ધ્વનિતનું વિટામીન શી

જેની લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી હતી એ આરજે ધ્વનિતની ‘વિટામીન શી’ આખરે આવી ગઈ. ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં લાંબા અરસા પછી કદાચ પહેલીવાર એવું થયું છે જયારે કોઈ બીજા ક્ષેત્રમાં ભરપુર લોકચાહના ધરાવતી હસ્તી સિલ્વર સ્ક્રીન પર પગલાં માંડતી હોય. એક આર,જે, તરીકે ધ્વનિતનો મોટો ચાહક વર્ગ છે. અમદાવાદ અને એના આસપાસના વિસ્તારોમાં લાખો ઘરો એવા હશે જેમાં સોમથી શનિ સવારે સાતથી અગિયાર વાગ્યા વચ્ચે ધ્વનિત એના અવાજથી હાજરી પુરાવતો હોય. ‘વિટામીન શી’માં જીગરના રોલ માટે એની પસંદગી માટે એની લોકપ્રિયતા અને વ્યક્તિત્વની સાથોસાથ એનો અવાજ મુખ્ય કારણ હોઈ શકે કારણ કે ફિલ્મની વાર્તા મુખ્ય પાત્ર જીગરના વોઈસ ઓવરમાં કહેવાઈ છે. આ એવી બાબત છે જેમાં ધ્વનિત બેતાજ બાદશાહ છે.

ભાઈ-ભાભી સાથે રહેતો જીગર ઉર્ફે જીગો વિમાની પોલીસીઓ વેચતો માધ્યમ વર્ગનો યુવાન છે. આ લખાય છે ત્યાં સુધી એ સ્પષ્ટ થઇ ગયું છે કે ધ્વનિતને આ ભૂમિકામાં દર્શકોએ વધાવી લીધો છે. એનું એક કારણ એ પણ હોઈ શકે કે ફિલ્મમાં જીગરનું પાત્ર ‘બોય નેક્સ્ટ ડોર’ જેવું છે અને ‘ટ્રી ઈડિયટ’ કેમ્પેઈન હોય કે ‘મિર્ચી નિયોન રન’, ધ્વનિત સતત એના ચાહકો વચ્ચે રહ્યો છે. એના શ્રોતાઓ સાથે દૈનિક ધોરણે સતત સંવાદ ચાલે છે. એમના માટે એ ‘આપણો ધ્વનિત’ જ છે.

ફિલ્મની વાર્તા વિષે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઘણું આવી ગયું છે અને તમે વિકેન્ડમાં કદાચ જોઈ પણ હશે એટલે એની વધુ ચર્ચા નથી કરવી. મને વાર્તાને જે ટ્રીટમેન્ટ આપવામાં આવી છે એ રસપ્રદ લાગી છે અને એની વાત અહી કરવી છે. એક સારી વાર્તામાં જે હોવું જોઈએ એ બધું જ ‘વિટામીન શી’માં મોજુદ છે. રસપ્રદ વળાંકો દર્શકમાં ઉત્સુકતા જગાવે છે અને હળવી ક્ષણો તથા પ્રેક્ષકને લાગણીવશ કરી દે એવી ઘટનાઓ દર્શકને વાર્તા સાથે જોડે છે. આ સફર દરમ્યાન સમય ક્યાં વહી ગયો એની દર્શકને જાણ પણ ન થાય એ માટે વાર્તામાં સારી રીતે વણાયેલું હાસ્ય હોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ફૈસલ હાશમી, મોહસીન ચાવડા અને અને પરેશ પટેલની ટીમે ‘વિટામીન શી’માં આ બધું જ મુક્યું છે.

ફિલ્મની શરૂઆતમાં જીગર પોતાની કથની કહે છે જે ધ્વનિતના જ વોઈસ ઓવરથી કહેવાય છે. પાત્રોની ઓળખ પણ ત્યાં જ આવે છે. કહે છે ને કે યુવા વસ્થામાં લગભગ બધી જ સમસ્યાઓના મૂળમાં મિત્રો હોય છે અને એના સમાધાનમાં પણ મિત્રો જ હોય છે. એવું અહીં પણ છે. ડીલ ફાઈનલ થવામાં હોય તે જ સમયે મિત્ર ‘વડીલ’નાં ફોનના કારણે (એ સિક્વન્સ પછી પણ સરસ રીતે પ્રયોજાઈ છે) વીમાના ગ્રાહક ગુમાવતા જીગરને એ જ વડીલ બટાટા પૌંવા અને લીંબુના પ્રતિકથી ‘વિટામીન શી’ ની ઉણપ વિષે સમજાવે છે. કહે છે ‘ડીશ છીછરી છે, પણ વિચાર ઊંડો છે’. બસ, એ ક્ષણથી જીગર, વડીલ, મનીયા અને એડમીનની કેમેસ્ટ્રી જામી જાય છે. હીરોના ત્રણેય મિત્રોનું કામ અદભૂત છે. ફૂલ માર્ક્સ. એ ચારે ભેગા હોય એવા સીનમાં ટાંગ ખીંચાઈનો સબ્જેક્ટ પ્રેમ જવરથી પીડાતો અથવા એમાં અટવાયેલો અને છૂટવા મથતો જીગર જ હોય એટલે એના ભાગે ટપલા ખાવાનું જ આવે એ સ્વાભાવિક છે. પણ શ્રુતિ સાથેની એની ઓળખાણ અને એ પછીની મુલાકાતોની ઘટનાઓમાં રોમાંસ સાથે હ્યુમર નિષ્પ્રયત્ને અને ખૂબીથી નિષ્પન્ન કરે છે. ધ્વનિત હોય એટલે અમદાવાદનો ટ્રાફિક, પાર્કિંગ, ખાડા અને ટ્રાફિક પોલીસ અંકલની વાત પણ હોય જ અને એ છે જે અને એ બધા જ સીનમાં હાસ્યની છોળો ઉડે છે. શ્રુતિના ટુ વ્હીલરમાં પેટ્રોલનું ખૂટી જવું, એ સમયે જીગરનું બાઈક લઈને આવવું અને પીછો કરી રહેલા જીગર પરના શ્રુતિના ગુસ્સાનો એ સીન હીરો-હિરોઈનની કેમેસ્ટ્રી જમાવવા માટે ખૂબીથી પ્રયોજાયો છે! વડીલના શબ્દોમાં જીગર ‘ખિસકોલી જેવા નબળા હૃદયનો’ છે, છતાં પણ ટોળકી શ્રુતિને પ્રપોઝ કરવા માટે એને હવા ભરીને તૈયાર કરે છે. પણ એ જતો હોય છે ત્યારે વડીલ કહે છે ‘આપણું ઘેટું ચરવા ગયું છે પણ ઉન મુકીને આવશે…’ અને એવી જ ઘટનાઓ પણ બને છે. કેફેમાં પહેલી ડેટ અને એ પછીના બંનેના દરેક સંયુક્ત સીનમાં તમારા ચહેરા પર સ્મિત આવ્યા વગર નહિ રહે. શ્રુતિ જીગરને ‘યસ’ કહે છે એ મોમેન્ટ વિશેષ રીતે ફિલ્માવાઈ છે.

Vitamin She-2ફિલ્મના વાર્તા પ્રવાહ દરમ્યાન ભવિષ્યમાં બનનાર ઘટનાઓ માટે વવાયેલા બીજને આગળ ઉપર જે રીતે કથા સાથે જોડીને ઉપયોગમાં લેવાયા છે એ દાદને પાત્ર છે. અકસ્માતમાં પત્ની અને બાળક ગુમાવનાર માનસિક અસ્થિર બાબુ એવી જ કેટલીક મીઠી અને હૃદય સ્પર્શી ક્ષણો આપે છે. પતિ-પત્નીના સંબંધોને સ્પર્શતા સબપ્લોટમાં શ્રુતિના પિતા સંજયના પાત્રમાં આશિષ કક્કડ લગ્નજીવનમાં આવતા મનમુટાવ અને અત્યંત સંવેદના સભર દ્રશ્યોમાં અસર છોડી જાય છે. હીરોનું પાત્રા લેખન જેટલું સ્પષ્ટ છે એટલું કદાચ (એકાદ છૂટક સૂચક પ્રસંગને બાદ કરતાં) હીરોઈનનું નથી, પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામામાં એટલા ઊંડા ઉતારવાનું પણ હોતું નથી. એ ન્યાયે એ પોતાના ગર્લીશ નખરાથી જીગરના મગજની નસો ખેંચવાનું કામ બરોબર રીતે બજાવે છે. આ પ્રકારની રિલેશનશિપમાં રહેલી વ્યક્તિ પોતાને એકેએક ઘટના સાથે આસાનીથી જોડી શકે એટલી સાહજિક છે. પ્રસ્તુતિ જરા નાટકીય છે જે આ જોનરની ફિલ્મોમાં સામાન્ય છે. અહીં જીગરના પ્રતિભાવ ઝીલવા માટે ક્લોઝ-અપનો ઉપયોગ વધુ કરવામાં આવ્યો છે જે ન કર્યું હોત તો પણ સિન એટલા જ અસરકારક બન્યા હોત. કૃશ દેબુ ઉર્ફે સુધીરના એની પત્ની ગીતા સાથેના સીનમાં ગૃહિણીની સમસ્યાઓને વાચા અપાઈ છે. એ જ સંદર્ભમાં કુરુષ દેબુ સાથેના બ્રહ્મજ્ઞાનવાળા કેમિયોમાં બંનેના કૃષ્ણ-અર્જુનના લિબાસ સીનને સપોર્ટીવ છે. ડાયલોગ પણ એટલાજ હિલેરીયસ છે. ધ્વનિતને એ ગેટઅપમાં જોઇને એના ફેન્સને ગમ્મત પડી હશે. ‘ભાઈ સાથે પચીસ વર્ષમાં પહેલી વાર ઝઘડયો’ હોય કે પછી મિત્રો પરના ગુસ્સાનો સીન હોય ધ્વનિતે પોતાના તરફથી કોઈ કસર રાખી નથી.

Chhokri song from Gujarati film Vitamin She

મેહુલ સુરતીનું સંગીત તુષાર શુક્લ તથા ડૉ રઈશ મનીઆરના ગીતો ફિલ્મનું મજબુત પાસું છે. ફિલ્મનો ટાઈટલ ટ્રેક એક રેપ સોંગ છે જેના શબ્દો ખુબજ રમતિયાળ છે. ગીતના શબ્દો અને અવાજ ધ્વનિતના જ છે અને એણે ગીતના મૂડ પ્રમાણે જ ગયું છે. હળવા ડાન્સ સ્ટેપ્સ સાથે અમદાવાદના જ વિવિધ લોકેશન્સ પર એનું ફિલ્માંકન પણ સરસ થયું છે. મને અપેક્ષા હતી જ અને પ્રોમોમાં પણ જોયું કે ફિલ્મમાં કમસેકમ એક આખું ગીત ધ્વનિતની આસપાસ હશે અને છે! માછલીઓ ઉડે – ધ્વનિતને નિયમિત રીતે સાંભળનારાને સતત ‘આપણો ધ્વનિત’ની ફિલ આપે એવા આ મેલોડીયસ ગીતમાં ધ્વનિતને બધા જ મૂડમાં ઝડપવામાં આવ્યો છે. ધ્વનિતના ઓડિયો આલ્બમ ‘મજ્જાની લાઈફ’ના લોન્ચિંગ વખતે એણે કહ્યું હતું કે એને ડાન્સ સાથે બીયાબારું છે પણ હાઈટેમ્પો ગીત ‘છોકરી’માં એણે પોતાની એ ગેરમાન્યતાને બાજુ ઉપર મુકીને કામ કર્યું છે અને સફળ થયો છે. કોરિયોગ્રાફી સરસ છે. ‘એ દીવાનગી’ ગીતમાં મનોમંથન અસરકારક રીતે ફિલ્માવાયું છે. સમગ્ર ફિલ્મમાં બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોરમાં અમુક જગ્યાએ ઢોલ સાથે આલાપો (દર્શન રાવલ?) સરસ લેવાયા છે. ગુજરાતી ફિલ્મમાં 6D સાઉન્ડનો ભાગ્યે જ લાભ ઉઠાવવામાં આવે છે પણ આ ફીલ્મને પુરા માર્ક આપવા પડે. અમુક જગ્યાએ એ તમને દ્રશ્યની વચ્ચે મૂકી દે છે. એ માટે તમારે ફિલ્મ ફરી જોવી પડશે.

ફિલ્મના કથા પ્રવાહ સાથે આકાર લેતી ઘટનાઓને સાંકળતી ક્લાઈમેક્સમાં હળવી ક્ષણો છે. ફિલ્મનો અંત રૂટીન છે અને નાટ્યાત્મક ઢબે શૂટ કરાયો છે પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામા જોવા આવેલા ફેમીલી ઓડીયન્સને મનોરંજન સાથે નિસ્બત હોય છે અને એ પૂરેપૂરુ મળે છે. હું ‘વિટામીન શી’ને ‘મસ્ટ સી’ની કક્ષામાં મુકું છું. હજી બાકી હોય તો જોઈ આવો.

Vitamin She-3

વાહ વડીલ!

 

Posted in Movie Review | 3 ટિપ્પણીઓ

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૨

(ગતાંકથી ચાલુ …)

હું સ્તબ્ધ હતો!

મારું ફેસબુકનું પ્રોફાઈલ પિક્ચર એક મસ્તીખોર બંદરનું છે અને માથામાં તેલચંપી કરેલી કન્યા જે મારા આધાર કાર્ડ માટેની વિગતો ભરી રહી હતી એ મારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી મને ઓળખી ગઈ હતી! એ હજી એની જોડીદાર ‘મનીસા’ને મારી ઓળખાણ આપતી હતી ત્યાં મેં ટેબલ પર ટપલુ મારીને એનું ધ્યાન ખેંચવાની કોશિશ કરી. એણે તો નહિ પણ પેલી મનીષા એ જોયું અને બોલી,

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1

“કિંજલ, સાહેબ બોલા’વ છ”

કિંજલે મારી સામે જોયું એટલે મેં મોબાઈલમાં મેધાવી કાર્ટુનિસ્ટ સ્વ. સતપાલસિંહ છાબડાએ બનાવી આપેલું બંદરનું કાર્ટુન બતાવી કહ્યું “હું કોઈ એંગલથી આવો લાગુ છું બેન?” તો હસતા હસતા એ કહે,

“એ નઈ … મારા ભ’ઈએ તમારો ફોટો બતાયો ‘તો. એ તમને ઓરખ’અ છ.”

મેં કહ્યું “તો ઠીક. હવે બાકીની વિગતો ભરીશું?” ત્યાં જ એના મોબાઈલમાં ‘જગ ઘુમયા થારે જૈસા ના કોઈ …’ વાગ્યું અને એ ઉતાવળે મોબાઈલ લઈને બહાર તરફ ભાગી. જતા જતા એ મને કહે “સાયેબ, આ મુકેસ ભ’ઈ તમારી એન્ટ્રી કરી દેસે.” અને પછી “મુકેસ, આ સાયેબની એન્ટ્રી કરી કાઢને. મુ વાત કરીને આવું સુ.” કહીને એ ગઈ. એની જગ્યાએ મુકેશ ગોઠવાયો. એણે એન્ટ્રી ચાલુ કરી અને સીધું જ પૂછ્યું,

“મેલ કે ફીમેલ?”

“મારી જ એન્ટ્રી ચાલે છે” મેં કહ્યું

“હા એ બરોબર પણ મેલ કે ફીમેલ?”

“તને શું લાગે છે?” મૂછ ઉપર હાથ ફેરવતા ફેરવતા મેં કહ્યું.

“મેલ. પણ અમારે ઘરાકને બધ્ધું પૂસવું પડે. અમને ટૅનિંગ મોં સાયેબે પૂસ્યા વગર કોંય ભરવાની ના પાડી છ”

“અલા, હું તને રેશનીંગનું કેરોસીન લેવા આવેલો ઘરાક લાગુ છું?”

“એ તો ઈમ કે’વાય. સ્યોરી સ્યોરી …”

“ચલ હવે બીજું શું જોઇશે?”

“ફાધરનું નામ, તમારું સરનામું, ફોન નંબર અને જન્મ તારીખ બોલો” મેં એક એક કરીને વિગતો લખાવી. એણે એક પ્રિન્ટ કાઢીને એમાંની વિગતો ચેક કરીને સહી કરવા કહ્યું. મારા પછી એ જ પ્રમાણે પ્રિયાની વિગતો પણ દાખલ કરીને એણે અમને ટોકનો આપ્યા અને ફોટા માટે વારાની રાહ જોવાનું કહ્યું. અમે ખાલી ખુરશીઓમાં ગોઠવાયા.

રૂમના એક ખૂણામાં જ હાફ પાર્ટીશન કરીને ફોટા પાડવાની ગોઠવણ કરેલી હતી. કોમ્પ્યુટર પર એક છોકરી બેઠી હતી અને સાથે બીજો એક હેલ્પર પણ હતો. એક વ્યક્તિની વિધિ પૂરી કરવામાં સારો એવો સમય જતો હતો પણ એ લોકો બને તેટલી ઝડપથી કામગીરી પૂરી કરતા હતા.

અમારો વારો આવ્યો ત્યાં સુધી લોકોને ફોટા પડાવતા જોવાની મજા આવી. અમુક લોકો સ્ટુડિયોમાં ફોટો પડાવતા હોય એમ સજડબંબ થઈને બેસી જતા હતા. લગભગ બધાને એમ હતું કે ફોટામાંથી જ આંખની છાપ લેવાની છે એટલે ચીના જેવી ઝીણી આંખોવાળા લોકો પણ ‘ચાર લાઈના’વાળા કવિ સુરેન્દ્ર શર્માની જેમ ડોળા કાઢીને કેમેરા સામું જોતા હતા. કેટલાક આંખની કીકી સ્કેન કરવા માટેના દૂરબીન જેવા સાધનમાં કંઈ દેખાતું નથી એની ફરિયાદ કરતા હતા જાણે એમાં આલિયા ભટ્ટના ફોટા બતાવવાના ના હોય! ટૂંકમાં આ બધા પરથી અમારે શું નથી કરવાનું એ સમજાઈ ગયું.

હું ફોટો પડાવવા ખુરશી પર બેઠો એવો જ પેલા હેલ્પરે મારો ચાર્જ લઇ લીધો. મને કહે “સાહેબ, કેમેરાના લેવલ પ્રમાણે મુંડી સેટ કરવી પડશે. જરા ટટ્ટાર બેસો”

“માથું કાપવું નહિ પડે ને?” મેં ટટ્ટાર બેસતાં જરા ટોળમાં પૂછ્યું. એ હસ્યો અને પછી મારું માથું એવી રીતે સેટ કર્યું જાણે હું વાળ કપાવવા બેઠો હોઉં.

મેં આંખ મિચકારતા કહ્યું, “વાળ પાછળથી ઓછા કરવાના છે અને મૂછો પણ સેટ કરી આપજો.”

સાંભળીને પેલો તો બગડ્યો! “સાહેબ આ સરકારી ઓફીસ છે, સલૂન નથી.” પછી કહે કે “આ કેમેરા સામે જુઓ. આંખો મિચકારતા નહિ.” એ સૂચના પછી આંખ ખાસ ઝબકવા માંડી. બે-ત્રણ ટ્રાયલ પછી એ જરા ચીડમાં બંને કમર પર હાથ મુકીને મારી સામે જોઈ રહ્યો! મેં કહ્યું,

“દીવાસળી છે?”

“દીવાસળીનું શું કરવું છે? અહી બીડી પીવાની મનાઈ છે.”

”ના ના આ તો દીવાસળી હોય તો તંબૂ ઉંચો રાખવા જેમ બમ્બૂ ભરાવે છે એમ આંખો ખુલ્લી રાખવા દીવાસળી ભરાવું.” પેલાને લાગ્યું કે હું આજે એનો પગાર વસુલ કરીને જ રહીશ એટલે એણે માઉસ જાતે હાથમાં લઈને ફોટો પાડ્યો. પછી પેલી છોકરીએ આંખ અને ફિંગર પ્રિન્ટ સ્કેન કરી લીધા. હવે મને ઇન્તજાર હતો મારા ફોટાનો જેના માટે અમે ખાસ મુહુર્ત જોયું હતું. હું પૂછું એ પહેલા મોનીટરમાં જોઇને પેલાએ મને પૂછ્યું,

“સાહેબ, તમે પોલીસમાં છો?”

મેં કહ્યું “ના, કેમ?”

એ કહે “આ જુઓ”

મારો ડર સાચો હતો. કોમ્પ્યુટરના સ્ક્રીન ઉપર દેખાતો હતો એ શખ્શ રેઈડમાં પકડેલી દારૂની પેટીઓની બાજુમાં એટેન્શનમાં ઉભેલા કોઈ હવાલદાર જેવો લાગતો હતો. બાજુમાં મારું જ નામ, સરનામું અને ફોન નંબર લખેલો હતો!

सुन भाई साधो …

એક સવારે સૌરાષ્ટ્રની બસમાંથી ઇસ્કોન ઉતર્યો ત્યારે …
આશાભર્યો રિક્ષાવાળો: ક્યાં જવું છે સાહેબ?
બધિર: બાથરૂમ!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ સ્વરૂપ છે!

દિલ્હી યુનીવર્સીટીના બીકોમ ઓનર્સના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ‘ઈમેઈલ સ્કર્ટ જેવા હોવા જોઈએ; ટૂંકા કે જેથી રસપ્રદ બને અને પૂરતા લાંબા હોવા જોઈએ જેથી અગત્યના મુદ્દા આવરી લે’. આમાં હોબાળો થઈ ગયો છે. પુસ્તકમાં ભૂલ છે. આવું ભૂલભરેલું લખી જ કઈ રીતે શકાય? મીની સ્કર્ટ સાયન્સમાં દર્શાવેલ કારણોસર પહેરવામાં આવે છે જેથી કરીને ત્વચાને સૂર્ય પ્રકાશ દ્વારા વિટામીન ડી મળી રહે. ભારતીય પુરુષો તો ચડ્ડા પહેરીને ફરી શકે છે એટલે એમને કોઈ સમસ્યા નથી. પરંતુ સ્ત્રીઓ આખી જિંદગી સાડી કે પંજાબી પહેરીને ફરતી હોઈ વિટામીનની ઉણપ સર્જાઇ શકે છે. આવું કંઈ જીવવિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં નથી લખ્યું, અમે એવું માનીએ છીએ. આટલું સામાન્ય જ્ઞાન તો સૌમાં હોય. આ સામાન્ય જ્ઞાન માટે અમે કંઈ કોલર ઊંચા કરીને નહિ ફરીએ. જોકે પુરુષો ગમે તેટલા ટૂંકા ચડ્ડા પહેરીને ફરે એ ઈન્ટરેસ્ટીંગ બનતા નથી, કે એમને પુસ્તકમાં સ્થાન મળતું નથી.

જોકે ઉપર જણાવ્યા મુજબ ખોટું હોવા છતાં સ્કર્ટની સરખામણી અન્ય કશા સાથે કરવું નવું નવાઈનું નથી. સૌથી પહેલા વિન્સ્ટન ચર્ચિલે સ્કર્ટની સરખામણી સ્પીચ સાથે કરી હતી. એક પ્રોફેસરજ્યારે આવી ઉઠાંતરી કરે,એ પણ ચર્ચિલને ક્વોટ કર્યા વગર ત્યારે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે. અમે દિલ્હી યુનીવર્સીટીના વીસી નથી નહિ તો આવા પ્રોફેસરને ગડગડિયું પકડાવી દઈએ. પણ અમે ઘણું બધું નથી એટલે ઘણુબધું થતું નથી. ગીતામાં કહ્યું છે એમ જે થાય છે તે સારા માટે થાય છે.

કહે છે કે હદની પણ હદ હોવી જોઈએ. આવું કોણે કહ્યું છે એ તો અમને ખબર નથી પણ વાતમાં અસ્થમા એટલે કે દમ છે. ઈમેઈલના લખાણની લંબાઈની પણ એક ચોક્કસ મર્યાદા હોવી જોઈએ. બન્તાસિંહના પી.એચ.ડી. થીસીસની વાત ખબર જ હશે. બન્તાસિંહે પરાક્રમ સિંહ નામના રાજા પર સાડી ચારસો પાનાનો દળદાર શોધ નિબંધ બનાવ્યો. એના પહેલા પ્રકરણનું પહેલા પાનું ભરીને રાજાની યુદ્ધની તૈયારીનું વર્ણન હતું. એ પાનાના છેડે લખ્યું હતું ‘ … પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડાને દોડાવ્યો …તબડક … તબડક પછીના પાનાં ઉપર પણ તબડક … તબડક … પછીના પાને પણ તબડક … તબડક … એમ કરતાં કરતાં છેક છેલ્લા પાનાના છેડા સુધી તબડક … તબડક … ચાલ્યુંઅને છેલ્લે લખ્યું હતું કે ‘… અને પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપરથી કૂદીને ઉતર્યા.’  આ કથા એટલા માટે કરી કે આજકાલ એવા લખાણ જોવા મળે છે કે જેમાં ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડા પરથી ઉતર્યા વચ્ચે માત્ર અને માત્ર તબડક … તબડક … જ હોય છે. આવા લોકોને છુટા ના મુકાય.

વસ્ત્ર પરિધાનમાં પણલાંબા ટૂંકાનો વિવેક હોવો જરૂરી છે. હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાએ મોદી સાહેબની મુલાકાત લીધી એ સમયે પહેરેલા ટૂંકા ડ્રેસ પર સોશિયલ મીડિયામાં ખૂબ ટ્રોલિંગ થયું. એ જ પ્રિયંકા ચોપરા પોતે જેમાંથી આખો તંબૂ તાણી શકાય એટલું કાપડ પાછળ ઢસડાતું હોય એવો ડ્રેસ તાણતી મેટ ગાલા ૨૦૧૭ની રેડ કાર્પેટ પર હાલી નીકળી હતી! ખરેખર ઊંધું હોવું જોઈતું હતું. ગુજરાતી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોમાં પણ ગઝલો ટૂંકી અને કલાકારોના ઝભ્ભા લાંબા હોય છે. અમુકના ઝભ્ભા તો એટલા લાંબા હોય છે કે શો ન હોય ત્યારે એમના ધર્મપત્ની ગાઉન તરીકે પહેરતા હોય તો પણ નવાઈ નહિ! અમારી તો માગણી છે કે ગઝલો ખયાલ ગાયકી જેટલી લાંબી અને ઝભ્ભા ઠુમરી જેટલા ટૂંકા હોવા જોઈએ.પછી એ લોકો ગંજી પહેરીને ગાય તો પણ અમને વાંધો નથી. અમારે તો સંગીતથી કામ છે.

કવિતામાં લાઘવનું મહત્વ છે. મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ છે તો ધોતિયું એ કવિતાનું અછાંદસ સ્વરૂપ છે. ખંડકાવ્ય એ નવવારી સાડી છે. કવિઓ લાઘવની લાલસામાં ભાવકોને ધંધે લગાડી દેતા હોય છે. પણ હાઈકુ ટૂંકા હોઈ કવિ ધારે તો પણ ભાવકને ભેખડે ભરાવી શકતો નથી અને એટલે જ એ બહુ લોકપ્રિય છે. હાઈકુથી પણ ટૂંકી કવિતા હોઈ શકે છે! આર્મેનિયન અમેરિકન પોએટ લેખક અરામ સરોયનની કવિતામાં માત્ર અંગ્રેજીમૂળાક્ષર‘m’ કે જેમાં ઉભી લીટીઓ ત્રણ નહિ પણ ચાર હોય એવો ચાર ટાંગવાળો ‘એમ’

Skirt-2

World’s Smallest Poem

 હોય (જુઓ ચિત્ર) એવી એકાક્ષરી કવિતાને દુનિયાની ટૂંકમાં ટૂંકી કવિતા માનવામાં આવે છે. અહીં કવિ શું કહેવા માંગે છે એમાં અમો ટાંગ મારવા નથી માગતા. એવી જ રીતે જમરૂખ જેવા કોઈએ રુક-મણિએ લખી હોય એવી ‘Eyeye’ અને ‘Lighght’એ બે એક શબ્દની કવિતાઓ છે (દઈ જાણે એનો શો અર્થ થતો હશે), જેમાં ‘Lighght’ને તો ૫૦૦ ડોલરનો આંખો ફાટીને પનીર થઈ જાય એવો પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો! એટલા પુરસ્કારમાં તો આપણા ફેસબુકના કવિઓ ખંડકાવ્ય ઘસી આપે.

તાજમહાલ વિષે પુસ્તકોના પુસ્તકો લખાયા છે પણ કવિવર ટાગોરે એના વિષે ટૂંકમાં કહ્યું હતું કે ‘નદી કિનારે ઉભેલો તાજ એ સમયના ગાલ પર અટકેલુ એકલ અશ્રુબિંદુ છે’. આમાં બધું આવી ગયું. જયારે અમુક કિસ્સાઓમાં લાંબુ લખવું જરૂરી હોય છે. જેમ કે રામાયણ જેવું મહાકાવ્ય ટૂંકમાં લખવું અશક્ય છે. ટૂંકનોંધમાં પણ ટૂંકમાં પતાવનારને પુરા માર્ક મળતા નથી. નાણામંત્રી વિસ્તારથી ન લખે તો કરચોરોને છૂટો દોર મળી જાય. ટૂંકમાં કહીએ તો કપડા અને લખાણમાં ટૂંકું કોને કહેવું અને લાંબુ કોને કહેવું એ સાપેક્ષ છે.

મસ્કા ફન

ઉત્સાહી એન્કર: તમે કારેલાનું શાક બનાવ્યું એમાં બીજું વેરીએશન શું કરી શકાય?

એક્સપર્ટ: તમે કારેલાના બદલે ટીંડોળા નાખશો તો ટીંડોળાનું શાક બનશે. પરવળ નાખશો તો પરવળનું શાક બનશે, તૂરિયા નાખશો તો …

Posted in નવગુજરાત સમય | 2 ટિપ્પણીઓ

તમે કેવા ભક્ત છો?

ભારત સંત, મહાત્મા અને ભક્તોનો દેશ છે. સંત જ્ઞાનેશ્વર, સંત કબીર, સુરદાસ, અખા ભગત, નરસિંહ મહેતા જેવા ભક્તોના નામ કોણે નહીં સાંભળ્યા હોય? જોકે હવે ભક્તિની પરિભાષા બદલાઈ છે. આજકાલ ભક્ત શબ્દ ખાસ સન્માનજનક રીતે નથી વપરાતો. ફિલ્મસ્ટારોમાં જેમ સુપરસ્ટાર પછી મેગાસ્ટાર અને મીલેનીયમસ્ટાર આવ્યા એમ અગાઉ ‘ચમચા’ તરીકે ઓળખાતી પ્રજાતિમાં વિશેષ યોગ્યતા મેળવનાર જાતકો ‘ભક્ત’ ની પદવી પામતા થયા છે. ચમચા જોકે વધુ પર્સનલ છે, જયારે ભક્ત અને એના સ્વામી વચ્ચે અંતર હોય છે. એ ભક્ત છે એની જાણકારી ભક્તના દુશ્મનોને હોય છે, પરંતુ જેની ભક્તિ કરે છે તેને હોય એવું જરૂરી નથી.

20130928_140249સુરદાસજી એ કૃષ્ણભક્તિમાં અનેક પદ લખ્યા છે જે આજે પણ અમર છે. અત્યારે ટૂંકાનું ચલણ છે. વસ્ત્રો સિવાયની બાબતોમાં પણ. એટલે ટ્વીટથી ભક્તિ અને ટ્વીટથી વિરોધ પ્રદર્શિત થાય છે. જે કહેવાનું હોય એ ટૂંકમાં કહી દેવું એ અત્યારની પેઢીની ખાસિયત છે. સુરદાસજીએ ‘મેં નહીં માખન ખાયો’ રચના આપણને આપી છે. આમાં કવિ કૃષ્ણનો બચાવ કરે છે, એટલી હદ સુધી કે છેલ્લે બધા એવીડન્સ કનૈયાની અગેન્સ્ટમાં હોવા છતાં યશોદા માની જાય છે કે ના બેટા, તે માખણ નથી ખાધું, કદાચ મેં જ પડોસણ ને આપી દીધું હશે કે માખણ બનાવ્યું જ નહિ હોય, અથવા તો કદાચ વાંદરા આવી ને લઈ ગયા હશે. અને તારા મોઢા પર ચોટ્યું છે એ માખણ છે એવું ખાતરીપૂર્વક કહી ન શકાય એના માટે પંચને પૂછવું પડે વિગેરે વિગેરે. એ જ સુરદાસજી અત્યારે ટ્વીટર પર હોત તો કેટલાક લોકોએ એમને પૂછ્યું હોત કે કૃષ્ણ ભક્તિમાં ઘેલા થઈ તમે સવા લાખ પદ લખ્યા પણ કૃષ્ણ ખરેખર મહાન હતા એના પુરાવા શું? એમણે કંસને હણ્યો એના વિડીયો ફૂટેજ છે કોઈ? મહાભારતમાં એમણે અર્જુનને સગાઓ સામે લડવા સુચના અપાઈ પરંતુ પોતે કેમ લડ્યા નહિ? શિશુપાલનો વધ કર્યો એ સુદર્શન ચક્ર આખું બોગસ વાત લાગે છે એવી કોઈ ટેકનોલોજી એ સમયે હોય તે વાત સાવ ગપગોળા લાગે છે. અને સુરદાસજીને કદાચ પોતાનું ટ્વીટર એકાઉન્ટ પણ ડીએક્ટીવેટ કરાવી દેવું પડત.

ભક્ત જયારે જયારે થયા ત્યારે ત્યારે એમની ભક્તિની પરીક્ષા થઈ છે. ભક્ત પ્રહલાદ, ભક્ત ધ્રુવ, મીરાબાઈ, નરસિંહ મહેતા એ તમામે કસોટીમાંથી પસાર થવું પડ્યું છે અને એ લોકો સફળતાથી પાર ઉતર્યા છે. આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર સરકારની કોઈ ઉપલબ્ધિના વખાણ કરે તેનું તાત્કાલિક ભક્ત તરીકે બ્રાન્ડીંગ થાય છે. ભક્ત જેટલો કટ્ટર એટલા એના વિરોધીઓ પણ વધુ. ‘ભક્ત’નું લેબલ ધરાવતા આવા લોકોને ઘેરીને એમના આરાધ્ય વ્યક્તિ વિશેષ વિષે વિવિધ પ્રશ્નો પૂછીને એમની ભક્તિની કસોટી કરવામાં આવે છે. ફિલ્મ રીલીઝ વખતે શાહરૂખ ઉર્ફે અમારા પ્રિય ‘જમરૂખ’ની નાટકબાજીને લઈને એના ભક્તોને સોશિયલ મીડિયા પર ઘેરીને એમની કસોટી કરવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારની મોક-ફાઈટ છે જેમાં હારજીત જોયા વગર ઉભયપક્ષ ફક્ત લડવાનો આનંદ લેતો હોય છે. મા-દીકરો એકબીજાને ‘હત્તા હત્તા’ કરતા હોય એવું જ! ફક્ત આ હત્તામાં પ્રેમની બાદબાકી હોય છે.

ભક્તિનો માર્ગ એટલો સરળ નથી. હરિનો મારગ એ શૂરાનો મારગ ગણાય છે. એમાં મહીં પડવાનું મુખ્ય છે. જોકે ક્યાં પડવાનું છે એ બાબતે સ્પષ્ટતા નથી. કાઠીયાવાડીમાં જેને ઉંધેકાંધ પડવું કહે છે એ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. રાજકારણમાં આવા ભક્તો વધુ જોવા મળે છે. નેતાની ભક્તિ કરી કરીને સત્તાના કેન્દ્રની નજીક પહોંચી ગયેલા ભક્તો સસ્તાભાવે સરકારી જમીનો અને કરોડોના કોન્ટ્રકટથી લઈને બોર્ડ, કોર્પોરેશનો અને સરકારના જાહેર સાહસોમાં નિમણુક રૂપી ‘મહાસુખ’ માણતા હોય છે. આમાં ‘દેખણહારા’ એટલે કે આર.ટી.આઈ. એક્ટિવિસ્ટ અથવા ટીવી ચેનલવાળા ‘દાઝે’ ત્યારે આવા ભક્તોની કસોટી થતી હોય છે.

ભક્ત ભક્તિ કરે પણ જેની ભક્તિ કરે છે તેના અવગુણ એના ધ્યાન પર આવતા નથી. હવે તો કોઈપણ જાતનો ગુણ ન હોય એવા લોકોના ભક્તો પણ મળી આવે છે. કદાચ આને જ નિર્ગુણની ભક્તિ કહેતા હશે. આવા ભક્ત આંખ બંધ કરે તો એમને માત્ર ભગવાન દેખાય છે. ટૂંકમાં તમે અમુક ચોક્કસ વ્યક્તિમાં રહેલી ખોટ, ખામી કે એબ જોયા વગર એને ચાહતા હોવ કે એના અનુયાયી હોવ તો તમે એ વ્યક્તિના ભક્ત ગણાવ. એનાથી વિરુદ્ધ જો તમને કોઈ એક વ્યક્તિની વાણી, વિચાર અને વર્તન સામે સખ્ત વાંધો હોય છતાં તમે એની સામે વ્યક્ત કરી શકતા ન હોવ તો તમે એક પતિ છો અને સામી વ્યક્તિના પ્રેમ ખાતર તમે આ બધું ચલાવી લ્યો છો. આ વિશિષ્ઠ પ્રકારની નિષ્કામ ભક્તિ છે જેમાં ફળની આશા રાખ્યા વગર સંપૂર્ણ રીતે સમર્પિત થઇ જવાનું હોય છે. પૂર્વાશ્રમમાં એટલે બ્રહ્મચર્યાશ્રમમાં સીમાપાર જઈને હેન્ડ પંપ ઉખાડીને દુશ્મનોને ફટકારવાની હામ ધરાવનારા ભડવીરોને અમે લગ્ન બાદ ડાકૂઓની જેમ શસ્ત્રો હેઠા મુકીને આત્મસમર્પણ કરતા જોયા છે. આ અહમ ઓગાળવાની વાત છે. ઈશ્વરની ભક્તિમાં પણ એ જ વાત છે ને? એટલે જ કહ્યું હશે કે ‘યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજયતે રમન્તે તત્ર દેવતા:’. જરૂર આ સૂત્રનો મર્મ પકડવાની છે. આ સૂત્રને સાચા અર્થમાં અમલમાં ન મૂકનારના જીવનમાં દેવતા મુકાઈ જાય છે.

મસ્કા ફન

પૂર્વગ્રહો સાથે જીવવું એ હેન્ડબ્રેક ચડાવેલી ગાડી ચલાવવા બરોબર છે.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , | Leave a comment

અટકેલી પીનો

ગ્Gramophone-record-headરામોફોન વાપર્યું કે સાંભળ્યું હોય એમને ખબર હશે કે રેકર્ડ વગાડતી વખતે ઘણીવાર એની પીન ચોંટી જાય અને એકનો એક શબ્દ કે ગીતનો ટુકડો ફરી ફરી વાગ્યા કરે. એક જમાનામાં ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોની ઉર્દુ સર્વિસના કાર્યક્રમોમાં આવી રેકોર્ડ ઘણીવાર વાગતી. ગીત વાગતું હોય ‘તુને કાજલ લગાયા …’ અને ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ પર પીન અટકે પછી દસવાર ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ વાગે. પછી એનાઉન્સરનું ધ્યાન જાય અને એ ટપલું મારે એટલે ‘અંબુઆ કી ડાલી પે ગાય મતવાલી …’થી આગળ ચાલે. રેકર્ડમાં એટલું સારું હતું, બાકી કેસેટ આવી એમાં એકવાર ટેપ ગુંચવાય પછી એના તોરણો જ બને. કોમ્પુટર કે મ્યુઝીક પ્લેયર તો સીડીમાં ક્રેક કે સ્ક્રેચ પડે એટલે ઘરડા મા-બાપની જેમ એના અસ્તિત્વની નોંધ લેવાનું સાવ બંધ જ કરી દે. વ્યવહારમાં પણ એવું બનતું હોય છે કે લોકોની પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડે જ નહીં. નેતાઓમાં કોકની ઈ.વી.એમ. ટેમ્પરિંગપર તો કોકની દલિત પર, અભિનેતાઓમાં કોકની કિક પર તો કોકની કિસ પર, લેખકોમાં કોકની કૃષ્ણ પર તો કોકની સેક્સ પર, અને જનતામાં કોકની હરડે પર તો કોકની લીમડા પર,પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડતી નથી.

અમારા એક મુરબ્બીની પીન લીમડા ઉપર અટકેલી.એ લીમડાના એટલા મોટા ફેન કે ચૈત્ર મહિનામાં એમના ઘેર કોઈ મહેમાન તરીકે જવા તૈયાર ન થાય. જે આવે એને લીમડાના રસનો ગ્લાસ પકડાવી દે. એમના ઘરના કામવાળા સુધ્ધા કામ છોડીને નાસી જાય એવો એમનો લીમડા પ્રેમ. એમને જયારે ચિકુન ગુન્યા થયો ત્યારે મહિના સુધી કોઈને મોઢું દેખાડ્યું નહોતું. પણ અમે ફોન કરીને એમની ખાસ ખબર પૂછી હતી!

રેકોર્ડમાં એવું હોય કેએ ઘસાય એટલે પીન ચોંટે. જેટલો ઘસારો વધુ એટલી પીન વધુ ચોંટે.પણ માણસોમાં આવો ઘસારો ભૌતિક હોવો જરૂરી નથી. અમુક ઘસારા માનસિક હોય છે. માણસ સાથે કોઈ વિશ્વાસઘાત થાય કે મોટુ આર્થિક નુકશાન થાય અને એને લઈને ડાગળી ચસકે ત્યારે ઘણા કિસ્સાઓમાં પીન અટકી જતી હોય છે. નાના હતા ત્યારે અમારા વિસ્તારમાં બાબુલાલ નામના એક પાગલ આધેડ ફરતા. એમની પીન લાડવા ઉપર અટકેલી. જે મળે એની પાસે એ લાડવા માંગતા. આખા ગામમાં એ ‘બાબુ લાડવા’ તરીકે પ્રખ્યાત. એમની વિચિત્ર બાબત એ હતી કે એ કોઈની પાસે લાડવા માંગે અને સામેવાળો ભૂલથી એની પાસે કંકોતરી માંગે એટલે બાબુલાલની છટકતી. હાથમાં પથ્થર લઈને બાબુલાલ એ કંકોતરી માગનારને રીક્ષાના મીનીમમ ભાડા જેટલું દોડાવતા.વાયકા એવી હતી કે બાબુલાલના લગનના લાડવા બની ગયા હતા એ સમયે જ કન્યા બીજા સાથે ભાગી ગયાના સમાચાર આવેલા અને બાબુલાલ સુધબુધ ખોઈ બેઠેલા. લગભગ ત્રણેક મહિના સુધી મૌન રહ્યા પછી એક દિવસ બાબુલાલ બોલ્યા ‘લાડવા આલો ને …’. બસ, પછી એ એમનો તકિયા કલામ બની ગયેલો.

તકિયા કલામ અથવા Catchphrase પોતે જ એક પ્રકારની અટકેલી પીન ગણાય. કેટલાક કવિઓ અમુક ચોક્કસ કેન્દ્રવર્તી વિચારની આસપાસ જ લખતા હોય છે. જેમ કે મૃત્યુ, પ્રેમ કે પછી રાધા-કૃષ્ણ. જ્યારે ઘણા કવિઓની પીન ટહુકા કે મોરપીંછ પર અટકેલી હોય છે. એ સહરાના રણ ઉપર કવિતા લખે એમાં પણ ટહુકો આવે આવે ને આવે જ! હિન્દી ફિલ્મોના આવા તકિયા કલામ જાણીતા છે. મુગેમ્બોનો તકિયા કલામ હતો ‘મુગેમ્બો ખુશ હુઆ.’ ધર્મેન્દ્રની પીન ‘કુત્તે કમીને મૈ તેરા ખૂન પી જાઉંગા’ પર અટકેલી. ગબ્બર સિંઘની પીન રામગઢ પર અટકેલી હતી. સેટમેક્સ ચેનલની પીન સૂર્યવંશમ પર અટકેલી છે. રાજકાણીઓમાં સ્વ. રાજીવ ગાંધીની પીન ‘હમેં દેખના હૈ..’ પર અટકતી. કેજરીવાલની પીન ‘સબ મિલે હુએ હૈ’ પર અટકેલી છે. અને આપણા સાહેબ જ્યારે બોલે કે ‘મેરે પ્યારે દેશવાસિયો…’ ત્યારે આજે પણ દેશવાસીઓના પેટમાં ફાળ પડે છે.

ગુજરાતી લેખકોની પીન મોટે ભાગે ‘હું’ પર અટકે છે. કોકના બેસણામાં પણ પોતાની જ વાતો કરે. થોડી વધારે ઘસાય એટલે આવી પીનો ‘હું સાચો’ પર અટકી જાય છે. પાછું પોતે એમ સમજતા હોય કે ‘હું મારા નિર્ણયો અને વિચારો પર અડગ છું’. એલેકઝાન્ડર હર્ઝ્નના કહેવા મુજબ આવા લોકો મડદા જેવા હોય છે, એમના ટુકડા કરી શકાય પણ એમને કન્વીન્સ ન કરી શકાય!

રાજકારણીઓ, ફિલ્મ કલાકારો અને ખેલાડીઓની કૃપાથી આજકાલ સોશિયલ મીડિયા ધમધમે છે. સોશિયલ મીડિયામાં દરેકની પીન ક્યાંક ને ક્યાંક અટકતી હોય છે. કોઈ ચોક્કસ વિષય કે ઘટના પર સામુહિક રીતે પીન અટકે એને ‘ટ્રોલિંગ’ કહે છે. તાજેતરમાં જ ટ્વિટરબાજીમાં કોઈએ સોનું નિગમનું માથું મુંડી આવનારને દસ લાખ રૂપિયા ઇનામ આપવાનું જાહેર કર્યું. તો સોનું નિગમે જાતેજ માથું મૂંડાવીને દસ લાખ રૂપિયાની માગણી કરી​!​હવે કહાનીમાં ટ્વિસ્ટ આવ્યો!​ ​સામેવાળી પાર્ટી ‘સોનુ એ બધી શરતો પૂરી કરી નથી’ એમ કહીને ફરી ગઈ! ટૂંકમાં સોનુની એ હાલત થઇ કે ‘બકરે કી જાન ગઈ ઔર ખાનેવાલે કો મજા ન આયા’!! પણ આ મુંડનના દસ લાખે સોશિયલ મીડિયાના ત્રણ દિવસ ટૂંકા કરી આપ્યા.

વારેઘડીયે પીન ચોંટતી હોય તો રેકર્ડ બદલવા સિવાય કોઈ ઉપાય નથી હોતો. પરંતુ માણસ બદલી શકાતો નથી. પ્રાણ અને પ્રકૃતિ સાથે જ જાય છે. રેકોર્ડ જે જમાનામાં વપરાતી એ સમયના જાણીતા વિલન પ્રાણની પ્રકૃતિ જોકે જાતજાતના રોલ કરવાની હતી, એટલે દરેક ફિલ્મમાં ગેટઅપ બદલ્યા કરતા. અમે તો માનીએ જ છીએ કે બદલી શકાતું હોય એ બધું બદલી નાખવું જોઈએ. જોકે તમે જે ઇચ્છતા હશો એ બદલવું એટલું સહેલું નથી, ખાસ કરીને હિંદુ ધર્મમાં, એ સૌ જાણે છે.

મસ્કા ફન

માણસને પોતાના નસકોરાં સંભળાતા નથી.

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૧

રકારે ઇન્કમટેક્સના કામકાજ માટે આધાર કાર્ડ ફરજીયાત કરી દીધું એમાં અમારે તાકીદે આધાર કાર્ડ કઢાવવાનું આવ્યું. એની ઓફીસ તો દોઢેક કિલોમીટર જ દૂર હતી એટલે ખાસ તકલીફ નહોતી. બસ, કાર્ડમાં અમારો ફોટો સારો આવે એ માટે સારો દિવસ જોવાનો હતો. એની પાછળ કારણ પણ હતું. છેલ્લે અમે ચૂંટણી કાર્ડ કઢાવ્યું એમાં બહેરી પ્રિયાનો જે ફોટો આવ્યો છે એની ઉપર અમે ક્રીસ ગેઈલનો ઓટોગ્રાફ લેવાના છીએ અને એ ખુશી ખુશી આપશે પણ ખરો. કદાચ ગેઈલ એના કોઈ ફોટામાં આટલો ખુબસુરત અને હસીન નથી લાગતો! જયારે મારો ફોટો પાડનાર કલાકારને ડીસ્કવરી કે નેશનલ જીયોગ્રાફી ચેનલે ચિમ્પાન્ઝીના ફોટા પાડવા માટે ઊંચા પગારે રોકી લેવો જોઈએ કારણ કે કાર્ડમાં જે આકાર દેખાતો હતો એવો હું ખરેખર દેખાવા લાગુ તો મારા સસરા તાબડતોબ એમની છોકરીને છોકરાં સાથે પાછી લઇ જાય! એટલે પ્રિયાએ પંચાંગ જોઇને ખાસ દિવસ શોધી રાખ્યો અને એ દિવસે અમે બહાર પડ્યા. મેં પણ બે વાર દાઢી કરી અને ડાયરેક્ટ ગીરનાર રીટર્ન લાગુ એટલી માત્રામાં પાવડર પણ લગાડ્યો. શું છે કે પછી કોઈ મારો વાંક ના કાઢે.

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1અમે ઓફિસ પહોચ્યા ત્યારે આખું કમ્પાઉન્ડ વાહનોથી ભરચક હતું. લગભગ પોણો કિલોમીટર દૂર પાર્કિંગની જગ્યા મળી એ જોતા બધાને અમારી જેમ આજનું જ મુહુર્ત નીકળ્યું હોય એવું લાગ્યું! લોકોને બીજા કામ પણ હશે એમ માનીને અમે બહુમાળી બિલ્ડીંગમાં પ્રવેશ્યા.

આધાર કાર્ડ માટે ક્યાં જવાનું એ કોને પૂછવું એ વિચારતા હતા ત્યાં જ સામે એક નાક દેખાયું! એક્ચુલી એ નાક પાછળ પેન્ટ-શર્ટ પહેરેલા આખા ભાઈ હતા પણ એમનું નાક લાંબુ અને નીચે તરફ વળેલું હતું એટલે પહેલું એ જ દેખાતું હતું. નાકનો વળાંક એવો હતો કે એ ભાઈ જીભ વડે નાક પર બેઠેલી માખી ઉડાડી શકે. એમને નીચલા હોઠને અડે એટલી લાંબી લચ્છેદાર મૂછો પણ હતી. કદાચ એમના મૂછ અને નાકના વાળ વચ્ચે ક્રોસ-બોર્ડર છમકલા ચાલુ રહેતા હશે એમ લાગ્યું. અમે એને જ પૂછ્યું અને એની મૂછનો ગુચ્છો થોડો હાલ્યો અને અંદરથી હવા સાથે અવાજ આવ્યો ‘પોંચમાં મારે, ખાલી સાઈડે બીજો રૂમ’. ખાલી સાઈડ! મતલબ કે એ ભાઈ ડ્રાઈવર હતા!

અમે લીફ્ટ બાજુ સરક્યા. ત્યાં આગળ ચાર-પાંચ જણાનું ટોળું હતું. લીફ્ટનો દરવાજો ખુલ્યો. મેં અંદર દાખલ થતી વખતે લીફ્ટમેનને પૂછ્યું ‘પાંચમાં માળે થઇ ને જશે ને?’ પેલાએ તમાકુથી કાળા પડી ગયેલા દાંત બતાવતા કહ્યું ‘હોવે.’ પણ એના ચહેરા પર ભાવ એવો હતો કે ‘આ કંઈ રાજકોટની બસ છે તે લીમડી- બગોદરા ઉભી રહેશે કે નહિ એ પૂછો છો!’

પાંચમાં માળે પહોંચીએ અમે ખાલી સાઈડ એટલે કે એટલે કે ડાબી બાજુની વિંગ તરફ વળ્યા. એક દરવાજાની બાજુમાં લખ્યું હતું ‘નવા આધાર કાર્ડ માટે ટેબલ નં-3 પર દસ્તાવેજની ચકાસણી કરાવી લેવી’. ચાલો ટુકમાં પત્યું સમજીને અમે અંદર પેઠા. રૂમમાં એક દીવાલને સમાંતર ચાર ટેબલો ગોઠવેલા હતા. બીજી બે દીવાલને અડીને ખુરશીઓનો હાર ગોઠવેલી હતી. કેટલીક ખુરશીઓ ખાલી હતી અને બાકીની ઉપર બેઠેલા લોકોમાં મોટા ભાગના સીનીયર સીટીઝન હતા. કોઈ જનરલ પ્રેકટીસનરના દવાખાના જેવું વાતાવરણ હતું. બધાના હાથમાં કાગળિયાં હતા અને ફોટો પડાવવા માટેનો કોલ આવે એની રાહ જોતા હતા. ત્રણ નંબરના ટેબલ આગળ બે જણા લાઈનમાં ઉભા હતા અને ટેબલ પાછળ એક ફિક્સ પગાર હેડફોનમાં મ્યુઝીક સાંભળતો સાંભળતો યંત્રવત કાગળિયાં ચકાસતો બેઠો હતો. અમારો વારો આવ્યો ત્યારે એણે કાગળિયામાં બે-ત્રણ જગ્યાએ ટીક મારી અને કહ્યું ‘ચાર નંબર પર ડેટા એન્ટ્રી કરાવી લો અને ફોટા-ફિંગર પ્રિન્ટ માટે બોલાવે ત્યારે જજો’.

સદનસીબે ડેટા એન્ટ્રીના ટેબલ પર અમારો વારો પહેલો હતો. ડેટા એન્ટ્રી માટે માથામાં બરોબરની તેલચંપી કરેલી કન્યા બેઠી હતી. એ ક્રમવાર મને પૂછતી ગઈ એમ હું લખાવતો ગયો.

‘નામ?’

‘બધિર અમદાવાદી’

નામ સાંભળીને એ ચોંકી! પહેલા એણે મારી સામે જોયું, પછી કાગળિયાં ઉથલાવીને મારો ફોટો જોયો અને પછી બોલી,

‘તમે જ બધિર અમદાવાદી?’

‘હા. હું જ બધિર અમદાવાદી છું. કેમ?’ મેં કહ્યું.

સાંભળીને એ લગભગ કિકિયારી જેવા અવાજે એ બાજુના ટેબલ પર બેઠેલી છોકરીને ઉદ્દેશીને બોલી,

‘આય હાય અલી મનીસા, હું ક્યારની વિચારું છું કે આમને ક્યાંક જોયા છે જોયા છે પણ યાદ નહોતું આવતું કે ક્યાં જોયા છે. હવે યાદ આવ્યું. એમને ફેસબુક પર જોયા છે. સર, તમે ફેસબુક પર છો ને? મેં તમારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી તમને ઓળખી પાડ્યા. તમે કોલમ લખો છો ને? હેં ને?’

હવે ચોંકવાનો વારો મારો હતો કારણ કે ‘બધિર અમદાવાદી’ તરીકેના મારા ફેસબુક પેજ પરના પ્રોફાઈલ પિકચરમાં તો આ લેખના અંતે જેમનું ચિત્ર છે એ વાનર મહાશય છે! જય હો …

(ક્રમશ:)

सुन भाई साधो …

કેવું ધુપ્પલ ચાલે છે! એકલી હવાથી ભરેલો આઈસ્ક્રીમ કિલોમાં વેચાવો જોઈએ એ લીટરમાં વેચાય છે અને ગેસથી ભરેલી ફાંદ ઈંચમાં મપાય છે!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

વડના વાંદરાંને અમસ્તા ડીસ્ટર્બ ના કરવા

વેકેશનમાં જ્યારથી મારા ભાણેજડા, એટલે કે સાગર ઉર્ફે શેતાન શેગી અને માર્ગી ઉર્ફે મેગી ખાઉં મેગી આવ્યા છે ત્યારથી બહેરી પ્રિયા દિવસમાં ત્રણ વાર ‘આ બંને જણા વડના વાંદરાં ઉતારે Vad Kera Vandra-2એવા છે’ એવી ફરિયાદ કરે છે. મેં કહ્યું કે ‘આપણા ઘર પાસે ક્યાં વડનું ઝાડ છે? અને કેટલાય સમયથી વાંદરાં પણ આવ્યા નથી!’ તો એ કહે ‘અરે એમ કહેવાય. એ રૂઢી પ્રયોગ છે.’ પણ શી ખબર મને આ ‘વડના વાંદરા ઉતારવા’ રૂઢી પ્રયોગ કદી સમજાયો નથી. આમ તો મોટે ભાગે તો એ તોફાની કે ઉપદ્રવી છોકરાં માટે પ્રયોજાતો આવ્યો છે. પણ વાંદરા અને તે પણ વડના જ કેમ? એ હજી અમને સમજાયું નથી. વૃક્ષ એ વાનરો માટેનું આશ્રય સ્થાન ગણાય અને વડનું ઝાડ ઘટાદાર હોવા ઉપરાંત એના ટેટા એમનો ભાવતો ખોરાક ગણાય એટલે વડના ઝાડ ઉપર વાંદરાની હાજરી હોય એ સ્વાભાવિક છે. એમના લાંબા પૂંછડા અને વડવાઈઓ વચ્ચેના સામ્યને લીધે એમને થોડું વસ્તી જેવું લાગતું હોઈ શકે. પણ એ બિચારા ત્યાં નિરાંતે બેઠા બેઠા ટેટા ખાતા હોય, એકાબીજાના માથામાંથી જુઓ વીણતા હોય કે ખંજવાળતા હોય ત્યારે એમને નીચે ઉતારવાની કોઈ જરૂર ખરી? એમને અમસ્તા નીચે ઉતારવાનું કોઈ કારણ પણ હોવું જોઈએ ને?

તમારે વાંદરાનું કંઈ કામ હોય અને એને નીચે બોલાવો એ હજી સમજી શકાય. તમે કહેશો કે અમારે વાંદરાનું શું કામ પડે? તો તમારે Youtube પર ‘Monkey doing home work’ લખીને સર્ચ કરીને જોઈ લેવું જોઈએ. એ લીસ્ટમાંના એક વિડીયોમાં વાંદરાને વાસણ માંજતો અને કપડા ધોતો જોઇને તો બહેરી પ્રિયા અમારા કામવાળા દંપતી શંકર-સિન્ડ્રેલાને છુટા કરીને વાંદરું પાળવાની જીદ પર ઉતરી આવી હતી. એણે તો વાંદરાઓને રોટલી નાખી નાખીને પટાવવાનું પણ ચાલુ કર્યું હતું. પછી મેં એને સમજાવી એટલે ‘તમે છો પછી મારે વાંદરાની જરૂર નથી’ એમ કહીને મન વાળ્યું હતું.

આ રૂઢીપ્રયોગમાં વડનો ઉલ્લેખ સૂચક છે. વડના બદલે બીજા ઝાડ પરથી વાંદરાને ઉતારવાનું એટલું મહત્વ જણાતું નથી. જેમ કે લીમડા પરથી વાંદરા ઉતારવા કે ચણાના ઝાડ પરથી વાંદરા Vad Kera Vandra-1ઉતારવા એવો રૂઢી પ્રયોગ વપરાતો હોવાનું અમારી જાણમાં નથી. ટેટા સિવાય વાંદરાને પણ વડ માટે વિશેષ પ્રીતિ હોવાનું કોઈ કારણ જણાતું નથી. બદામ, પીપળો, ગુલમહોર અને ગરમાળા જેવા ઝાડ પર પણ વાંદરા જોવા મળે જ છે. ઉલટાનું સો દોઢસો રૂપિયે કિલોના ભાવની કેરીઓ મફત ખાવા મળતી હોય તો કોઈ લાખ રૂપિયા આપતું હોય તોયે અમે ન ઉતરીએ ત્યાં વાંદરાનો તો સવાલ જ ઉપસ્થિત નથી થતો. આ હિસાબે આ રૂઢીપ્રયોગ શોધનારે વડ અને વાંદરા વચ્ચેના મજબૂત જોડ અંગે જરૂર સંશોધન કર્યું જ હશે એમ જણાય છે. મોટે ભાગે તો બધા પ્રયત્નો છતાં વડ પરથી વાંદરાને નીચે ઉતારવામાં એ નિષ્ફળ ગયો હશે અને એટલે જ આ કઠીન અને કષ્ટસાધ્ય કાર્યનો મહિમા કરતો આ રૂઢી પ્રયોગ પ્રયોજ્યો હોઈ શકે. પછી કાળક્રમે એ તોફાની બારકસો માટે વપરાતો થઇ ગયો હોવો જોઈએ.

વાંદરાને વડ પરથી નીચે ઉતારવામાં કોઈ યુક્તિ કે કરામતનો પણ ઉલ્લેખ નથી. કેવી રીતે ઉતાર્યા એ અધ્યાહાર છે. નીચે ઉતરવું જ હોય તો એમને નિસરણીની પણ જરૂર નથી પડતી. અઠંગ વાંદરાઉતારુ ખેલાડીઓ રોટલી પ્રયોગને પણ માન્ય ગણતા નથી. એમનું કહેવું છે કે રોટલીની આશાએ વાંદરું નીચે ઉતરી આવે એમાં કોઈ મેડલો આલવાના ન હોય. વાંદરું એક અબુધ પ્રાણી છે, એને શું ખબર પડે કે રોટલી માટે આપડે નીચે ઉતરીશું એમાં પેલો સ્પોર્ટ્સ ક્વોટા પર નોકરી લઇ જશે. એમની વાત પણ ખોટી નથી. તમે એની સાથેના તમારા અંગત સંબંધ, લાગવગ કે પછી ધાક-ધમકીથી એને નીચે ઉતરવા મજબુર કરી શકો તો એની સમાજમાં નોંધ લેવાય. બાકી રોટલીવાળા તો અહીં ગધેડે પીટાય છે.

બીજી બાજુ વાંદરાની પરિસ્થિતિ વિષે પણ વિચારવા જેવું છે. ધારોકે આપણે વાંદરાની જગ્યાએ હોઈએ તો આપણે શું કરીએ? કલ્પના કરો કે એક રવિવારની સવારે તમે ઝાડની ઉંચી ડાળી ઉપર બેઠાબેઠા શ્રાદ્ધમાં વાંદરાને ખાવાનું નાખવાની જોગવાઈ કરવા માટે સરકાર પર દબાણ લાવવાના રસ્તા વિચારતા બેઠા છો. બીજી ડાળ ઉપર તમારી સહવૃક્ષચરી માથું ધોઈને પુંછડું સુકવતી બેઠી છે. એને રસોઈ કરવાની કે ગરમા ગરમ પીરસવાની બબાલ નથી એટલે શાંતિ છે. થોડે દૂર નીચેની ડાળી પર તમારા બંને વચ્ચેના પ્રેમનું પ્રતિક ગુલાંટીયા ખાવાની પ્રેક્ટીસ કરી રહ્યું છે. તમારી જાતિના બીજા પરિવારો પણ આવી જ કોઈ પ્રવૃત્તિમાં ગૂંથાયેલા છે. એવામાં કોઈ કાળા માથાળો માનવી આવીને કોઈ કારણ વગર, ફક્ત પોતાની બહાદુરી બતાવવા માટે તમને નીચે ઉતરવાની ફરજ પાડે તો તમને કેવું લાગે? સાલું સમાજ આગળ ઈજ્જતના ફાલુદા થઇ જાય કે નહિ? તો એમને કેવું થતું હશે? વાંદરાને પણ ઈજ્જત જેવું કંઈ હોય કે નહિ? માટે એ જ્યાં હોય ત્યાં ભલે બેઠા.

सुन भाई साधो …
મન સાફ હશે તો પેટ પણ સાફ આવશે.
તા.ક.: કાયમ ચૂર્ણથી મન નિર્મળ કરવાની કોશિશ કરવી નહિ.
– બધિરદાસ બાપુ

—–X—–X—–

 

Posted in कहत बधिरा... | 2 ટિપ્પણીઓ

દસમો રસ કેરીનો …

નાળો આવી ગયો છે. બહાર ગરમી અને પાણી માટે રાડો પડવા લાગી છે. ઘરોમાં બિચારી કેરીનું કચુમ્બર કે છુંદો થવા લાગ્યા છે. હજુયે અમુક ઘરોમાં છુંદા અને અથાણા નાખવામાં આવે છે, જે સાવ નાખી દેવા જેવા નથી હોતા.ચૂસીને કેરી ખાવાનો જમાનો ગયો એવો અફસોસ કરનારા ટુકડા કરેલી આફૂસને કાંટાથી ખાય છે.

Keri No Ras.jpgજેમની આર્થિક સ્થિતિમાં કસ હોય એ ઘરમાં રસ બનાવે છે. શૃંગાર, હાસ્ય, કરુણ, વીર, રૌદ્ર, ભયાનક, અદ્ભુત બીભત્સ, અને શાંત આ નવ રસ લાગણીઓ વ્યક્ત કરે છે. કેરીનો રસ એ દસમો રસ છે. સંસ્કૃતમાં કહ્યું છે કે “वाक्यम् रसात्मकम् काव्यम्” અર્થાત રસયુક્ત વાક્ય જ કાવ્ય છે. પરંતુ અમે કહીએ છીએ કે “रसात्मकम् भोजनम् महाकाव्यम्” અર્થાત (કેરીના) રસવાળું ભોજન મહાકાવ્ય છે, જે ઘી, સુંઠ, પાતરા, ઢોકળા જેવા ખાદ્ય અલંકારોથી સુશોભિત થાય છે.

રસ જેનો નીચોડ છે તેવી કેરીની અનેક જાતની મળે છે. જેમ કે સસ્તી કેરી, મોંઘી કેરી અને હેસિયત બહારની કેરી. કેરીને હિન્દીમાં આમ કહે છે, પણ આ આમ આમ આદમી અને ઔરતો માટે પોસાય એવી રહી નથી. કેસર કેરીનું બોક્સ હોય તો એમાં ઉપરની તરફ મોટી કેરીઓ અને નીચેની તરફ નાની કેરીઓ ગોઠવેલી મળે છે. બિલ્ડરો જેમ સુપરબિલ્ટ અપ એરિયાને નામે ગોલમાલ કરતા હોય છે, તેમ ખાસ કરીને કેસર કેરીના વેપારીઓ કિલોના બદલે બોક્સના ભાવે કેરીઓ વેચી ગોલમાલ કરતા હોય છે. સુંદરી, પાયરી, બદામ, લંગડો, આફૂસ, કેસર, રાજાપુરી વગેરે નામની કેરી બજારમાં મળે છે. કેરીમાં નામ પ્રમાણે ગુણ હોય પણ ખરા અને ન પણ હોય. જો નામ પ્રમાણે ગુણ હોય તો ફિક્કી કેરી, મોળી કેરી, ખાટ્ટી કેરી, મોટા ગોટલાવાળી જેવા નામ પણ હોત.

ઉતાવળે આંબા નથી પાકતા પણ કાચી કેરીમાં કાર્બાઈડનું પડીકું મુકો એટલે જલ્દી પાકે છે. હવે એ સસ્તા મેડ ઇન ઇન્ડિયા કાર્બાઈડના પડીકાની હરીફાઈમાં ચાઇનીઝ કેમિકલ આવી ગયા છે. ચાઇનીઝ સફરજન, કીવી અને તડબુચ આવે છે, પરંતુ હજુ ચાઈનાવાળા આપણા માર્કેટમાં કેરી ઘુસાડી નથી શક્યા. ઘણીવાર એવું લાગે છે કે આ ભેળસેળ, ગુટખા, કાર્બાઈડ પાવડર આ બધું વસ્તી વધારા સામેના ઉપાયો જ છે. કેરી પાકે એટલે એનો રંગ લીલામાંથી પીળો અને કેસરી થાય છે. અમુક રાજકીય વિચારસરણી ધરાવનારા આમ છતાં પાકી કેરી ખાય છે. જો એમનો વિરોધ પાકો હોય તો એમણે પાકી કેરીનો પણ વિરોધ અને ત્યાગ કરવો જોઈએ.

ઉતાવળે આંબા જ નહીં, છૂંદો પણ નથી પાકતો. ઘરનો છુંદા-શોખીન પુરુષવર્ગ ‘છૂંદો ખાવો હોય તો કેરી છીણવી પડશે’ જેવા તાલિબાની અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોથી વિપરીતતથા ગૃહમાં બહુમતી વગર પસાર કરેલા ઘરના કાયદા સામે, જીભના ચટાકાને કારણે શરણે આવે, ત્યારે ઘરમાં છૂંદો બને છે. રજાના દિવસે, રાજાપુરી કેરીને છીણી,આ ક્રિયા દરમિયાન થોડી કેરી પેટમાં પધરાવી, મીઠું નાખી ખટાશ ઉતારી, ખાંડ મરચું નાખી ઉપર સફેદ પાતળું મલમલનું કપડું બાંધી, તપેલા ધાબે ચઢાવવામાં આવે છે. આ પછીનું અઠવાડિયા રોજ વાદળ અને વાંદરાની ચિંતા વચ્ચે રોજ તપેલા ઉપર-નીચે કરીને છૂંદો બને પછી સ્વાભાવિક છે કે ઘેર જમવા આવનાર દરેકને ‘જાતે બનાવ્યો છે’ કહી આગ્રહ કરી કરીને ખવડાવવામાં આવે. આપણા દેશમાં જાતે બનાવેલી અને ઘેર બનાવેલી આઈટમ્સ આપોઆપ ઉચ્ચ ગુણવત્તા કે ટેસ્ટની હોય એવું માનવામાં આવે છે.

જે ઘરોમાં સારા ટેસ્ટનું શાક નથી બનતું ત્યાં કેરીના અથાણાનો ઉપાડ વધારે થાય છે. મહેમાન તમારા ઘેર અથાણું શોધતા હોય તો તમારે એમ ન સમજવું કે મહેમાનને તમારું અથાણું બહુ ભાવી ગયું છે, પરંતુ કદાચ દમ આલુના શાકમાં દમ નથી. આને ફીડબેક ગણી લેવો જોઈએ. રેસ્ટોરન્ટમાં પંજાબી ખાવા જનાર ભાગ્યે જ અથાણાથી પોતાની પ્લેટ ચીતરે છે. હા, અમદાવાદની જાણીતી બ્રાંડના ચના-પૂરી ખાવા જાવ અને એકસોને ચાલીસ રૂપિયા ખર્ચવા છતાં વિરાટ પુરીના પ્રમાણમાં ચના ચપટી જ આપવામાં આવે, ત્યારે પ્લેટમાંથી ચણા સાફ કર્યા બાદ વધેલી પૂરી અથાણા સાથે પુરી કરવાનો વારો આવે છે એ અલગ વાત છે. ઘરમાં જોઈએ તો દાળ કે શાક ખૂટે તો તેની અવેજીમાં અથાણું વપરાય છે. એટલે જ અથાણું એ ગુજરાતી ગૃહિણીઓની કોઠાસૂઝ છે.

મહાનુભવોનો કેરી પ્રેમ જાણીતો છે. ટાગોરના ઉત્કૃષ્ટ લખાણનું કારણ પણ આંબો છે એ ભાગ્યે જ કોઈને ખબર હશે. ટાગોરની આ કવિતા વાંચશો તો ખબર પડશે;

ओ मंजरी, ओ मंजरी, आमेर मंजरी

क्या तुम्हारा दिल उदास है

तुम्हारी खुशबू में मिल कर मेरे गीत

सभी दिशाओं में फैलते हैंऔर लौट आते हैं

સુફી કવિ આમીર ખુસરો પણ કેરી પર વારી જઈને કેરીને ફ્ક્ર-એ-ગુલશન નામ આપ્યું છે. ચાંદની ચોકના બલ્લીમારાં વિસ્તારની ગલી કાસીમ જાન જેના કારણે મશહૂર છે એ મિર્ઝા ગાલિબના નામે કેરી વિશેની એક રમુજ જાણીતી છે. ગાલિબને ખાવા માટે કેરી આપ્યા પછી પૂછવામાં આવ્યું કે ‘આમ કે સાથ કુછ ખાસ ચાહિયે?’ ત્યારે ગાલિબે કહ્યું કે ‘જબ આમ હૈ તો ખાસ કા ક્યા કામ હૈ!’ અહી ગુજરાતીઓ ગાલિબથી જુદા પડે છે. આપણે ત્યાં કેરીના રસમાં ઘી નાખવામાં આવે છે. રસ વાયડો ન પડે એ માટે એમાં સુંઠ નાખવાનો પણ રીવાજ છે. સાસરે જમવામાં રસ સાથે બપડી (બેપડી) રોટલી, વાલની દાળ, અળવીના પાનના પાત્રા કે ખમણ-ઢોકળા ન હોય તો જમાઈઓ પત્નીને પિયર મુકીને જતા રહ્યા હોય એવી ઘટનાઓ બનેલી છે. જોકે આજે કોઈ જમાઈ એવું કરે તો એના છોકરાં રખડી પડે.

મસ્કા ફન
“જો તમને નાસાવાળા મંગળ પર જવા સ્પોન્સર કરે તો મંગળ પર જઈને તમે શું કરો?”
“ગરબા, ગુજરાતી બીજું શું કરે?”

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

રામજન્મ – તુલસીકૃત રામચરિત માનસ

રામ જન્મ સમયના વાતાવરણનું વર્ણન કરતા ગો. તુલસીદાસજી કહે છે –

जोग लगन गृह बार तिथि, सकल भए अनुकूल|
चर अरु अचर हरष जुत, राम जनम सुखमूल||

એવો શુભ અવસર આવ્યો કે જ્યારે પંચાંગના પાંચે અંગ એટલે કે યોગ, લગ્ન, ગ્રહ, દિવસ અને તિથી બધું જ શુભ હતું. જડ અને ચેતન પણ આનંદિત હતા. આ બધા જ ભગવાન શ્રી રામના જન્મના પૂર્વ સંકેત હતા.

भए प्रगट कृपाला दीनदयाला कौसल्या हितकारी|
हरषित महतारी मुनिमनहारी अदभुत रूप बिचारी||
माता पुनि बोली सो मति डोली तजहुतात यह रूपा|
कीजै सिसुलीला अति प्रियसीला यह सुख परम अनूपा||

દીનદયાલ અને કૃપાળુ (ભગવાન) કૌશલ્યા માતા સમક્ષ પ્રગટ થયા. ઋષિમુનીઓના ચિત્તને હરનારા અદભુત રૂપને નિહાળીને માતા પુલકિત થઇ ઉઠ્યા. મા કૌશલ્યા બોલ્યા – “આપના દર્શન પામીને મારી બુદ્ધિ ભ્રમિત થઇ રહી છે એટલે આપના આ અદભુત રૂપનો ત્યાગ કરીને બાળસહજ આચરણ કરો જે આનાથી પણ વધુ અનુપમ અને સુખકર છે.

सुनी बचन सुजाना, रोदन ठाना, होई बालक सुर भूपा|

માતાના સુવચનો સાંભળીને ભગવાને દિવ્ય રાજશિશુનું રૂપ ધારણ કરીને રુદન શરુ કર્યું …

ચૈત્ર સુદ નવમી, વિક્રમ સંવત-ર૦૭૩,
રામ નવમી, તા: ૦૫-૦૪-૨૧૦૧૯

Posted in અન્ય લેખ | Leave a comment

તમે ભૂતમાં માનો છો?

Tame Bhoot Ma Mano Chho

મારો એક મિત્ર કહેતો કે લગ્ન પછી એનો ભૂત, પિશાચ, ચુડેલ વગેરેનો ડર જતો રહ્યો છે. જોકે પછી તો એના છુટા છેડા થઇ ગયા અને હાલ એ ક્યાં છે એની મને ખબર નથી, પણ એ મળે ત્યારે એને પૂછવું છે કે છુટાછેડા પછી  ફરી ભૂતની બીક લાગવા માંડી હતી કે નહિ? મારો મિત્ર જ નહિ પણ ભૂત પોતે મને મળે તો મારે એને પણ ઘણું બધું પૂછવાનું છે, કારણ કે ભૂત વિષે આટલું બધું ખરું-ખોટું લખાતું હોવા છતાં ભૂત કદી ખુલાસા કે રદિયો આપવા આવતું નથી!

ભૂત પરની કહેવતોમાંથી આપણને ભૂત વિશેની અમુક માહિતી મળે છે. જેમ કે ‘ભૂતને પીપળા મળી રહે છે’ અને ‘ભૂતનું ઘર આમલી’! આ કહેવતો બતાવે છે કે ભૂત લોકો પીપળા ઉપર કે આમલી ઉપર રહેવાનું વધુ પસંદ કરતા હોય છે! માની લઈએ કે પીપળા અને આમલી ભૂતના ઘર ગણાય, તો એનો અર્થ એ થયો કે ભૂતો પણ પ્રોપર્ટી વસાવતા હશે અને પ્રાઈમ લોકેશનો પરના ‘ઘર’ માટે એમનામાં પણ પડાપડી થતી હશે. જેમ કે કાંકરિયા લેક ફ્રન્ટ પર આવેલા પીપળાના ઓન બોલાતા હશે! સરકારી વૃક્ષારોપણના કાર્યક્રમો એમના માટે કોલોનીનું ખાતમુહુર્ત જ ગણાતું હશે! જોકે ભૂત વિશેના આ સંશોધન માટે કોઈએ ભૂતોનો સંપર્ક કર્યો હતો કે નહિ એ બાબતે કોઈ આધારભૂત માહિતી પ્રાપ્ત નથી!

અમદાવાદમાં આસ્ટોડિયા પાસે ભૂતની આમલી નામનું એક સ્થળ આવેલું છે અને લોક વાયકા એવી છે કે ત્યાં બહારગામના ભૂતોનો વાસ છે! આ વાત સાચી હોવાની શક્યતા એટલા માટે છે કારણ કે ત્યાં ટ્રાવેલ્સવાળાની બસો ઉભી  રહેતી હોય છે! વડોદરામાં ‘ભૂતડી ઝાંપા’ નામની એક જગ્યા છે! પણ અમને એ નામ જરા વિચિત્ર લાગે છે, કારણ કે ભૂત પોતે હવામાં ઉડી શકતા હોય છે અને ચાવીના કાણામાંથી પણ અવર-જવર કરી શકતા હોય છે તો એમને ઝાંપાની જરૂર જ કેવી રીતે પડે?

ભૂત લોકોમાં ફેશન જેવું કઈ હોય કે નહિ એ વિષેની આધારભુત માહિતી પણ કોઈ ભૂત જ આપી શકે છતાં  આપણે અનુમાન જરૂર કરી શકીએ! જેમ કે ચૂડેલનો વાંસો પોલો હોય છે, એટલે એ બેકલેસ ચોળી ઉપર સાડી પહેરીને નીકળે તો ગોખલા પર પડદો લટકાવ્યો હોય એવું લાગે! જોકે એ પણ સ્ત્રીનું ભૂત જ કહેવાય, એટલે એ પોલા વાંસામાં દીવો કે લાઈટો  મુકવાની ફેશન કાઢે તો નવાઈ નહિ! રસપ્રદ વાત એ છે કે ચૂડેલના પગ અવળા હોય છે અને એટલે એને ખાસ પ્રકારની સેન્ડલો બનાવડાવી પડતી હશે. હવે એનું જોઈને આપણાવાળી એવી સેન્ડલ માગી બેસે તો આપણે ક્યાં જવું?

માદા ભૂત એટલે કે ભૂતડીઓ અને એમાંય ખાસ કરીને હિન્દી ફિલ્મની ભૂતડીઓ તો કાયમ છુટ્ટા વાળ રાખી અને સફેદ સાડી પહેરીને ફરતી હોય છે અને સરસ ગાતી હોય છે! પણ એનો અર્થ એ નથી કે છુટ્ટા વાળ સાથે સફેદ સાડી પહેરીને ગાતી હોય એ તમામ સ્ત્રીઓ ભૂત હોય છે!

પુરુષોમાં કપડા બાબતે આમ પણ ઓપ્શનો ઓછા હોય છે તો અલાદીન પાસે હતો એવા ‘જીન’ લોકોની તકલીફ એનાથી પણ વધુ હોય છે! એ લોકો જીન્સ ન પહેરી શકે કારણ કે એમને પગને બદલે ધુમાડા જેવું કંઈક હોય છે અને એ હવામાં જ તોળાઈ રહેતા હોય છે! એટલે એ લોકોને ફરફરતું ધોતિયું કે લુંગી હોય તો ય ચાલે! એમને પગ તો હોય નહિ એટલે બુટ-ચંપલ પહેરવાની જરૂર જ ન પડે, એટલે ખર્ચો તો બચે જ પણ સાથેસાથે એ લોકો કોઈ મંદિરમાં દર્શન કરવા જાય તો ચંપલ ચોરાવાની ચિંતા પણ ન રહે! તમે કહેશો કે શું ચલાવો છો, ભૂત કંઈ મંદિરમાં જતાં હશે? તો તમારી ભૂલ થાય છે, ભૂતો મહાદેવજીના સ્ટાફમાં આવે બોસ!

ભૂતો વિષે કંઈ સંશોધન થયું હોય તો અમારે સાઉથ ઈન્ડીયન ભૂતનો રંગ કેવો હોય છે એ જાણવું છે. જોકે આ વાત તો રજનીકાંતને પૂછી લઈએ તો એ પણ કહી દે! ભલું હોય તો ભૂત પાસે ચા બનાવડાવીને તમને પીવડાવે પણ ખરો! માણસો ભૂતમાં માને કે ન માને, ભૂતો રજનીકાંતમાં માનતા જ હશે એનો આ પુરાવો! જોકે કોઈ લુંગીધારી અંધારામાં ઉભો ઉભો તામિલમાં બરાડા પડતો હોય તો એ આપણને તો એ ભૂત જ લાગે!

ઘણા લોકો આધારભૂત માહિતી કાઢી લાવવામાં પાવરધા હોય છે. પણ એમની આધારભૂત માહિતીનો આધાર ભૂત જ હોય છે! અર્થાત એ લોકો માહિતી ભૂત પાસેથી જ મેળવતા હોય છે. એટલે તમારે એ માહિતીની ખાતરી કરવી હોય તો કોઈ ભૂત ને પકડવું પડે! તો અમુક માણસો પોતે ભૂત જેવા હોય છે! થોડીવાર પહેલાં એ તમારી બાજુમાં બેઠા હોય અને ઘડીભરમાં ગાયબ પણ થઇ જાય! અમુક લોકોને મળ્યા પછી આપણે ભૂતમાં માનતા થઇ જઈએ એવું એમનું વ્યક્તિત્વ હોય છે! આપણા અમુક મિત્રો પણ એવા હોય છે કે જો આપણે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ નિયમિત રીતે કરતા હોઈએ તો લોકો આપણી પાસે ફરકવાની હિંમત પણ ન કરી શકે!

આપણે ત્યાં તો ભૂતને રેશનકાર્ડ પણ હોય છે અને એ સસ્તા અનાજની દુકાનેથી નિયમિત રીતે અનાજ પણ લઇ જતું હોય છે! પણ અમને વિચાર એ આવે છે કે જો એ રેશનીંગના ઘઉંની રોટલી બનાવીને ખાતું હશે તો એને પચતું કેવી રીતે હશે? ભલું હોય તો એ સરકારી અનાજ ખાવાને લીધે જ ભૂત થયું હોય એવું બન્યું હોઈ શકે! જોકે ભૂતિયા ગેસ કનેક્શન હોય એની અમને નવાઈ નથી લાગતી, કારણ કે ગેસ પણ દેખાતો નથી હોતો અને ભૂત પણ!
4951

Posted in कहत बधिरा... | Tagged , , , , , , , | 2 ટિપ્પણીઓ