. છતાં પણ આપણા દેશમાં જનજાગૃતિમાં કૂચ, પ્રભાત ફેરી અને સરઘસનું પ્રદાન જોતાં ‘ગમે ત્યાં ખાવ પણ શૌચાલયમાં જ જાવ’ કે ‘જહાં સોચ વહાં શૌચાલય’ જેવા સૂત્રો સાથેના બેનર અને લોટા-ડબલા, ઝાલર-મંજીરા સાથે ગાતા-સૂત્રોચ્ચાર કરતા ભાગોળ તરફ કૂચ કરી જવાના કાર્યક્રમો આપી શકાય. જે વડીલો ભાગોળની ખુશનુમા સવારના વાતાવરણમાં થતી મિત્રો સાથેની ગોષ્ટી સહિતની ઉજવણીની ખોટ અનુભવતા હોય એ આમાં ઉમળકાભેર ભાગ લઇ શકે. જોકે સ્વચ્છ ભારત અભિયાન હેઠળ જાહેરમાં આ કાર્યક્રમ કરનાર વ્યક્તિને પણ દંડ કરવામાં આવતો હોઈ સામુહિક ઉજવણી તો બિલકુલ અશક્ય છે. પણ જેમ અંતિમ યાત્રા પછી ઘરે આવીને નહાવાનો રીવાજ છે એમ આ કિસ્સામાં નગરયાત્રા કર્યા પછી ઘરે આવીને ઉજવણી કરતા કોણ રોકી શકશે? આમ પણ આ દિવસની ઉજવણીનો હેતુ આ ‘ઉજવણી’ ખુલ્લામાં કે પાદરના બદલે ઘર પુરતી જ માર્યાદિત રહે એ જ છે. બાકી હૈયામાં હામ અને પેટમાં ધાન હશે તો કશું અશક્ય નથી.

આ ઉજવણીમાં વ્યક્તિ તરીકે આપણી જવાબદારી શું એ પણ દરેકે વિચારવું રહ્યું. દરેકના પોતાના પ્રશ્નો હોઈ શકે છે. જેમ કે કોઈ આ આખી ઉજવણીને પોતાના પુરતી સીમિત રાખવા માગતું હોય એવું બને. એ સિવાય સમાજ જોશો જૂનુનથી ઉજવણી કરવા માટે બહાર પડવા હાકલ કરતો હોય અને તમે ઉજવણી કરી લીધી હોય કે પછી ઉજવણીમાં વાર કે બાધા હોય તો શું કરવું? એવા કિસ્સામાં જો તમે મોકો ચુકી જાવ તો કવિઓ રસ્તો બતાવતા કહે છે એમ – સાવન આયે ય ના આયે જીયા જબ ઝૂમે સાવન હૈ … અર્થાત ભલે તમે સામુહિક ઉજવણીમાં સામેલ ના થઇ શકો પણ અંગત રીતે જયારે પણ ઉજવો – કોઈ કચાશ રાખ્યા વગર ઉલટભેર અને ધામધૂમથી ઉજવો. યે કુદરત કા તકાજા હૈ જરા ઝૂમ કે મનાઈયે …

सुन भाई साधो …

માથામાં સફેદી હોય એ વ્યક્તિ અનુભવી અને જમાનાની ખાધેલ જ હોય એ જરૂરી નથી. એ ઘંટીવાળો કે ધોળવાવાળો પણ હોઈ શકે છે.

—–X—–X—–

૪૮૧૧૦

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , | 1 ટીકા

વંદો

એક સંશોધન પ્રમાણે પૃથ્વી ખંડોમાં વિભાજીત થઇ એ પહેલાં વંદા તરીકે ઓળખાતા કીટકો જન્મી ચુક્યા હતા; એટલે દુનિયાના દરેક ખૂણે અને તિરાડોમાં તમને વંદા જોવા મળશે. વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે પેરિપ્લેનેટા અમેરિકાના. તમને આશ્ચર્ય થશે કે દુનિયાના અનોખા વંદા પ્રેમીઓ પણ અમેરિકાના! ત્યાં લોકો વંદા પાળે છે, ઉછેરે છે અને વંદાનો બાકાયદા વેપાર થાય છે! ચીનાઓ માટે તો વંદા કારીયાણું ગણાય. ચીનમાં વિશ્વનું વંદાનું સૌથી મોટું બ્રીડીંગ ફાર્મ છે જે વર્ષે છ લાખ કરોડ વંદાનું ‘ઉત્પાદન’ કરે છે. તમે મહિલા હોવ અને અત્યારે આ વાંચી રહ્યા હોવ તો તમને ‘હાઆઆઆય હાય’ બોલવાની છૂટ છે. યસ, એ લોકો વંદા ઉછેરતા હોય છે. ઇન ફેક્ટ અમેરિકનો તો ઉંદર, ગોકળ ગાય, કાચંડા, દેડકા અને કરોળિયા પણ પાળતા હોય છે. એના નામ પણ રાખતા હોય છે. ત્યાંના લોકો એમના પાળેલા દેડકા અને કાચંડાને મિષ્ટાન્નમાં વંદા પીરસે છે.

મને નથી લાગતું કે ચીનાઓ સિવાય વંદા બીજા કોઈના કામમાં આવી શકે કારણ કે એમની પાસેથી બીજું કંઈ કામ લઇ શકાતું નથી. નથી એમની પાસે ખેતી કરાવી શકાતી કે નથી વંદી દૂધ આપતી. વંદો કૂતરાની જેમ ચોકી નથી કરતો કે વંદાની મૂછ પકડીને રૂઆબથી ફરવા નીકળી શકાતું નથી. આપણે ત્યાં ગાય, કૂતરા, વાંદરા અને બકરીની જેમ વંદા આપણી સાથે જ રહેતા હોવા છતાં કોઈને વંદા પાળવાનો શોખ હોય એવું જોયું નથી. કદાચ રડ્યો ખડ્યો કોઈ વંદા પાળવાનો શોખીન હોય તો પણ એને એના ઘરના લોકો જ મેન્ટલ હોસ્પીટલમાં મૂકી આવ્યા હોય એટલે એ આપણી નજરે ન ચઢે.
વંદો ક્યારે શું કરશે એનું પણ કઈં ઠેકાણું નહિ. અમુક વંદા આપણને જોઈને ભાગીને નજીકની તિરાડ કે બાકોરામાં ભરાઈ જતા હોય છે. બહુ ભાગાભાગી કરનારો વંદો વહેલો મારે છે. આવા વંદા એવા બાવરા હોય છે કે નજીકમાં જેનો પગ હોય એની ઉપર ચઢી જતા હોય છે. આવા જ એક વંદાના લીધે અમારા મિત્ર મેહુલનું નાક તૂટી ગયું હતું. તમને થશે કે જમીન પર સરકતો વંદો નાક કેવી રીતે તોડે? એ તો એકવાર વંદો ઓચિંતાનો તમારા પગ નીચે આવે અને પગ નીચે પાપડ કચરાતો હોય એવો અવાજ આવશે ત્યારે જ ખબર પડશે. મારા મિત્ર સાથે આવું થયું ત્યારે ભડકીને એણે એક પગે એવો કૂદકો મારેલો કે બીજા પગનો ઢીંચણ નાક ઉપર ટીચાયેલો. એક અઠવાડિયા સુધી એ ટેડીબેર જેવું નાક લઈને ફરેલો. લોકો પૂછે તો જવાબ પણ શું આપે બિચારો.
ઉડવાની બાબતમાં મોર અને વંદા સરખા આળસુ હોય છે. બંનેને એમને પાંખો હોય છે પણ એ મોટેભાગે જમીન ઉપર ફરવાનું જ પસંદ કરે છે. ફેર એટલો કે વંદા ટહુકા કરતા નથી. વંદા અને વંદી બંનેને મૂછો હોય છે. એ રીતે એમનામાં પુરુષ અને મહિલા વર્ગ બંને માટે મરદનું ફાડિયું રૂઢી પ્રયોગ વાપરી શકાય છે. એમનામાં હેર સ્ટાઈલ જેવું કંઈ હોય છે કે નહિ એ તો આપણને ખબર નથી પણ આપણે ત્યાં છોકરીઓ કપાળ આગળ વંદાની મૂછો જેવા અને જેટલા વાળ રાખતી હોય છે. હકીકતમાં વંદાની મૂછો એ વંદાની એન્ટેના છે જેનાથી એ એની આસપાસ ખબર રાખતા હોય છે. છોકરીઓને આસપાસની ખબર રાખવા માટે એવી એન્ટેનાની જરૂર પડતી નથી. ભગવાને એમને કુદરતી રીતે સિકસ્થ સેન્સ આપી છે અને એનાથી એ ભલભલાની ખબર લઇ નાખતી હોય છે.
છોકરીઓને વંદા ગમતા નથી એનું એક કારણ એ પણ હોઈ શકે કે વંદા એક જ કલરના આવતા હોય છે. હા, થોડી ઘણી ડીઝાઈન મળે પણ શેડ એક જ. હાઉ મીન. બીજી એક જાણીતી બાબત છે કે સ્ત્રીઓ વંદાથી ડરતી હોય છે. આમાં બહેરી પ્રિયા સિવાયની બાકીની સ્ત્રીઓ ગણવાની. પ્રિયા વંદાથી ડરતી નથી. એનો પરચો એણે લગ્નના બીજા જ દિવસે સવારે આપી દીધો હતો. બન્યું એવું હતું કે બધા ડ્રોઈંગ રૂમમાં બેઠા હતા ત્યારે ટીવીની કેબીનેટ નીચેથી વંદો નીકળ્યો અને હું બેઠો હતો એ તરફ ધસ્યો. મને એમ કે એને સોફા નીચે જવું હશે એટલે મેં બંને પગ સોફા ઉપર લઇ લીધા. પણ એ સોફા નીચે ઘૂસે એ પહેલાં જ પ્રિયા ઉભી થઇ અને અચાનક રજનીકાંતના હાથમાં ગન પ્રગટ થાય એમ જ એના હાથમાં સ્લીપર પ્રગટ થયું! મને એમ કે એક જ ઝાપટમાં વંદા કા છુંદા હો જાએગા. લેકિન કિન્તુ પરંતુ એણે એમ ન કર્યું. એણે હળવેથી વંદાને સ્લીપર નીચે દબાવ્યો અને રોજર ફેડરર જેમ વિમ્બલડન ટ્રોફી ઉંચી કરે એ અદાથી વંદાને મુછથી પકડીને ઉંચો કર્યો! એના મોઢા ઉપર વિજયી સ્મિત હતું. આટલે સુધી બધું ઠીક હતું પણ વંદાને બહાર ફેંકવા જતી વખતે એણે તરફડતા વંદાને મારી ઉપર ફેંકવાની ચેષ્ટા કરી! આમ તો એ એ મારાથી દસેક ફૂટ દૂર હતી અને મને એ પણ ખબર હતી કે એ નાટક જ કરે છે પણ એ આવું કરશે એવી કલ્પના નહોતી એટલે હું ચમકીને સોફામાં ગબડી પડ્યો. જોઇને એ હસી અને મારી તરફ જોઇને માર્મિક સ્મિત કરતી કરતી બહાર ગઈ. બસ, એ દિવસથી અમારા જીવનમાં લીટીઓ દોરાઈ ગઈ. આજે અમે સુખી છીએ – એક વંદાના કારણે!
सुन भाई साधो …
દીપિકા: તારે લગ્નમાં આવા વેશમાં નથી આવવાનું.
રણવીર: શું પ્રોબ્લેમ છે આ ડ્રેસમાં? કેટલો સરસ છે.
દીપિકા: એ શાક ભરવાનો કોથળો છે સ્ટુપીડ.

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , | 2 ટિપ્પણીઓ

ચડ્ડીની ચોરી!

થોડા સમય પહેલા અમદાવાદના એક મોલમાંથી ચાર ચડ્ડીઓની ચોરી થઇ હતી! એમાં અગત્યની વાત એ હતી કે એક એક ચડ્ડી બબ્બે-બબ્બે હજારની હતી. આમ તો મોલમાં ચડ્ડીઓ સિવાય ચોરવા માટે બીજું ઘણુંય મળી રહે. પણ બની શકે કે ચોર ચડ્ડી-બનિયાનધારી ગેન્ગનો હોય અને સીસીટીવીમાં આજકાલ ઝલાઈ જવાતું હોય છે એવામાં ધંધાનું બ્રાન્ડીંગ બરોબર થાય એ માટે સારી માંહ્યલી ચડ્ડી ખરીદવા આવ્યો હોય અને પછી ભાવ જોઈને ખરીદવાનું મોકૂફ રાખી ચોરવાનું નક્કી કર્યું હોય. પણ બે હજારની ચડ્ડી પહેરીને લુંટફાટ કરવા જાવ એટલે મોટો દલ્લો હાથમાં આવે એવું જરૂરી નથી. આપણે ત્યાં તો ખાદીના લેંઘો-ઝભ્ભા ને સાઉથમાં લુંગીધારીઓ કરોડોનું કરી જાય છે! એ પણ ધોકાના ફટકા માર્યા વગર. શક્ય છે કે ચોર કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને ફ્લોપ ગુજરાતી ફિલ્મ બનાવીને ચડ્ડી-બનિયાનભેર થઇ ગયેલો કોઈ રાઈટર, ડાયરેક્ટર પ્રોડ્યુસર હોય. કે પછી અમદાવાદની ગરમી અને બફારાથી કંટાળેલો કોઈ અમદાવાદી હોય!

છતાં પણ એક વસ્તુ તો માનવી પડે કે છે, બે હજારની એક ચડ્ડી ગણો તો એક એક પાયચું હજારનું થયું. એવું તો શું દાટ્યું હશે આ ચડ્ડીમાં કે લોકો બબ્બે હજજાર રૂપિયા આપીને છોડાવતા હશે? બની શકે કે બ્રાન્ડેડ પ્રોડક્ટ હોય એટલે ચાર ગણા રૂપિયા લે અને માલ પણ અવ્વલ હોય. આમ છતાં આખી એટલે કે અડધી બાંયની ચડ્ડી બનાવવામાં કાપડ જોઈએ કેટલું? અડધો મીટર? અને એમાં નાડુ, અને સિલાઈના વધી વધીને કેટલા થાય? ચેઈન પણ હોતી નથી ચડ્ડીમાં પાછી. ચડ્ડી જ શું કામ કોઈ પણ નાઈટડ્રેસમાં નથી હોતી.

અમને લાગે છે આ બે હજારની ચડ્ડી કાં તો ચમત્કારી હશે, કાં તો એમાં કોઈ અદભૂત સગવડ મળતી હશે, કે પછી એમાં કોઈ ગુણ હશે કે જેમ કે આવી ચડ્ડી પહેરનારના છ મહિનામાં છૂટાછેડા થઈ જતા હોય.  બાકી શું કામ લોકો હોંશે હોંશે ચડ્ડીઓ લઇ જાય? પહેરવાની વાત તો જવા દો પણ અમે હજુ એ બે હજાર રૂપિયાવાળી ચડ્ડી જોઈ પણ નથી, એટલે એ વિશે હંમેશની જેમ કલ્પનાબેનના ગધેડા દોડાવવા સિવાય અમારી પાસે કોઈ ઉપાય નથી.

આમ તો ચડ્ડી એ લુંગી અને ધોતિયા પછી સૌથી વધુ હવાદાર પહેરવેશ છે. શક્ય છે કે આમાં દેશી એરકન્ડીશનીંગ સિસ્ટમ બેસાડી હોય જેના કારણે ચડ્ડીની હદની અંદર ‘ઠંડા ઠંડા કૂલ કૂલ’ કે ‘ગર્મિયો મેં ભી સર્દિયોં કા અહેસાસ’ થાય! જોકે આ એવી ‘અંદરકી બાત’ છે જેના વિષે ખાતરીપૂર્વક  માત્ર આવી ચડ્ડીની અંદર રહી આવેલી વ્યક્તિ જ કહી શકે! આજકાલ મોલમાં થેલીઓના રૂપિયા અલગ લે છે એટલે આ ચડ્ડીના ખિસ્સા કદાચ મોટા અને મજબુત રાખ્યા હશે જેથી લાલ પાટિયાવાળા સ્ટોરમાં શાક લેવા જાય તો સાથે થેલી લઇને જવું ના પડે!

સ્કુટરના સીટ કવર ઉપરથી પ્રેરણા લઈને ચડ્ડીના પાછળના ભાગમાં ડનલોપ કે ગાદી લગાડી હોઈ શકે જેથી માણસ ઉબડખાબડ જગ્યા ઉપર કે પછી સપાટ પાટિયા ઉપર નિરાંતે બેસી શકે. જો વાંકમાં આવે અને પત્ની પૃષ્ઠ ભાગે વેલણથી પ્રહાર કરે તો વાગે પણ ઓછું. એમાં બિલ્ટ-ઇન બમ-બેગ્ઝ સાથેની ચડ્ડીઓના શાહિદ કપૂર કે અનુષ્કા શર્મા જેવા લોકો બે તો શું ચાર હજાર રૂપિયા પણ આપી દે!

લેંઘા-ચડ્ડીમાં ઈલાસ્ટીક કે નાડુ વપરાય છે. નાડાની ગાંઠ મારવી એ પણ એક કળા છે જે ઘણાને સાધ્ય નથી હોતી. આથી ગાંઠ ખોલ-બંધ કરવા માટે ઈલેક્ટ્રોનિક ડિવાઈસ બેસાડ્યું હોય એવી ચડ્ડી હોઈ શકે કે જેમાં એકવાર ચાંપ દબાવો એટલે નાડું ખુલે અને ફરી ચાંપ દબાવો એટલે નાડું પાછું બંધાઈ જાય! કે પછી ચડ્ડીમાં બેગની જેમ કોમ્બીનેશન લોક મુક્યું હોય કે જેથી કરીને કોઈ મરજી વિરુદ્ધ ચડ્ડી ઉતારી ન નાખે. આવી ચડ્ડીઓ માર્કેટમાં આવે તો રાજકારણીઓમાં પહેલી ઉઠાવે! જોકે કોમ્બીનેશન લોકનો નંબર ભુલાઈ જાય તો ચડ્ડી કાઢવા છેક ત્રણ દરવાજા જવું પડે! આવી ચડ્ડીના હાઈ-એન્ડ એટલે કે VXi મોડલમાં ચેઈન પણ ચાંપ દબાવવાથી જ અપ-ડાઉન કરી શકાતી હશે.

કારની જેમ જ ચડ્ડીના સ્પોર્ટ્સ મોડલમાં જોગર્સ માટે એલઇડી રોપ લાઈટ ફીટ કરતા હશે, જેથી પહેરીને વહેલી સવારે કે મોડી રાતે કોઈ જોગિંગ કરવા નીકળે તો અથડાઈ ન જાય! બની શકે કે ચડ્ડીની સાથે એક રીમોટ કંટ્રોલ આવતો હોય, જેમાં આ બધા પ્રકારના બટનો આપેલા હોય! ભૂલથી ખોટું બટન દબાઈ જાય તો લાસ્ટ ચોઈસમાં જઈ શકાય તેવી સગવડ સાથેના. જોકે ક્યારેક મોબાઈલની જેમ જો રીમોટ ઘરે ભૂલી ગયા હોઈએ કે પછી ચોમાસામાં બરોબરની લાગી હોય ત્યારે જ જો બેટરી ડાઉન થઇ જાય તો આવી બને!

આમ તો ચડ્ડી પુરી બે હજાર રૂપિયાની છે એ તો પ્રાઈઝ ટેગ જવાથી જ ખબર પડે. એના કરતા સો-સો ની વીસ નોટોનું તોરણ કેડે બાંધીને ફરીએ તો વધારે વટ પડે એવું અમારું નમ્ર મંતવ્ય છે! વીસ ના પોસાય તો દસની નોટો વપરાય. બાકી ગોળ નાખીને ગળ્યું કરનારા મળી આવે તો આપણા ફેશન ડિઝાઈનરો હોર્નવાળી, મ્યુઝીકલ, સેન્ટેડ એરકન્ડીશન્ડ ચડ્ડીઓથી માંડીને LED ડિસ્પ્લેવાળી, Wi-Fi કે Bluetooth કે બાયોમેટ્રિક એનેબલ્ડ અંગુઠો દબાવવાથી ખોલ-બંધ થાય કે રંગ બદલે અને પહેરવાને બદલે સ્ટીકરની જેમ ચોંટાડી શકાય એવી એવી ચડ્ડીઓ પણ ડિઝાઈન કરી આપે. અને આપણા હરખપદુડા કરોડપતિઓ હોંશેહોંશે પહેરીને ફરે પણ ખરા!

મસ્કા ફન

ગીઝર બંધ કર્યા પછી નળમાંથી જ્યાં સુધી ઠંડુ પાણી ના આવે ત્યાં સુધી નહાયા કરે એ ગુજરાતી.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , | 2 ટિપ્પણીઓ

ગાઈઝ, કભી કભી ઘર કા ખાના ભી ખા લેના ચાહિયે

શ્ચિમી દેશોમાં ‘જોય ઓફ ગિવિંગ’ને ‘જોય ઓફ રીસીવિંગ’ કરતાં ઉંચો ગણવામાં આવ્યો છે. દાન હોય, ભેટ હોય કે આશીર્વાદ, આપણા દેશમાં પણ આપવાનું મહાત્મ્ય રહ્યું છે. દાન કે ભેટ આપવા માટે ગજવામાં પૈસા હોવા જરૂરી છે. આશીર્વાદ આપવા માટે પણ જ્ઞાની કે ઉંમરલાયક Zomatoહોવું જરૂરી છે. પણ સલાહ આપવાની  બાબતમાં આપણા દેશમાં કોઈ લાયકાતની જરૂર નથી પડતી. જેમ ભેંશ પોદળો કર્યા પછી એનું શું થયું એ જોવા ઉભી રહેતી નથી એમ જ સલાહ આપ્યા પછી સામેવાળો એ પ્રમાણે કરે છે કે નહિ એ જોવાનો રીવાજ નથી. સામેવાળાને ફાયદો થાય એવી જ સલાહ આપવાનો રીવાજ છે, પણ પોતાના પગ પર કુહાડો મારવાની સલાહ તો બિલકુલ નહિ. અપવાદ રૂપે તાજેતરમાં એપ દ્વારા બુકિંગ કરીને તમારા ઘેર ફૂડ ડીલીવર કરતી ટોમેટો જેવું નામ ધરાવતી કંપનીએ ટ્વીટ કર્યું છે કે ‘ગાઈઝ, કભી કભી ઘર કા ખાના ભી ખા લેના ચાહિયે’. આ અદભૂત સલાહ છે! આવા પરગજુ ધંધાવાળા ક્યાં મળવાના? પોતાનો ધંધાના ભોગે લોકોને ઘેર નહીં, ઘરનું ખાવાનું ખાવાની સલાહ આપે છે. આ અનુસરણીય છે.

જે દેશમાં એક જમાનામાં હોટેલનું ખાવું હીણપત ભર્યું કૃત્ય ગણાતું હતું ત્યાં કોઈ હોટેલના ધંધાવાળો ઘરાકને ઘરનું ખાવાની સલાહ આપે તે અમારા જેવાને દેશમાં સતયુગનો ઉદય થતો હોય એવું લાગે! અપેક્ષાઓ પણ વધી જાય. શક્ય છે કે આવનારા દિવસોમાં ધંધાદારી ટયુશનીયા ટીચર વિદ્યાર્થીને સલાહ આપતા થઇ જાય કે ‘બેટા, તમારે મમ્મી-પપ્પા પાસે ભણવું જોઈએ. સ્કુલમાં શિક્ષકો ભણાવે ત્યારે ધ્યાન આપવું જોઈએ. બોર્ડની પરીક્ષા આવે તો ડિસેમ્બર મહિનાથી સ્કુલે જવાનું બંધ ના કરવું જોઈએ પણ છેક પરીક્ષાના આગળના દિવસ સુધી સ્કૂલ આવવું જોઈએ’. તો તો દેશનો દહાડો ફરી જાય હોં બાકી!

આહા! આમ તો શેખચલ્લી જેવી ફીલિંગ આવે છે, પણ આ ખાયાલી પુલાવ પકાવવાની મજા આવે એવું છે. જરા કલ્પનાનું ગધેડું છુટ્ટું તો મૂકી જુઓ, ગમ્મત પડશે.

તમે હેરકટિંગ સલુનમાં દાઢી કરાવવા જાવ અને કારીગર તમને સલાહ આપે કે ‘બોસ, બસ આટલા માટે અહીં ધક્કો શું કામ ખાવ છો? સલુન પર આવીને લાઈનમાં બેસવા કરતાં ઘરે એક શેવિંગ કીટ વસાવી લ્યો અને જયારે મન ફાવે ત્યારે દાઢી કરો! સાંજે ગર્લફ્રેન્ડને મળવાનું  હોય તો બીજો હાથ પણ મારી શકશો રાજા.’ ત્યારે બસંતી યાદ આવે, જેણે કહ્યું હતું કે ‘ઘોડા અગર ઘાસ સે દોસ્તી કર લે તો ખાયેગા ક્યા?’

જરા વિચારો કે દૂરથી ઓવરલોડેડ ટેમ્પો આવતો દેખાય ત્યારે ટ્રાફિક પોલીસ પોતાના બે હાથ પાછળની તરફ બાંધી દઈ ચલણ બુક દેખાય નહીં એમ ઉભો રહી જાય, અને ટેમ્પોવાળો પણ કાયમની ટેવ મુજબ ટેમ્પો સાઈડમાં કરે ત્યારે પોલીસ દાદા બોલે ‘મિત્ર, કેમ ટેમ્પો ઉભો રાખ્યો? તારે માલ ડીલીવર કરવામાં મોડું નથી થતું? જા સુખેથી તારા પંથે સીધાવ.’ અને પછી સલાહ પણ આપે કે ‘લાંચ આપીને પોલીસોને બગાડીશ નહિ.’ આહા! ભગવાને અમને પૂછડી નથી આપી; પણ જો આપી હોય તો આવા પ્રસંગે જોર જોરથી પૂછડી હલાવીને અમારો આનંદ વ્યક્ત કરીએ.

કહે છે કે પ્રાણ અને પ્રકૃતિ સાથે જાય. એ હિસાબે પેલા ફૂડ ડીલીવરીવાળાની પહેલ પછી સલમાન ખાન સલાહ આપે કે ગાડી ડ્રાઈવરને ચલાવવા દેવી જોઈએ, દારુ પીને ડ્રાઈવિંગ કદાપી ના કરવું જોઈએ, ગર્લફ્રેન્ડને માર કદાપિ ન મરાય અને ગાળો, ગાળો તો કદી બોલવી નહીં – તો એમાં આપણને અતિશયોક્તિ લાગે. પણ એ હકીકત છે કે ૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ ના રોજ સલમાન ખાને દુબઈમાં ડ્રાઈવિંગ સ્કુલનું ઉદઘાટન કર્યું હતું. એ પ્રસંગનો વિડીયો ભલે નથી બહાર આવ્યો પણ જો આવ્યો હોત તો એમાં સલમાન અમે લખ્યું છે એવું જ કહેતો જોવા મળત!

ઓફિસમાં પણ કેટલીક હકારાત્મક ઘટનાઓ બનતી થઇ જાય. જેમ કે, તમે સાંજે સાડા સાત વાગ્યે કોમ્પ્યુટર ટર્મિનલ પર નજર ટીકાવી કીબોર્ડ પર ઝનુનપૂર્વક આંગળીઓ પછાડતા હોવ અને બૉસ આવીને તમારા ખભે હાથ મુકીને કહે ‘દોસ્ત, ઘેર નથી જવું? ઘેર તમારી વાઈફ અને ચિલ્ડ્રન રાહ જોતા હશે. કામ તો રોજ છે. કામનું ટેન્શન મગજ પર રાખવું નહિ, તબિયત બગડે.’ મા કસમ ઝળઝળિયાં આવી જાય.

એ જ રીતે હોટસ્ટાર ઉપર નવી જ આવેલી ‘ગેમ ઓફ થ્રોન્સ’ની સીઝન એઈટ એક રાતમાં પૂરી કરી હોય,  આંખો ઉઘાડી રાખવા માટે બે પોપચા વચ્ચે દીવાસળીઓ ઉભી ભરાવવી પડે એવી હાલત હોય અને લેકચરમાં ઝોકા ખાતા બેઠા હોવ ત્યાં એ જ કોલેજમાંથી તાજી જ પાસ થયેલી મીઠડી લેકચરર આવીને કહે કે ‘બકા, મારા ભણાવ્યા પહેલા ઊંઘ આવે છે? છેલ્લી બેંચ ખાલી છે. જા, જઈને સુઈ જા શાંતિથી. જીવનમાં ભણવું એ એક માત્ર ધ્યેય નથી. પણ ક્લાસ પૂરો થાય ત્યારે ઉઠીને એટેન્ડન્સ પુરાવવાનું ભૂલતો નહીં હોંકે !’ આવું બને પછી તો ‘એ ઓ હો હો હો હો ..’. છોકરાંઓ કોલેજ જવા માટે તલપાપડ થઇ જાય.

અમને લાગે છે કે પેલા ફૂડ ડીલીવરીવાળાએ આખી ક્ષિતિજ ખોલી નાખી છે. આપણા દેશની પ્રજા જો આમાંથી ધડો લે તો પશ્ચિમ તો શું ઘોડાના તબેલામાંથી પણ સૂર્ય ઉગી શકે છે. લેકિન, કિન્તુ, પરંતુ, બટ… એવું બનશે નહિ! કારણ? પેલા લોકોએ તો સલાહ આપી હતી. અને સલાહ તો આપવાની હોય, એનું પાલન થોડું કરવાનું હોય? અત્યારે રવિવારની સાંજ છે અને અમે પણ હમણાં જ ફોન કરીને ફૂડ ઓર્ડર કર્યું છે.

મસ્કા ફન

કર્ણાટક નાટક:
તમે પાંદડાનું સ્કર્ટ પહેર્યું હોય તો એને બકરીથી બચાવવાની જવાબદારી તમારી છે.

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

My Tribute to Resp. Jagjit Singh on his birthday

Posted in Audio Links | Leave a comment