ચડ્ડી પે ચર્ચા

Chaddi Pe Charcha

Click on image to read this and other articles online on Feelings Gujarati Magazine

રંપરાગત રીતે આપણે ત્યાં દરિયામાં નહાવા પડતી વખતે બધા જ કપડા પહેરી રાખવાનો રીવાજ હતો. આપણામાં ભુરીયાઓ જેવું નહિ કે કપડાના બે કકડા લપેટીને દરિયામાં ઝંપલાઈ દઈએ. એ જમાનામાં બાથરૂમમાં પણ નાડાવાળી ચડ્ડી ઉપર બનિયાન પહેરીને કે માત્ર લુંગી અથવા ગમછો પહેરીને નહાવાના લહાવા લેનારો વર્ગ પણ મોટો હતો. આવા સુશીલ યુવાનોને એ વખતે સમાજે રોકી રાખ્યા ન હોત તો આજે આપણે ત્યાં સુટ-બુટ અને ટાઈ પહેરીને દરિયામાં નહાવાની ઉજ્વળ પરંપરા પ્રસ્થાપિત થઇ હોત. આજે પણ જુરાસિક યુગના અવશેષો વિષે સંશોધન કરતા લોકોમાંના કેટલાકે આ પુરાતન ઉજ્વળ પરંપરાના અમુક ઉપાસકોને વોટર પાર્ક અને હોલીડે રિસોર્ટના સ્વિમિંગ પુલમાં જીન્સ-ટીશર્ટ, લેંઘો-ગંજી, સલવાર-કમીઝ કે સાડી સહીત ધબાધબી કરતા જોયા હોવાનું નોંધ્યું છે.

સુટ-બુટ કે ધોતિયા-ખમીસ સાથે સમુદ્રસ્નાન કરવાની પરંપરાને નેસ્ત નાબુદ કરવા માટે જવાબદાર હોય તો ‘હાલોને આપણા મલકમાં’ની હાકલ સાથે ડીસેમ્બર મહિનામાં વતનમાં ઉતરી પડતા ભારતીય ઉપખંડની એન.આર.આઈ. તરીકે ઓળખાતી ઉપજાતીના મનુષ્યો! દેખાવે આ મનુષ્યો આપણા જેવા જ લાગતા હોવા છતાં બસો માણસોના ટોળામાં એમની ચડ્ડીને કારણે ઓળખાઈ જતા. એવું નહોતું કે એ લોકો સુપરમેનની જેમ પેન્ટ ઉપર ચડ્ડી પહેરતા. ઊંહું… એ લોકો અધોવસ્ત્ર તરીકે માત્ર ચડ્ડી પહેરતા. ઉપર લખડું પડી ગયેલું ટીશર્ટ હોય પાછું. સાવ એવું નહિ એમનામાં. એમાં પહેલી ધારના એન.આર.આઈ. (એટલે કે બોર્ન એન્ડ બ્રોટ-અપ ઇન યુ.એસ. યુ સી!) હોય એ પાછા ચડ્ડી ઉપર માત્ર ગંજી પહેરતા. આ પોશાક પહેરવામાં એમને સ્થળ-કાળ પણ નડતો નહિ! અમે મસાણમાં અને બેસણામાં પણ ચડ્ડી પહેરીને બેઠેલા ભાઈઓને જોયેલા છે. આ તો આપણા ગોર મહારાજોની જોહુકમી બાકી વરરાજા બર્મુડા પહેરીને બેઠા હોય એવા ફોટા પણ આલ્બમોમાં જોવા મળતા હોત. દેશમાં આવ્યા પછી પણ છોકરાની બાબરી કે ત્યાં કરેલા લગ્ન નિમિત્તે કુળદેવીના સ્થાનકની મુલાકાત નક્કી જ હોય. એટલે મંદિરના પરિસરમાં પણ આવા જાતકો દાળમાં પડેલા કોકમની જેમ અલગ તરી આવતા. કાળક્રમે દેખાદેખીમાં એમનો ચેપ આપણી પ્રજાને લાગ્યો. હવે તો એવી હાલત છે કે મંદિરોની બહાર ‘પૂરી લંબાઈના વસ્ત્રો પહેરીને જ મંદિરમાં પ્રવેશવું’ના પાટિયા મારવા પડે છે.

મને તો ચડ્ડી નથી ફાવતી. ઘરમાં ચડ્ડીઓ પહેરીએ તો મચ્છરને કરડવા માટે મોકળું મેદાન મળી જાય. જયારે ચડ્ડી પહેરીને બહાર નીકળીએ તો કૂતરાને બટકું ભરવા માટે છાલ ઉતારેલા કેળા જેવા ખુલ્લા પગ મળી જાય. જોકે હવે પોણીયા બાંયની ચડ્ડીઓ મળવા માંડી છે એ ગનીમત છે બાકી, ચડ્ડીના ક્ષેત્રે આપણે દુનિયાને આપવા જેવું કંઈ નહોતું. એક જમાનામાં આપણે ત્યાં નાડુ નાખેલી પટ્ટાવાળી ચડ્ડીઓનું એકચક્રી શાસન હતું. જેમ ભાંગના બંધાણીને સ્કોચ વ્હિસ્કીનો નશો પણ ફિક્કો લાગે એમ નાડુ નાખેલી પટ્ટાવાળી ચડ્ડીઓ પહેરવાના શોખીનોને બર્મુડા પ્રકારના ચડ્ડામાં ઘર જેવું વાતાવરણ લાગતું નહોતું! એ જે હોય તે પણ ઘણા સંશોધન પછી અમને ચડ્ડીનો એક માત્ર ફાયદો દેખાયો છે કે એમાં તમે બાંય ઉંચી કર્યા વગર પગ ઉપર વલૂરી શકો છો.

નાડાને ચડ્ડીનું અગત્યનું અંગ ગણી શકાય, પણ અવિભાજ્ય અંગ ન ગણી શકાય કારણ કે નાડાના પોતાના ભયસ્થાનો છે. તમારી આંગળી પહોચી શકે એનાથી વધુ ઊંડે સરકી જવું એ નાડાનો સ્વભાવ છે. કહેવત છે કે પાણીમાં ગયેલું પાડું, ઘાંચમાં ગયેલું ગાડું અને નેફામાં ગયેલું નાડુ બહાર કાઢવું મુશ્કેલ છે. એ વાત સાચી કે સરકાર ટકાવવા માટે જેટલી જરૂર ધારાસભ્યોના ટેકાની હોય છે એટલી જ જરૂર ચડ્ડીને કમર પર ટકાવી રાખવા માટે નાડાની હોય છે. નાડાનું બે ટુકડામાં વિભાજન થાયા પછી એક હાથે ચડ્ડી પકડી અને બીજા હાથે નાડું શોધી રહેલા માણસની હાલત મત્સ્યવેધ માટે ત્રાજવામાં ઉભેલા અર્જુન કરતાં પણ કફોડી બની જાય છે. સ્વિમિંગ પુલમાં કે દરિયામાં ખાબકતી વખતે પણ નાડુ દગો દે ત્યારે રોકેટમાંથી સેટેલાઈટ છૂટો પડે એમ ચડ્ડીમાંથી તરવૈયો છૂટો પડી જાય છે. તમે ભલે નાડ પારખી શકતા હોવ પણ નાડુ પારખવામાં થાપ ખાઈ જાવ તો ઉભી બજારે ભયાનક દ્રશ્યો ઉભા થઇ શકે છે. નાડાનો બહારથી દુરસ્ત દેખાતો ભાગ નેફાની અંદરના નાડાની મજબુતીની ખાતરી નથી આપતો એવું અઠંગ ચડ્ડા-પહેરુ લોકોનું કહેવું છે. એ હિસાબે નાડાનું કામ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ જેવું છે; બહારથી તો મજબુત, પણ જેવી રીતે પાકિસ્તાન સામે આપણી ટીમ ફાઈનલમાં તૂટી ગઈ એમ નાડુ તૂટે તો વિકેટોની જેમ ચડ્ડી પગમાં ઢગલો થઈને પડે ય ખરી! એટલે નાડી પરીક્ષણ કર્યા પછી જ ચડ્ડી પહેરવી. સદભાગ્યે ચડ્ડીમાં પણ પરિવર્તનનો પવન વાયો છે. હવે ઈલાસ્ટીકવાળી અને બટનવાળી ચડ્ડીઓ પણ મળતી થઇ છે. અમો નાડા અને ઈલાસ્ટિક બંનેથી સજ્જ હાઈ સિક્યોરીટીવાળી ઈમ્પોર્ટેડ હાઈબ્રીડ ચડ્ડી પહેરીએ છીએ એ જાહેર જનતાની જાણ સારું.

सुन भाई साधो …

ભવ્ય ભાતીગળ ગુજરાતી ફિલ્મ:
ચારસોની ચોયણી ને નવસોનું નાડુ, હાલ ગોરી તને ગરબે રમાડું.

 

—–x—–x—–

Advertisements
Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

ધ્વનિતનું વિટામીન શી

જેની લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી હતી એ આરજે ધ્વનિતની ‘વિટામીન શી’ આખરે આવી ગઈ. ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં લાંબા અરસા પછી કદાચ પહેલીવાર એવું થયું છે જયારે કોઈ બીજા ક્ષેત્રમાં ભરપુર લોકચાહના ધરાવતી હસ્તી સિલ્વર સ્ક્રીન પર પગલાં માંડતી હોય. એક આર,જે, તરીકે ધ્વનિતનો મોટો ચાહક વર્ગ છે. અમદાવાદ અને એના આસપાસના વિસ્તારોમાં લાખો ઘરો એવા હશે જેમાં સોમથી શનિ સવારે સાતથી અગિયાર વાગ્યા વચ્ચે ધ્વનિત એના અવાજથી હાજરી પુરાવતો હોય. ‘વિટામીન શી’માં જીગરના રોલ માટે એની પસંદગી માટે એની લોકપ્રિયતા અને વ્યક્તિત્વની સાથોસાથ એનો અવાજ મુખ્ય કારણ હોઈ શકે કારણ કે ફિલ્મની વાર્તા મુખ્ય પાત્ર જીગરના વોઈસ ઓવરમાં કહેવાઈ છે. આ એવી બાબત છે જેમાં ધ્વનિત બેતાજ બાદશાહ છે.

ભાઈ-ભાભી સાથે રહેતો જીગર ઉર્ફે જીગો વિમાની પોલીસીઓ વેચતો માધ્યમ વર્ગનો યુવાન છે. આ લખાય છે ત્યાં સુધી એ સ્પષ્ટ થઇ ગયું છે કે ધ્વનિતને આ ભૂમિકામાં દર્શકોએ વધાવી લીધો છે. એનું એક કારણ એ પણ હોઈ શકે કે ફિલ્મમાં જીગરનું પાત્ર ‘બોય નેક્સ્ટ ડોર’ જેવું છે અને ‘ટ્રી ઈડિયટ’ કેમ્પેઈન હોય કે ‘મિર્ચી નિયોન રન’, ધ્વનિત સતત એના ચાહકો વચ્ચે રહ્યો છે. એના શ્રોતાઓ સાથે દૈનિક ધોરણે સતત સંવાદ ચાલે છે. એમના માટે એ ‘આપણો ધ્વનિત’ જ છે.

ફિલ્મની વાર્તા વિષે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઘણું આવી ગયું છે અને તમે વિકેન્ડમાં કદાચ જોઈ પણ હશે એટલે એની વધુ ચર્ચા નથી કરવી. મને વાર્તાને જે ટ્રીટમેન્ટ આપવામાં આવી છે એ રસપ્રદ લાગી છે અને એની વાત અહી કરવી છે. એક સારી વાર્તામાં જે હોવું જોઈએ એ બધું જ ‘વિટામીન શી’માં મોજુદ છે. રસપ્રદ વળાંકો દર્શકમાં ઉત્સુકતા જગાવે છે અને હળવી ક્ષણો તથા પ્રેક્ષકને લાગણીવશ કરી દે એવી ઘટનાઓ દર્શકને વાર્તા સાથે જોડે છે. આ સફર દરમ્યાન સમય ક્યાં વહી ગયો એની દર્શકને જાણ પણ ન થાય એ માટે વાર્તામાં સારી રીતે વણાયેલું હાસ્ય હોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ફૈસલ હાશમી, મોહસીન ચાવડા અને અને પરેશ પટેલની ટીમે ‘વિટામીન શી’માં આ બધું જ મુક્યું છે.

ફિલ્મની શરૂઆતમાં જીગર પોતાની કથની કહે છે જે ધ્વનિતના જ વોઈસ ઓવરથી કહેવાય છે. પાત્રોની ઓળખ પણ ત્યાં જ આવે છે. કહે છે ને કે યુવા વસ્થામાં લગભગ બધી જ સમસ્યાઓના મૂળમાં મિત્રો હોય છે અને એના સમાધાનમાં પણ મિત્રો જ હોય છે. એવું અહીં પણ છે. ડીલ ફાઈનલ થવામાં હોય તે જ સમયે મિત્ર ‘વડીલ’નાં ફોનના કારણે (એ સિક્વન્સ પછી પણ સરસ રીતે પ્રયોજાઈ છે) વીમાના ગ્રાહક ગુમાવતા જીગરને એ જ વડીલ બટાટા પૌંવા અને લીંબુના પ્રતિકથી ‘વિટામીન શી’ ની ઉણપ વિષે સમજાવે છે. કહે છે ‘ડીશ છીછરી છે, પણ વિચાર ઊંડો છે’. બસ, એ ક્ષણથી જીગર, વડીલ, મનીયા અને એડમીનની કેમેસ્ટ્રી જામી જાય છે. હીરોના ત્રણેય મિત્રોનું કામ અદભૂત છે. ફૂલ માર્ક્સ. એ ચારે ભેગા હોય એવા સીનમાં ટાંગ ખીંચાઈનો સબ્જેક્ટ પ્રેમ જવરથી પીડાતો અથવા એમાં અટવાયેલો અને છૂટવા મથતો જીગર જ હોય એટલે એના ભાગે ટપલા ખાવાનું જ આવે એ સ્વાભાવિક છે. પણ શ્રુતિ સાથેની એની ઓળખાણ અને એ પછીની મુલાકાતોની ઘટનાઓમાં રોમાંસ સાથે હ્યુમર નિષ્પ્રયત્ને અને ખૂબીથી નિષ્પન્ન કરે છે. ધ્વનિત હોય એટલે અમદાવાદનો ટ્રાફિક, પાર્કિંગ, ખાડા અને ટ્રાફિક પોલીસ અંકલની વાત પણ હોય જ અને એ છે જે અને એ બધા જ સીનમાં હાસ્યની છોળો ઉડે છે. શ્રુતિના ટુ વ્હીલરમાં પેટ્રોલનું ખૂટી જવું, એ સમયે જીગરનું બાઈક લઈને આવવું અને પીછો કરી રહેલા જીગર પરના શ્રુતિના ગુસ્સાનો એ સીન હીરો-હિરોઈનની કેમેસ્ટ્રી જમાવવા માટે ખૂબીથી પ્રયોજાયો છે! વડીલના શબ્દોમાં જીગર ‘ખિસકોલી જેવા નબળા હૃદયનો’ છે, છતાં પણ ટોળકી શ્રુતિને પ્રપોઝ કરવા માટે એને હવા ભરીને તૈયાર કરે છે. પણ એ જતો હોય છે ત્યારે વડીલ કહે છે ‘આપણું ઘેટું ચરવા ગયું છે પણ ઉન મુકીને આવશે…’ અને એવી જ ઘટનાઓ પણ બને છે. કેફેમાં પહેલી ડેટ અને એ પછીના બંનેના દરેક સંયુક્ત સીનમાં તમારા ચહેરા પર સ્મિત આવ્યા વગર નહિ રહે. શ્રુતિ જીગરને ‘યસ’ કહે છે એ મોમેન્ટ વિશેષ રીતે ફિલ્માવાઈ છે.

Vitamin She-2ફિલ્મના વાર્તા પ્રવાહ દરમ્યાન ભવિષ્યમાં બનનાર ઘટનાઓ માટે વવાયેલા બીજને આગળ ઉપર જે રીતે કથા સાથે જોડીને ઉપયોગમાં લેવાયા છે એ દાદને પાત્ર છે. અકસ્માતમાં પત્ની અને બાળક ગુમાવનાર માનસિક અસ્થિર બાબુ એવી જ કેટલીક મીઠી અને હૃદય સ્પર્શી ક્ષણો આપે છે. પતિ-પત્નીના સંબંધોને સ્પર્શતા સબપ્લોટમાં શ્રુતિના પિતા સંજયના પાત્રમાં આશિષ કક્કડ લગ્નજીવનમાં આવતા મનમુટાવ અને અત્યંત સંવેદના સભર દ્રશ્યોમાં અસર છોડી જાય છે. હીરોનું પાત્રા લેખન જેટલું સ્પષ્ટ છે એટલું કદાચ (એકાદ છૂટક સૂચક પ્રસંગને બાદ કરતાં) હીરોઈનનું નથી, પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામામાં એટલા ઊંડા ઉતારવાનું પણ હોતું નથી. એ ન્યાયે એ પોતાના ગર્લીશ નખરાથી જીગરના મગજની નસો ખેંચવાનું કામ બરોબર રીતે બજાવે છે. આ પ્રકારની રિલેશનશિપમાં રહેલી વ્યક્તિ પોતાને એકેએક ઘટના સાથે આસાનીથી જોડી શકે એટલી સાહજિક છે. પ્રસ્તુતિ જરા નાટકીય છે જે આ જોનરની ફિલ્મોમાં સામાન્ય છે. અહીં જીગરના પ્રતિભાવ ઝીલવા માટે ક્લોઝ-અપનો ઉપયોગ વધુ કરવામાં આવ્યો છે જે ન કર્યું હોત તો પણ સિન એટલા જ અસરકારક બન્યા હોત. કૃશ દેબુ ઉર્ફે સુધીરના એની પત્ની ગીતા સાથેના સીનમાં ગૃહિણીની સમસ્યાઓને વાચા અપાઈ છે. એ જ સંદર્ભમાં કુરુષ દેબુ સાથેના બ્રહ્મજ્ઞાનવાળા કેમિયોમાં બંનેના કૃષ્ણ-અર્જુનના લિબાસ સીનને સપોર્ટીવ છે. ડાયલોગ પણ એટલાજ હિલેરીયસ છે. ધ્વનિતને એ ગેટઅપમાં જોઇને એના ફેન્સને ગમ્મત પડી હશે. ‘ભાઈ સાથે પચીસ વર્ષમાં પહેલી વાર ઝઘડયો’ હોય કે પછી મિત્રો પરના ગુસ્સાનો સીન હોય ધ્વનિતે પોતાના તરફથી કોઈ કસર રાખી નથી.

Chhokri song from Gujarati film Vitamin She

મેહુલ સુરતીનું સંગીત તુષાર શુક્લ તથા ડૉ રઈશ મનીઆરના ગીતો ફિલ્મનું મજબુત પાસું છે. ફિલ્મનો ટાઈટલ ટ્રેક એક રેપ સોંગ છે જેના શબ્દો ખુબજ રમતિયાળ છે. ગીતના શબ્દો અને અવાજ ધ્વનિતના જ છે અને એણે ગીતના મૂડ પ્રમાણે જ ગયું છે. હળવા ડાન્સ સ્ટેપ્સ સાથે અમદાવાદના જ વિવિધ લોકેશન્સ પર એનું ફિલ્માંકન પણ સરસ થયું છે. મને અપેક્ષા હતી જ અને પ્રોમોમાં પણ જોયું કે ફિલ્મમાં કમસેકમ એક આખું ગીત ધ્વનિતની આસપાસ હશે અને છે! માછલીઓ ઉડે – ધ્વનિતને નિયમિત રીતે સાંભળનારાને સતત ‘આપણો ધ્વનિત’ની ફિલ આપે એવા આ મેલોડીયસ ગીતમાં ધ્વનિતને બધા જ મૂડમાં ઝડપવામાં આવ્યો છે. ધ્વનિતના ઓડિયો આલ્બમ ‘મજ્જાની લાઈફ’ના લોન્ચિંગ વખતે એણે કહ્યું હતું કે એને ડાન્સ સાથે બીયાબારું છે પણ હાઈટેમ્પો ગીત ‘છોકરી’માં એણે પોતાની એ ગેરમાન્યતાને બાજુ ઉપર મુકીને કામ કર્યું છે અને સફળ થયો છે. કોરિયોગ્રાફી સરસ છે. ‘એ દીવાનગી’ ગીતમાં મનોમંથન અસરકારક રીતે ફિલ્માવાયું છે. સમગ્ર ફિલ્મમાં બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોરમાં અમુક જગ્યાએ ઢોલ સાથે આલાપો (દર્શન રાવલ?) સરસ લેવાયા છે. ગુજરાતી ફિલ્મમાં 6D સાઉન્ડનો ભાગ્યે જ લાભ ઉઠાવવામાં આવે છે પણ આ ફીલ્મને પુરા માર્ક આપવા પડે. અમુક જગ્યાએ એ તમને દ્રશ્યની વચ્ચે મૂકી દે છે. એ માટે તમારે ફિલ્મ ફરી જોવી પડશે.

ફિલ્મના કથા પ્રવાહ સાથે આકાર લેતી ઘટનાઓને સાંકળતી ક્લાઈમેક્સમાં હળવી ક્ષણો છે. ફિલ્મનો અંત રૂટીન છે અને નાટ્યાત્મક ઢબે શૂટ કરાયો છે પણ રોમાન્ટિક કેમેડી ડ્રામા જોવા આવેલા ફેમીલી ઓડીયન્સને મનોરંજન સાથે નિસ્બત હોય છે અને એ પૂરેપૂરુ મળે છે. હું ‘વિટામીન શી’ને ‘મસ્ટ સી’ની કક્ષામાં મુકું છું. હજી બાકી હોય તો જોઈ આવો.

Vitamin She-3

વાહ વડીલ!

 

Posted in Movie Review | 5 ટિપ્પણીઓ

ભારતીયો આળસુ નથી જ

ક તાજા સંશોધન મુજબ ભારતીય પ્રજા ખુબ આળસુ છે. અમેરિકાની સ્ટેનફોર્ડ યુનીવર્સીટી દ્વારા સ્માર્ટફોન ધારક લોકોના ફોન એપ્લીકેશનમાં રેકોર્ડ થતા ડેટાને આધારે આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે. સાત લાખ લોકોના સર્વેમાં ભારતીયો રોજના માત્ર ૪૨૯૭ સ્ટેપ ચાલવા સાથે ૩૯માં ક્રમે આવે છે. અમેરિકન યુનીવર્સીટી, અને એ પણ સ્ટેનફોર્ડમાં કોઈ રીસર્ચ થાય તો એને ચેલેન્જ ન જ કરી શકાય. પરંતુ અમને લાગે છે કે ભારતીયોને આળસુ કહેવાને બદલે સ્માર્ટ ફોન, નેટવર્ક કનેક્શન અને ફોનમાં આવી હેલ્થ એપ ઇન્સ્ટોલ કરી હોય એવા ભારતીયો આળસુ છે એવું કદાચ કહેવું હોય તો હજી કહી શકાય. બાકી આપણે ત્યાં પસ્તીવાળા, શાકની લારીવાળા, ગરીબી રેખાની નીચે જીવનારા, વાહન ન ધરાવનારા, નોકરિયાતો, સ્કુલે જતા વિદ્યાર્થીઓ, માનતા માનનારા અને પદયાત્રા કરનારા આવા કૈંક લોકો ચાલે છે, અને રોજના પાંચ-દસ કિલોમીટર તો રમતરમતમાં ચાલી નાખે છે. આવા લોકોને પૂછ્યા વગર કોઈ જ્હોન, જેમ્સ કે જેક્સન ભ’ઈ રીસર્ચના નામે પરબારું જ ભારતીયોને આળસુ કહી જાય તે કઈ રીતે ચલાવી લેવાય?

અમારા મતે સરેરાશ ભારતીય ખંતીલો અને મહેનતુ છે. અમારા રમેશકાકાનો જ દાખલો લો. એમને સ્કૂટર બહુ વહાલું હતું. સવારે આંગણામાં પડેલા સ્કૂટર ઉપર તડકો આવે કે તરત એને ખસેડીને છાંયડામાં મૂકી આવતા અને બપોર પછી એની ઉપર તડકો આવે એટલે પાછું એને ઢસડીને સવારવાળી જગ્યાએ મૂકી દેતા. આમ ખસેડા-ખસેડીમાં વગર પેટ્રોલે સ્કૂટર એટલું ચાલતું કે એની એવરેજ બીજા કરતા ડબલ આવતી! અને આ તો સ્કૂટરની એવરેજની વાત થઇ, કાકાની એવરેજ કેટલી હશે એ વિચારો! આ જ રમેશકાકા આઠ આના બચાવવા માટે બસમાંથી એક સ્ટેન્ડ વહેલા ઉતરી જતા અને બાકીનું ચાલી નાખતા. બીજું, એમની ઉપર કોઈ પણ ટપાલ આવે એટલે કાકા પહેલા ટપાલ ટીકીટ ઉપર પોસ્ટનો સિક્કો વાગ્યો છે કે નહીં તે ચેક કરે અને ન વાગ્યો હોય તો કવર પાણીમાં બોળી, સાચવી રહીને ટીકીટ ઉખાડે, એને છાપાની વચ્ચે મૂકી અને સૂકવે અને પછી ફરી વાપરે. આવા ઉદ્યમી રમેશકાકા ભારતના લગભગ દરેક ખાનદાનમાં મળી આવશે.

સમસ્યાનો અંત ન આવે ત્યાં સુધી વાતનો તંત ન મુકવાનો ખંત આપણા લોહીમાં છે. દા. ત. રીમોટ કામ કરતુ બંધ થાય ત્યારે સેલ બદલવાનું સહેલું કામ કરવાને બદલે આમ ભારતીય નાગરિક પહેલા તો રીમોટ હથેળીમાં પછાડી ફરી ચાલુ કરી જોશે. શક્ય છે હથેળીમાંથી સંપાત ઉર્જા થકી રીમોટ ચાલુ પણ થઈ જાય! આમ એક દિવસ નીકળી જાય, અને પછી બીજા દિવસે ફરી રીમોટ પોતાની જાત બતાડે એટલે ફરી સેલ બદલવાના સહેલું કામ કરવાને બદલે સેલ બહાર કાઢી એની જગ્યા અદલબદલ કરી જોશે. આમ ને આમ અઠવાડિયું ખેંચી કાઢી સેલ સાવ ડેડ થઈ જાય પછી સેલ બદલવાનું કાર્ય હાથ પર ધરાય છે. આમાં બચત કરતા દેશની સંપત્તિનો ખોટો બગાડ ન થાય એ હેતુ મુખ્ય, પછી ભલે આપણને રીમોટ પછાડવાની અને સેલ અદલબદલ કરવાની મહેનત પડે. ખુબજ તિક્ષ્ણ હાસ્યવૃત્તિ ધરાવતા મરમી હાસ્યકાર મિત્ર સાઈરામ દવે કહે છે કે આપણે ત્યાં ગેસના બાટલા જો ટૂથપેસ્ટની ટ્યુબ જેવા મટીરીયલના બનતા હોત તો આપણી પ્રજા વેલણથી ગેસના બાટલા ય દબાવી જુએ એવી છે. જે બે દિવસ વધુ ચાલ્યો એ. આ સિવાય ગંજી, જુના વાહન, ટ્યુબલાઈટ, ચંપલ અને મિનરલ વોટરની ખાલી બોટલો જેવી કેટલીય આઈટમો ચલાવવા માટે આપણી પ્રજા જે મહેનત કરે છે તેને રિસર્ચમાં સ્થાન મળવું જોઈએ જેને બદલે આવા સરસર જુઠા ઇલ્જામ લગાવે છે તે ચલાવી ન જ લેવાય.આ પ્રજાને આળસુ કહે તેને બે લાફા ચોડી દેવાની મહેનત પણ કરી જ લેવી જોઈએ, ભલે પછી લોકો એને ‘ઇનટોલરન્સ’ કહે.

આપણા શહેરીજનોને ધંધે લગાડેલા રાખવામાં આપણા અખબાર અને એફ.એમ. રેડિયો ચેનલોનો મોટો ફાળો છે. લગભગ દરેક ઘરમાં સવારની ચા સાથે પહેલું કામ ઘરમાં આવતા અખબારમાંથી ફ્રી ગીફટની કૂપનો કાપીને ફોર્મમાં ચોંટાડવાનું કરે છે. કૂપન કાપ્યા પછી પણ નીચેના પાનાઓમાં પડેલા બાકોરા વાળી જગ્યામાંનું લખાણ પણ લોકો આસાનીથી વાંચી લે છે. સવારે એટલા માટે કે સાંજે છાપું ફરી હાથમાં આવે કે ન પણ આવે. આ દરમિયાન એફ.એમ.રેડિયો પર શ્રોતાઓ માટેની કોન્ટેસ્ટ શરુ થાય એટલે પબ્લિક ફોન, એસ.એમ.એસ. કે વોટ્સેપ મેસેજ કરીને ફિલ્મની કપલ ટીકીટસ કે રેસ્ટોરાંના ગીફ્ટ વાઉચર ‘પાડવા’ની પ્રવૃત્તિમાં લાગી જાય છે. કમનસીબે આ બધા પાછળ જે મહેનત કરવી પડે છે એ કોઈ જોતું જ નથી.

અને ખાલી ચાલવાની વાત હોય તો દેશમાં એવું તો કેટલુય ચાલે છે. આ દેશમાં એકના ડબલ કરવાવાળા ચાલે છે, સોનું પ્રેશરકુકરમાં મૂકી ચમકાવી આપનારા ચાલે છે, ભ્રષ્ટ્રાચાર અને કૌભાંડ કરનારા ચાલે છે, બાબા-બાપુ-સ્વામી-ગુરુ-આચાર્ય સૌ ચાલે છે, ચાઈનાનો માલ ચાલે છે અને જાપાનનો પણ ચાલે છે, સોનું પણ ચાલે છે અને પિત્તળ પણ ચાલે છે, નક્કર પણ ચાલે છે અને નક્કામાં માણસોય ચાલે છે. છેલ્લે આપણા દેશમાં ડીમોનીટાઈઝેશનમાં સગેવગે ન કરાય એવી આપણી વચ્ચે ફરતી કેટલીય નોટોને જરા યાદ કરો; જે ગઈકાલે ચાલતી હતી, આજે ચાલે છે, અને આવતીકાલે પણ ચાલતી રહેશે. આટલું બધું ચાલે છે અને આ ભુરિયાઓ કહે છે કે આપણે ચાલતા નથી! માય ફૂટ ચાલતા નથી!

મસ્કા ફન

વરસાદ પડે એટલે અન્ડરપાસમાં પાણી ભરાઈ જાય છે.
મુનીસીટાપલીએ સમજીને અન્ડરપાસ થોડા ઊંચા ના બનાવવા જોઈએ
?
#nobrainday

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

ઓલ ઈઝ ફેર ઇન લવ, વોર એન્ડ એડવરટાઈઝિંગ

વસાન પામીને લીફ્ટમાં યમલોક ભણી જઈ રહેલા લચ્છુરામને યમદૂતે જણાવ્યું કે:

‘ભાઈ આમતો તમે ધંધામાં ચોરી જ કરી છે, ધાણાજીરુંમાં લાકડાનો વ્હેર અને મરચામાં રંગ ભેળવ્યો છે,  પરંતુ તમે રોજ દુકાન સાફ કરીને નીકળેલું અનાજ પક્ષીઓને ખાવા નાખતા હતા એટલે યમરાજાએ તમને સ્વર્ગ કે નર્ક એ બેમાંથી જ્યાં જવું હોય ત્યાં જવાની ચોઈસ આપવાનું કહ્યું છે’

‘એમાં શું ચોઈસ શેઠ સ્વર્ગમાં જ જવું છે આપણે,  હવે તો આપણી પાસે જીએસટી નંબર પણ છે”લચ્છુરામે જવાબ આપ્યો, જાણે જીએસટી એક નંબર નહીં સ્વર્ગની ટીકીટ હોય.

પણ જરા આ ફિલ્મ તો જોઈ લો, સ્વર્ગ અને નર્ક વિષે તમે બહુ જુના પુસ્તકોમાં વાંચ્યું હશે,  અત્યારે બધું બદલાઈ ગયું છે.’

‘એમ? તો બતાવો.’

યમદૂતે બટનદ બાવ્યું એટલે લીફ્ટનો અરીસો એલઈડી સ્ક્રીનમાં બદલાઈ ગયો અને ત્યાં નરકની ફિલ્મ ચાલુ થઈ. એમાં સુંદર મઝાનો ડિઝાઈનર ગેટ હતો. અંદર સરસ લેન્ડસ્કેપ કરેલું હતું.  ક્લબ હાઉસ હતું જ્યાં લચ્છુથી મહિના પહેલા પહોંચેલા ભેરૂમલ રૂપાળી સ્ત્રીઓ સાથે બેસીને પત્તા રમતા હતા.  જાત જાતની ગાડીઓ વ્યવસ્થિત પાર્ક થયેલી હતી. સિક્યોરીટી ગાર્ડ હતા અને સીસી ટીવી કેમેરા લાગેલા હતા.  ઘરમાં વીટ્રીફાઈડ ટાઈલ્સ લાગેલા હતા. યમદૂતે ચેનલ ચેન્જ કરી એટલે સ્વર્ગનું દ્રશ્ય આવ્યું.  જ્યાં સરકારી એરલાઈન્સની એરહોસ્ટેસ જેવી અપ્સરાઓ પાણીના નળ પર પાણી ભરવા પોતાનો વારો આવે એની રાહ જોતી અંદર અંદર ગપ્પા મારતી અને અટ્ટહાસ્ય કરતી હતી.  મકાનો જૂની ડિઝાઈનના હતા અને મુનસીટાપલી ક્વાટર્સની જેમ મરમ્મતના અભાવે તિરાડોવાળા અને ફલોરિંગ બેસી ગયું હોય એવા હતા. ગટરો ઉભરાતી હતી. રોડ પર ભુવા પડેલા હતા અને  ‘કામ ચાલુ છે’એવા બોર્ડ મારેલા હતા પણ ખરેખર કામ ચાલુ નહોતું. કામ સાવ ચાલુ પ્રકારનું હતું.

લચ્છુરામ કહે ‘બસ બસ આવા સ્વર્ગમાં ન જવાય, આપણે નર્ક જ સારું’

’ભલે ત્યારે’યમદૂતે કહ્યું અને નર્ક આવતા દરવાજો ખોલી લચ્છુરામને ઉતારી દીધો. લચ્છુરામે આંખો ચોળી, માખીઓ ઉડાડી, પેન્ટમાં ઘુસી ગયેલા વંદા ખંખેર્યા અને કાદવ કીચડમાં સંભાળીને આગળ વધ્યો. ત્યાં સામે દરવાન બીડી પીતો હતો એને પૂછ્યુંકે:

’એલા અંદર લીફ્ટમાં બતાવ્યું હતું એ નર્ક ક્યાંથી જવાય?’

’આ એ જ નર્ક છે, તમે જે લીફ્ટમાં જોઈ એ તો નર્કની એડવરટાઈઝ હતી’.

સોળમી સદીના ઈંગ્લીશ લેખક જ્હોન લીલી એ જયારે ‘યુફ્યુઅસ – ધ એનેટોમી ઓફ વિટ’માં ‘ઓલ ઇસ ફેર ઇન લવ એન્ડ વોર’ સૂત્ર આપ્યું ત્યારે એને ખબર નહિ હોય કે આપણી એડ ઇન્ડસસ્ટ્રી એને આટલી ગંભીરતાથી લેશે. અબ તો આલમ યે હૈ કી પોલીટીક્સ, સ્પોર્ટ્સ, ફિલ્મ અને સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં પડેલા હર ઐરા ગૈરા નથ્થુ ખૈરા એનો ગેરલાભ લેતા થઇ ગયા છે. ઉપર જણાવ્યુ એ તો માત્ર એક ઉદાહરણ છે બાકી આપણા વિરલાઓએ કંઈ બાકી રાખ્યું નથી.

હમણાં ટીવી પર આવતી ડીશ-વોશિંગ બારની જાહેરાત જોઇને રીતસર અમે ચોંકી ઉઠ્યા. આમ તો ચોંકી ઊઠવાનું અમારા સ્વભાવમાં નથી. કૂતરાઓ ચોકી ઉઠે તો એમના કાન ઊંચા થઈ જાય છે. અત્યારે જે રીતના સમાચારો સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સેપ પર શેર થાય છે એ જોઈ સાંભળીને કાન ઊંચા થઈ જાય તો કાન ઊંચા જ રહે. પણ વાત જાહેરાતની છે. આ ડીશવોશરમાં પહેલેથી લીંબુ તો હતું જ. હવે એમાં ફુદીનો ઉમેરાયો છે! બસ હવે પાણીપુરીનો મસાલો નાખે પછી તો એના ગ્રાહકોમાં ભૈયાઓનો પણ ઉમેરો થાય! જાહેરાતમાં કંઈ પણ શક્ય છે. બાકી લેમન ડ્રીંકમાં લેમન નથી હોતું પણ વોશિંગ પાવડરમાં હોય છે. આમ પણ ફાફડા અને ગાંઠીયામાં ધોવાનો સોડા ખાઈખાઈને આપણા પેટો ધોબીઘાટના પથ્થર જેવા મજબૂત થઇ ગયા છે એટલે ઉનાળામાં સનસ્ટ્રોક લાગે તો પાણીમાં વોશિંગ પાવડરનું સેશે ઘોળીને પી જાવ તો પણ કોઈ તકલીફ ન થાય! ત્યારે શું વળી!અને ફુદીનો સાબુમાં નખાય તો પછી વાસણ ધોવામાં જે પહેલા વપરાતી તે રખિયા, માટી, અને આમલી નો શો વાંક?એય ઠપકારો. પછી ‘જો વતનકી મીટ્ટીસે ધુલે બર્તન મેં ખાયે, વહી સચ્ચા દેશભક્ત કહલાયે…’ એવું કંઈ જોડી કાઢીને સાબુના ભાવે માટી પણ ખપાવી શકાય.

ટીવી જાહેરાતના આલમમાં તો અત્યારે જ્યાં જુઓ ત્યાં ‘પાડો ચઢ્યો પેંપળે ને લબલબ લેંબા ખાય’ જેવો ઘાટ છે. જે બિસ્કીટ માણસો કરતા કૂતરાને વધારે ખવડાવવામાં આવે છે, તે બિસ્કીટ ખાઈને છોકરાં જીનીયસ બને છે એવું આપણને કહેવામાં આવે છે!પૂ. રવિશંકર મહારાજે કહ્યું હતું કે ‘ઘસાઈને ઉજળા બનો’. આની સામે વન પ્રવેશ કરી ગયેલો શાહરૂખ ઉર્ફે અમારો પ્રિય જમરૂખ ઘરડે ઘડપણે આપણને ફેરનેસ ક્રીમ ઘસીને ઉજળા થવાની ફોર્મ્યુલા બતાવે છે! સૈફ પાસે કામ નથી એટલે એ દીવાલો રંગે છે. ઠીક છે એ નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળે એના કરતા ધોળે એ સારું. પણ એ જ જૈફ અલી ખાન પાછો અમુક ગંજી પહેરવાથી તમે ૧૦૦ મીટરની દોડમાં નાચતા કૂદતા પ્રથમ આવી શકો છો એવું ટીવી કોમર્શીયલમાં સમજાવે છે!એક એડમાં ટીનેજર્સનો હાર્ટથ્રોબ ગણાતો રણવીરસિંઘ ને ગંજી પહેરવાથી જાણે બગલમાં એરકંડીશન મુકાવ્યું હોય એવું ફિલ કરે છે ! અમારું તો સૂચન છે કે મિનિસ્ટર સાહેબો અને સરકારી બાબુઓને એસીના બદલે બબ્બે જોડી ગંજી અપાવી દેવા જોઈએ. જે ઈલેક્ટ્રીસીટી બચી એ.

મસ્કા ફન
એક જ સૂરમાં રડનારા વચ્ચે મિત્રતા થવી સ્વાભાવિક છે.
(આ વિધાનને મહા ઠગબંધન સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી)

 

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , | Leave a comment

માનસિકતા ન બદલાય તો વિકાસ ક્યાંથી થાય?

મેં પાણી પી ને પાઉચ નીચે ફેંક્યું. તમે પણ ફેંક્યું. પેલાએ પણ ફેંક્યું. કીટલી પર કામ કરતા ટેણીએ સાવરણો મારી કચરો ભેગો કર્યો. વાળવાવાળાએ એવી ચાર પાંચ ઢગલીઓ ભેગી કરી અને એ કચરા સાથે કોથળીઓ ડબ્બામાં ગઈ. મુન્સીટાપલીની કચરા ગાડી એ ડબ્બો ઠાલવી ગઈ. એ કચરો ફરતો ફરતો કચરાના પહાડ પર પહોંચ્યો. ત્યાંથી એને વીણીને કોઈ રેગ-પીકર લઇ ગયું. ફરી એમાંથી પ્લાસ્ટિકનું ગેરકાયદેસર ઝભલું બની. ફરી એ આવી જ રીતે ફરતી ફરતી કચરાના પહાડ પર પહોંચી. એક કામ એકના બદલે દસ વખત કરવું પડે તો નવું ક્યાંથી થાય?

આ મિલેનિયમ વિકાસનું મિલેનિયમ છે. વિકાસને હવે સ્થૂળ વ્યાખ્યામાં બાંધી શકાય એમ નથી. સર્વગ્રાહી વિકાસનો કોઈ વિકલ્પ નથી. ખેડ, ખાતર અને પાણીથી વનસ્પતિ વૃદ્ધિ પામે છે. ભજીયા, દાલવડા અને પિત્ઝા ખાવાથી ફાંદનો અને દાઢી કરવાની આળસને કારણે દાઢીના વાળ વધે એને વિકાસ ન કહેવાય. ફેસબુક પર ભીંડાના આઈસ્ક્રીમની રેસીપી પણ સુંદર કન્યાઓના ફોટા સાથે પોસ્ટ કરવાથી લાઈક્સમાં વૃદ્ધિ, ગર્લફ્રેન્ડને ગિફ્ટ આપવાથી પ્રેમ સંબંધમાં પ્રગતિ અને નેતા બનવાથી બેંક બેલેન્સમાં વધારો થાય છે. પણ માનસિકતા ન બદલાય ત્યાં સુધી સર્વગ્રાહી વિકાસ શક્ય નથી. અમારા એક સંબંધીનો દાખલો જુઓ.

અમારા એક સંબંધી કહે “અમારે ત્યાં ખિસકોલી ટીવી ચેનલના વાયર કાપી ખાય છે કોઈ ઉપાય બતાવોને!” અમે કહ્યું “ખિસકોલીને રોટલી-બોટલી નાખવાનું રાખો. બિચારા નાનકડા જીવને કેબલના વાયરો કાપીને પેટ ભરવું પડે છે. સોસાયટીવાળા ન માને તો ફાળો કરજો પણ ખીસકોલાં ભૂખે ન મરે એટલું જોજો”. એક જમાનો હતો જયારે ગાય, કૂતરા, કાગડા અને માગણને ઘરમાં જે બન્યું હોય એ ખાવા મળતું. આજકાલ ઘરમાં જમવામાં મેગી નૂડલ્સ જ બનતી હોય ત્યાં ગાયને કોથળીઓ ખાવાનો વારો આવે એમાં નવાઈ નથી. આંગણામાં આવતા ચકલાંનું પેટ ભરાઈ જાય એટલા ભાતના દાણા એઠવાડમાં જતા જોઇને જેના પેટનું પાણી ન હાલતું હોય એ સરકારને ટેક્સ શું આપવાના હતા? આ માનસિકતા સાથે ક્યાંથી વિકાસ થાય?

રંગરોગાનથી શોભતા બિલ્ડીંગ, સ્વચ્છ રસ્તા, વિખ્યાત શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને વાહનવ્યવહારની શિસ્ત એ શહેરના વિકાસના માપદંડ છે. કમનસીબે પાન-માવાની પિચકારી મારવામાં અને અકલ્પ્ય જગ્યાએ મૂતરી આવવામાં આપણા સાહસિકો પાછા પડે એમ નથી. એમને છૂટ આપો તો ૨૪ કલાકમાં આખા તાજમહેલને પાનની પીચકારીથી લાલ કિલ્લો બનાવી દે એવું એક કવિએ કહ્યું છે. પણ નવી રંગાયેલી દીવાલો પર થૂંકી નાખો તો વિકાસ ક્યાંથી દેખાય? ફાવે ત્યાં મુતરી નાખો તો વિકાસ ક્યાંથી દેખાય? યુનીવર્સીટી અને કોલેજોની દીવાલો પર એબીવીપી અને એનએસયુઆઈના લીડરના નામો ગંદા ભૂરા અક્ષરે ચીતરવાથી ભણતરનું સ્તર શું ઊંચું આવશે? ગટરો પ્લાસ્ટિકની કોથળી અને પાણીના પાઉચથી ઠસોઠસ ભરાય તો વરસાદી પાણી ક્યાં જાય? અરે સિગ્નલ પર ઉભા રહેવામાં જાણે કીડીઓ કારમાં ઘૂસીને ચટકા ભરતી હોય એમ ભાગે છે, ઘરડા કે ગર્ભવતી સ્ત્રી રસ્તો ક્રોસ કરતી હોય તો થોભવા જેટલો વિવેક કે ધીરજ છે નહિ, આવી ઉતાવળથી આંબા પાકે? ૨૦૦૨નું કેલેન્ડર રાખો તો એમાં ૨૦૨૫ની પ્રગતિ ક્યાંથી દેખાય? નફરતના ચશ્માં પહેરીને વિકાસ ક્યાંથી દેખાય?

આજકાલની ફિલ્મોમાં હીરો લોગને જોઇને પણ નિરાશા થાય છે. જાણે કોઈને વિકાસની ભૂખ જ નથી! એક જમાનો હતો જયારે યુવાનો ઉપર વિકાસની ધૂન સવાર હતી. યુવાન દિલીપકુમાર ‘સાથી હાથ બઢાના …’ ગીતનો ઉપાડ કરે કે તરત ૨૦-૨૫ યુવાનો એક લાઈનમાં ગોઠવાઈને પાસીંગ-ધ-તગારાની ગેમ ચાલુ કરતા. જેની ઉપર કેમેરા આવે એ તરત ત્રિકમ-કોદાળી લઈને ખોદવા મચી પડતું. એક જણનું કામ હોય ત્યાં પંદર જણા એક લાઈનમાં લાગી પડતા. હેન્ડસમ સુનીલ દત્ત ‘નયે દોર મેં લિખેંગે મિલકર નયી કહાની…’ ગાતા ગાતા આખા ભારતના ઔદ્યોગિક સંસ્થાનો, ઐતિહાસિક ઈમારતો અને ધર્મસ્થળોએ ફરી વળતા! મનોજ કુમાર તો ખભે હળ ઉપાડીને યુવાનોને કઠોર પરિશ્રમનો સંદેશ આપતા. જયારે આજે તો ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી પાસે લઇ દઈને એક રંછોડદાસ ચાંચડ છે અને બીજી મેરીકોમ તથા મહાવીર ફોગાટની દીકરીઓ છે જેને આગળ વધવાની હોંશ હતી. બાકી પ્રેરણા લેવી હોય તો હાજર સ્ટોકમાં ચુલબુલ પાંડે, રઈસો અને મુન્નાભાઈઓ જ છે!

સંત જ્ઞાનેશ્વર ગોળ ન ખાવાની સલાહ આપતા પહેલા પોતે ગોળ ખાવાનું બંધ કર્યો હતો. પણ અહીં તો ઊંધું થાય છે. રેઈનકોટ પહેરીને ફરનાર ભીંજાવા પર કવિતા લખે છે. ભાઈ, બુલેટપ્રૂફ જેકેટ પહેરીને કંઈ દરિયા તરવા ન જવાય. મોબાઈલ વાપરતા આવડતું ન હોય એણે સ્માર્ટસીટીની ચર્ચામાં ન પડાય. માળિયામાં કે ધાબે ભંગાર ભરનારે મુનસીટાપલીએ કચરો કેમ ઉપાડવો એ સલાહ આપવાની જરૂર નથી. અને કૂકરની ત્રણ સીટી વાગી કે ચાર એ અંગે જે દ્વિધા અનુભવતું હોય એવા સરકારે કઈ રીતે નિર્ણયો લેવા જોઈએ એની સલાહો આપતા ફરે ત્યારે સાલું લાગી જ આવે ને?

અમુક કક્ષાના ધ્યેય સિદ્ધ કરવા માટે જે કરવું પડે એ કરવું પડે, એમાં બાંધછોડ પણ ન ચાલે. સાલું રબ્બરના સ્લીપર પહેરીને ઓલમ્પિક દોડવા જાવ તો મેડલ ક્યાંથી મળે? મોરપીંછની રજાઈ ઓઢીને શ્યામ ભલે સૂતા હોય, પણ વિકાસ માટે તો વિવેકાનંદજીએ કહ્યું છે એમ ઉઠો જાગો અને ધ્યેય-પ્રાપ્તિ માટે મંડી પડવાનું જ હોય. જે કશુક મેળવવા ઈચ્છતા હોય એ પછી બ્રશ કરવા પણ રોકાતા નથી. વિકાસના સ્વપ્ન જોવા હોય તો ભાઈ ઊંઘાય જ નહીં! બાકી કુંભકર્ણના ભાઈ તો યુદ્ધમાં હારવાના જ! લખી રાખજો.

મસ્કા ફન
આ વરસાદ,
ભૂમિ પૂજન કરીને જતો રહે છે
‘ને આપણે
ક્યારે ખાડા ખોદાય એની રાહ જોતાં
બેસી રહીએ છીએ!

 

Posted in નવગુજરાત સમય | 4 ટિપ્પણીઓ

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૨

(ગતાંકથી ચાલુ …)

હું સ્તબ્ધ હતો!

મારું ફેસબુકનું પ્રોફાઈલ પિક્ચર એક મસ્તીખોર બંદરનું છે અને માથામાં તેલચંપી કરેલી કન્યા જે મારા આધાર કાર્ડ માટેની વિગતો ભરી રહી હતી એ મારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી મને ઓળખી ગઈ હતી! એ હજી એની જોડીદાર ‘મનીસા’ને મારી ઓળખાણ આપતી હતી ત્યાં મેં ટેબલ પર ટપલુ મારીને એનું ધ્યાન ખેંચવાની કોશિશ કરી. એણે તો નહિ પણ પેલી મનીષા એ જોયું અને બોલી,

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1

“કિંજલ, સાહેબ બોલા’વ છ”

કિંજલે મારી સામે જોયું એટલે મેં મોબાઈલમાં મેધાવી કાર્ટુનિસ્ટ સ્વ. સતપાલસિંહ છાબડાએ બનાવી આપેલું બંદરનું કાર્ટુન બતાવી કહ્યું “હું કોઈ એંગલથી આવો લાગુ છું બેન?” તો હસતા હસતા એ કહે,

“એ નઈ … મારા ભ’ઈએ તમારો ફોટો બતાયો ‘તો. એ તમને ઓરખ’અ છ.”

મેં કહ્યું “તો ઠીક. હવે બાકીની વિગતો ભરીશું?” ત્યાં જ એના મોબાઈલમાં ‘જગ ઘુમયા થારે જૈસા ના કોઈ …’ વાગ્યું અને એ ઉતાવળે મોબાઈલ લઈને બહાર તરફ ભાગી. જતા જતા એ મને કહે “સાયેબ, આ મુકેસ ભ’ઈ તમારી એન્ટ્રી કરી દેસે.” અને પછી “મુકેસ, આ સાયેબની એન્ટ્રી કરી કાઢને. મુ વાત કરીને આવું સુ.” કહીને એ ગઈ. એની જગ્યાએ મુકેશ ગોઠવાયો. એણે એન્ટ્રી ચાલુ કરી અને સીધું જ પૂછ્યું,

“મેલ કે ફીમેલ?”

“મારી જ એન્ટ્રી ચાલે છે” મેં કહ્યું

“હા એ બરોબર પણ મેલ કે ફીમેલ?”

“તને શું લાગે છે?” મૂછ ઉપર હાથ ફેરવતા ફેરવતા મેં કહ્યું.

“મેલ. પણ અમારે ઘરાકને બધ્ધું પૂસવું પડે. અમને ટૅનિંગ મોં સાયેબે પૂસ્યા વગર કોંય ભરવાની ના પાડી છ”

“અલા, હું તને રેશનીંગનું કેરોસીન લેવા આવેલો ઘરાક લાગુ છું?”

“એ તો ઈમ કે’વાય. સ્યોરી સ્યોરી …”

“ચલ હવે બીજું શું જોઇશે?”

“ફાધરનું નામ, તમારું સરનામું, ફોન નંબર અને જન્મ તારીખ બોલો” મેં એક એક કરીને વિગતો લખાવી. એણે એક પ્રિન્ટ કાઢીને એમાંની વિગતો ચેક કરીને સહી કરવા કહ્યું. મારા પછી એ જ પ્રમાણે પ્રિયાની વિગતો પણ દાખલ કરીને એણે અમને ટોકનો આપ્યા અને ફોટા માટે વારાની રાહ જોવાનું કહ્યું. અમે ખાલી ખુરશીઓમાં ગોઠવાયા.

રૂમના એક ખૂણામાં જ હાફ પાર્ટીશન કરીને ફોટા પાડવાની ગોઠવણ કરેલી હતી. કોમ્પ્યુટર પર એક છોકરી બેઠી હતી અને સાથે બીજો એક હેલ્પર પણ હતો. એક વ્યક્તિની વિધિ પૂરી કરવામાં સારો એવો સમય જતો હતો પણ એ લોકો બને તેટલી ઝડપથી કામગીરી પૂરી કરતા હતા.

અમારો વારો આવ્યો ત્યાં સુધી લોકોને ફોટા પડાવતા જોવાની મજા આવી. અમુક લોકો સ્ટુડિયોમાં ફોટો પડાવતા હોય એમ સજડબંબ થઈને બેસી જતા હતા. લગભગ બધાને એમ હતું કે ફોટામાંથી જ આંખની છાપ લેવાની છે એટલે ચીના જેવી ઝીણી આંખોવાળા લોકો પણ ‘ચાર લાઈના’વાળા કવિ સુરેન્દ્ર શર્માની જેમ ડોળા કાઢીને કેમેરા સામું જોતા હતા. કેટલાક આંખની કીકી સ્કેન કરવા માટેના દૂરબીન જેવા સાધનમાં કંઈ દેખાતું નથી એની ફરિયાદ કરતા હતા જાણે એમાં આલિયા ભટ્ટના ફોટા બતાવવાના ના હોય! ટૂંકમાં આ બધા પરથી અમારે શું નથી કરવાનું એ સમજાઈ ગયું.

હું ફોટો પડાવવા ખુરશી પર બેઠો એવો જ પેલા હેલ્પરે મારો ચાર્જ લઇ લીધો. મને કહે “સાહેબ, કેમેરાના લેવલ પ્રમાણે મુંડી સેટ કરવી પડશે. જરા ટટ્ટાર બેસો”

“માથું કાપવું નહિ પડે ને?” મેં ટટ્ટાર બેસતાં જરા ટોળમાં પૂછ્યું. એ હસ્યો અને પછી મારું માથું એવી રીતે સેટ કર્યું જાણે હું વાળ કપાવવા બેઠો હોઉં.

મેં આંખ મિચકારતા કહ્યું, “વાળ પાછળથી ઓછા કરવાના છે અને મૂછો પણ સેટ કરી આપજો.”

સાંભળીને પેલો તો બગડ્યો! “સાહેબ આ સરકારી ઓફીસ છે, સલૂન નથી.” પછી કહે કે “આ કેમેરા સામે જુઓ. આંખો મિચકારતા નહિ.” એ સૂચના પછી આંખ ખાસ ઝબકવા માંડી. બે-ત્રણ ટ્રાયલ પછી એ જરા ચીડમાં બંને કમર પર હાથ મુકીને મારી સામે જોઈ રહ્યો! મેં કહ્યું,

“દીવાસળી છે?”

“દીવાસળીનું શું કરવું છે? અહી બીડી પીવાની મનાઈ છે.”

”ના ના આ તો દીવાસળી હોય તો તંબૂ ઉંચો રાખવા જેમ બમ્બૂ ભરાવે છે એમ આંખો ખુલ્લી રાખવા દીવાસળી ભરાવું.” પેલાને લાગ્યું કે હું આજે એનો પગાર વસુલ કરીને જ રહીશ એટલે એણે માઉસ જાતે હાથમાં લઈને ફોટો પાડ્યો. પછી પેલી છોકરીએ આંખ અને ફિંગર પ્રિન્ટ સ્કેન કરી લીધા. હવે મને ઇન્તજાર હતો મારા ફોટાનો જેના માટે અમે ખાસ મુહુર્ત જોયું હતું. હું પૂછું એ પહેલા મોનીટરમાં જોઇને પેલાએ મને પૂછ્યું,

“સાહેબ, તમે પોલીસમાં છો?”

મેં કહ્યું “ના, કેમ?”

એ કહે “આ જુઓ”

મારો ડર સાચો હતો. કોમ્પ્યુટરના સ્ક્રીન ઉપર દેખાતો હતો એ શખ્શ રેઈડમાં પકડેલી દારૂની પેટીઓની બાજુમાં એટેન્શનમાં ઉભેલા કોઈ હવાલદાર જેવો લાગતો હતો. બાજુમાં મારું જ નામ, સરનામું અને ફોન નંબર લખેલો હતો!

सुन भाई साधो …

એક સવારે સૌરાષ્ટ્રની બસમાંથી ઇસ્કોન ઉતર્યો ત્યારે …
આશાભર્યો રિક્ષાવાળો: ક્યાં જવું છે સાહેબ?
બધિર: બાથરૂમ!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment

મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ સ્વરૂપ છે!

દિલ્હી યુનીવર્સીટીના બીકોમ ઓનર્સના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ‘ઈમેઈલ સ્કર્ટ જેવા હોવા જોઈએ; ટૂંકા કે જેથી રસપ્રદ બને અને પૂરતા લાંબા હોવા જોઈએ જેથી અગત્યના મુદ્દા આવરી લે’. આમાં હોબાળો થઈ ગયો છે. પુસ્તકમાં ભૂલ છે. આવું ભૂલભરેલું લખી જ કઈ રીતે શકાય? મીની સ્કર્ટ સાયન્સમાં દર્શાવેલ કારણોસર પહેરવામાં આવે છે જેથી કરીને ત્વચાને સૂર્ય પ્રકાશ દ્વારા વિટામીન ડી મળી રહે. ભારતીય પુરુષો તો ચડ્ડા પહેરીને ફરી શકે છે એટલે એમને કોઈ સમસ્યા નથી. પરંતુ સ્ત્રીઓ આખી જિંદગી સાડી કે પંજાબી પહેરીને ફરતી હોઈ વિટામીનની ઉણપ સર્જાઇ શકે છે. આવું કંઈ જીવવિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં નથી લખ્યું, અમે એવું માનીએ છીએ. આટલું સામાન્ય જ્ઞાન તો સૌમાં હોય. આ સામાન્ય જ્ઞાન માટે અમે કંઈ કોલર ઊંચા કરીને નહિ ફરીએ. જોકે પુરુષો ગમે તેટલા ટૂંકા ચડ્ડા પહેરીને ફરે એ ઈન્ટરેસ્ટીંગ બનતા નથી, કે એમને પુસ્તકમાં સ્થાન મળતું નથી.

જોકે ઉપર જણાવ્યા મુજબ ખોટું હોવા છતાં સ્કર્ટની સરખામણી અન્ય કશા સાથે કરવું નવું નવાઈનું નથી. સૌથી પહેલા વિન્સ્ટન ચર્ચિલે સ્કર્ટની સરખામણી સ્પીચ સાથે કરી હતી. એક પ્રોફેસરજ્યારે આવી ઉઠાંતરી કરે,એ પણ ચર્ચિલને ક્વોટ કર્યા વગર ત્યારે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે. અમે દિલ્હી યુનીવર્સીટીના વીસી નથી નહિ તો આવા પ્રોફેસરને ગડગડિયું પકડાવી દઈએ. પણ અમે ઘણું બધું નથી એટલે ઘણુબધું થતું નથી. ગીતામાં કહ્યું છે એમ જે થાય છે તે સારા માટે થાય છે.

કહે છે કે હદની પણ હદ હોવી જોઈએ. આવું કોણે કહ્યું છે એ તો અમને ખબર નથી પણ વાતમાં અસ્થમા એટલે કે દમ છે. ઈમેઈલના લખાણની લંબાઈની પણ એક ચોક્કસ મર્યાદા હોવી જોઈએ. બન્તાસિંહના પી.એચ.ડી. થીસીસની વાત ખબર જ હશે. બન્તાસિંહે પરાક્રમ સિંહ નામના રાજા પર સાડી ચારસો પાનાનો દળદાર શોધ નિબંધ બનાવ્યો. એના પહેલા પ્રકરણનું પહેલા પાનું ભરીને રાજાની યુદ્ધની તૈયારીનું વર્ણન હતું. એ પાનાના છેડે લખ્યું હતું ‘ … પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડાને દોડાવ્યો …તબડક … તબડક પછીના પાનાં ઉપર પણ તબડક … તબડક … પછીના પાને પણ તબડક … તબડક … એમ કરતાં કરતાં છેક છેલ્લા પાનાના છેડા સુધી તબડક … તબડક … ચાલ્યુંઅને છેલ્લે લખ્યું હતું કે ‘… અને પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપરથી કૂદીને ઉતર્યા.’  આ કથા એટલા માટે કરી કે આજકાલ એવા લખાણ જોવા મળે છે કે જેમાં ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડા પરથી ઉતર્યા વચ્ચે માત્ર અને માત્ર તબડક … તબડક … જ હોય છે. આવા લોકોને છુટા ના મુકાય.

વસ્ત્ર પરિધાનમાં પણલાંબા ટૂંકાનો વિવેક હોવો જરૂરી છે. હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાએ મોદી સાહેબની મુલાકાત લીધી એ સમયે પહેરેલા ટૂંકા ડ્રેસ પર સોશિયલ મીડિયામાં ખૂબ ટ્રોલિંગ થયું. એ જ પ્રિયંકા ચોપરા પોતે જેમાંથી આખો તંબૂ તાણી શકાય એટલું કાપડ પાછળ ઢસડાતું હોય એવો ડ્રેસ તાણતી મેટ ગાલા ૨૦૧૭ની રેડ કાર્પેટ પર હાલી નીકળી હતી! ખરેખર ઊંધું હોવું જોઈતું હતું. ગુજરાતી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોમાં પણ ગઝલો ટૂંકી અને કલાકારોના ઝભ્ભા લાંબા હોય છે. અમુકના ઝભ્ભા તો એટલા લાંબા હોય છે કે શો ન હોય ત્યારે એમના ધર્મપત્ની ગાઉન તરીકે પહેરતા હોય તો પણ નવાઈ નહિ! અમારી તો માગણી છે કે ગઝલો ખયાલ ગાયકી જેટલી લાંબી અને ઝભ્ભા ઠુમરી જેટલા ટૂંકા હોવા જોઈએ.પછી એ લોકો ગંજી પહેરીને ગાય તો પણ અમને વાંધો નથી. અમારે તો સંગીતથી કામ છે.

કવિતામાં લાઘવનું મહત્વ છે. મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ છે તો ધોતિયું એ કવિતાનું અછાંદસ સ્વરૂપ છે. ખંડકાવ્ય એ નવવારી સાડી છે. કવિઓ લાઘવની લાલસામાં ભાવકોને ધંધે લગાડી દેતા હોય છે. પણ હાઈકુ ટૂંકા હોઈ કવિ ધારે તો પણ ભાવકને ભેખડે ભરાવી શકતો નથી અને એટલે જ એ બહુ લોકપ્રિય છે. હાઈકુથી પણ ટૂંકી કવિતા હોઈ શકે છે! આર્મેનિયન અમેરિકન પોએટ લેખક અરામ સરોયનની કવિતામાં માત્ર અંગ્રેજીમૂળાક્ષર‘m’ કે જેમાં ઉભી લીટીઓ ત્રણ નહિ પણ ચાર હોય એવો ચાર ટાંગવાળો ‘એમ’

Skirt-2

World’s Smallest Poem

 હોય (જુઓ ચિત્ર) એવી એકાક્ષરી કવિતાને દુનિયાની ટૂંકમાં ટૂંકી કવિતા માનવામાં આવે છે. અહીં કવિ શું કહેવા માંગે છે એમાં અમો ટાંગ મારવા નથી માગતા. એવી જ રીતે જમરૂખ જેવા કોઈએ રુક-મણિએ લખી હોય એવી ‘Eyeye’ અને ‘Lighght’એ બે એક શબ્દની કવિતાઓ છે (દઈ જાણે એનો શો અર્થ થતો હશે), જેમાં ‘Lighght’ને તો ૫૦૦ ડોલરનો આંખો ફાટીને પનીર થઈ જાય એવો પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો! એટલા પુરસ્કારમાં તો આપણા ફેસબુકના કવિઓ ખંડકાવ્ય ઘસી આપે.

તાજમહાલ વિષે પુસ્તકોના પુસ્તકો લખાયા છે પણ કવિવર ટાગોરે એના વિષે ટૂંકમાં કહ્યું હતું કે ‘નદી કિનારે ઉભેલો તાજ એ સમયના ગાલ પર અટકેલુ એકલ અશ્રુબિંદુ છે’. આમાં બધું આવી ગયું. જયારે અમુક કિસ્સાઓમાં લાંબુ લખવું જરૂરી હોય છે. જેમ કે રામાયણ જેવું મહાકાવ્ય ટૂંકમાં લખવું અશક્ય છે. ટૂંકનોંધમાં પણ ટૂંકમાં પતાવનારને પુરા માર્ક મળતા નથી. નાણામંત્રી વિસ્તારથી ન લખે તો કરચોરોને છૂટો દોર મળી જાય. ટૂંકમાં કહીએ તો કપડા અને લખાણમાં ટૂંકું કોને કહેવું અને લાંબુ કોને કહેવું એ સાપેક્ષ છે.

મસ્કા ફન

ઉત્સાહી એન્કર: તમે કારેલાનું શાક બનાવ્યું એમાં બીજું વેરીએશન શું કરી શકાય?

એક્સપર્ટ: તમે કારેલાના બદલે ટીંડોળા નાખશો તો ટીંડોળાનું શાક બનશે. પરવળ નાખશો તો પરવળનું શાક બનશે, તૂરિયા નાખશો તો …

Posted in નવગુજરાત સમય | 2 ટિપ્પણીઓ

તમે કેવા ભક્ત છો?

ભારત સંત, મહાત્મા અને ભક્તોનો દેશ છે. સંત જ્ઞાનેશ્વર, સંત કબીર, સુરદાસ, અખા ભગત, નરસિંહ મહેતા જેવા ભક્તોના નામ કોણે નહીં સાંભળ્યા હોય? જોકે હવે ભક્તિની પરિભાષા બદલાઈ છે. આજકાલ ભક્ત શબ્દ ખાસ સન્માનજનક રીતે નથી વપરાતો. ફિલ્મસ્ટારોમાં જેમ સુપરસ્ટાર પછી મેગાસ્ટાર અને મીલેનીયમસ્ટાર આવ્યા એમ અગાઉ ‘ચમચા’ તરીકે ઓળખાતી પ્રજાતિમાં વિશેષ યોગ્યતા મેળવનાર જાતકો ‘ભક્ત’ ની પદવી પામતા થયા છે. ચમચા જોકે વધુ પર્સનલ છે, જયારે ભક્ત અને એના સ્વામી વચ્ચે અંતર હોય છે. એ ભક્ત છે એની જાણકારી ભક્તના દુશ્મનોને હોય છે, પરંતુ જેની ભક્તિ કરે છે તેને હોય એવું જરૂરી નથી.

20130928_140249સુરદાસજી એ કૃષ્ણભક્તિમાં અનેક પદ લખ્યા છે જે આજે પણ અમર છે. અત્યારે ટૂંકાનું ચલણ છે. વસ્ત્રો સિવાયની બાબતોમાં પણ. એટલે ટ્વીટથી ભક્તિ અને ટ્વીટથી વિરોધ પ્રદર્શિત થાય છે. જે કહેવાનું હોય એ ટૂંકમાં કહી દેવું એ અત્યારની પેઢીની ખાસિયત છે. સુરદાસજીએ ‘મેં નહીં માખન ખાયો’ રચના આપણને આપી છે. આમાં કવિ કૃષ્ણનો બચાવ કરે છે, એટલી હદ સુધી કે છેલ્લે બધા એવીડન્સ કનૈયાની અગેન્સ્ટમાં હોવા છતાં યશોદા માની જાય છે કે ના બેટા, તે માખણ નથી ખાધું, કદાચ મેં જ પડોસણ ને આપી દીધું હશે કે માખણ બનાવ્યું જ નહિ હોય, અથવા તો કદાચ વાંદરા આવી ને લઈ ગયા હશે. અને તારા મોઢા પર ચોટ્યું છે એ માખણ છે એવું ખાતરીપૂર્વક કહી ન શકાય એના માટે પંચને પૂછવું પડે વિગેરે વિગેરે. એ જ સુરદાસજી અત્યારે ટ્વીટર પર હોત તો કેટલાક લોકોએ એમને પૂછ્યું હોત કે કૃષ્ણ ભક્તિમાં ઘેલા થઈ તમે સવા લાખ પદ લખ્યા પણ કૃષ્ણ ખરેખર મહાન હતા એના પુરાવા શું? એમણે કંસને હણ્યો એના વિડીયો ફૂટેજ છે કોઈ? મહાભારતમાં એમણે અર્જુનને સગાઓ સામે લડવા સુચના અપાઈ પરંતુ પોતે કેમ લડ્યા નહિ? શિશુપાલનો વધ કર્યો એ સુદર્શન ચક્ર આખું બોગસ વાત લાગે છે એવી કોઈ ટેકનોલોજી એ સમયે હોય તે વાત સાવ ગપગોળા લાગે છે. અને સુરદાસજીને કદાચ પોતાનું ટ્વીટર એકાઉન્ટ પણ ડીએક્ટીવેટ કરાવી દેવું પડત.

ભક્ત જયારે જયારે થયા ત્યારે ત્યારે એમની ભક્તિની પરીક્ષા થઈ છે. ભક્ત પ્રહલાદ, ભક્ત ધ્રુવ, મીરાબાઈ, નરસિંહ મહેતા એ તમામે કસોટીમાંથી પસાર થવું પડ્યું છે અને એ લોકો સફળતાથી પાર ઉતર્યા છે. આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર સરકારની કોઈ ઉપલબ્ધિના વખાણ કરે તેનું તાત્કાલિક ભક્ત તરીકે બ્રાન્ડીંગ થાય છે. ભક્ત જેટલો કટ્ટર એટલા એના વિરોધીઓ પણ વધુ. ‘ભક્ત’નું લેબલ ધરાવતા આવા લોકોને ઘેરીને એમના આરાધ્ય વ્યક્તિ વિશેષ વિષે વિવિધ પ્રશ્નો પૂછીને એમની ભક્તિની કસોટી કરવામાં આવે છે. ફિલ્મ રીલીઝ વખતે શાહરૂખ ઉર્ફે અમારા પ્રિય ‘જમરૂખ’ની નાટકબાજીને લઈને એના ભક્તોને સોશિયલ મીડિયા પર ઘેરીને એમની કસોટી કરવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારની મોક-ફાઈટ છે જેમાં હારજીત જોયા વગર ઉભયપક્ષ ફક્ત લડવાનો આનંદ લેતો હોય છે. મા-દીકરો એકબીજાને ‘હત્તા હત્તા’ કરતા હોય એવું જ! ફક્ત આ હત્તામાં પ્રેમની બાદબાકી હોય છે.

ભક્તિનો માર્ગ એટલો સરળ નથી. હરિનો મારગ એ શૂરાનો મારગ ગણાય છે. એમાં મહીં પડવાનું મુખ્ય છે. જોકે ક્યાં પડવાનું છે એ બાબતે સ્પષ્ટતા નથી. કાઠીયાવાડીમાં જેને ઉંધેકાંધ પડવું કહે છે એ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. રાજકારણમાં આવા ભક્તો વધુ જોવા મળે છે. નેતાની ભક્તિ કરી કરીને સત્તાના કેન્દ્રની નજીક પહોંચી ગયેલા ભક્તો સસ્તાભાવે સરકારી જમીનો અને કરોડોના કોન્ટ્રકટથી લઈને બોર્ડ, કોર્પોરેશનો અને સરકારના જાહેર સાહસોમાં નિમણુક રૂપી ‘મહાસુખ’ માણતા હોય છે. આમાં ‘દેખણહારા’ એટલે કે આર.ટી.આઈ. એક્ટિવિસ્ટ અથવા ટીવી ચેનલવાળા ‘દાઝે’ ત્યારે આવા ભક્તોની કસોટી થતી હોય છે.

ભક્ત ભક્તિ કરે પણ જેની ભક્તિ કરે છે તેના અવગુણ એના ધ્યાન પર આવતા નથી. હવે તો કોઈપણ જાતનો ગુણ ન હોય એવા લોકોના ભક્તો પણ મળી આવે છે. કદાચ આને જ નિર્ગુણની ભક્તિ કહેતા હશે. આવા ભક્ત આંખ બંધ કરે તો એમને માત્ર ભગવાન દેખાય છે. ટૂંકમાં તમે અમુક ચોક્કસ વ્યક્તિમાં રહેલી ખોટ, ખામી કે એબ જોયા વગર એને ચાહતા હોવ કે એના અનુયાયી હોવ તો તમે એ વ્યક્તિના ભક્ત ગણાવ. એનાથી વિરુદ્ધ જો તમને કોઈ એક વ્યક્તિની વાણી, વિચાર અને વર્તન સામે સખ્ત વાંધો હોય છતાં તમે એની સામે વ્યક્ત કરી શકતા ન હોવ તો તમે એક પતિ છો અને સામી વ્યક્તિના પ્રેમ ખાતર તમે આ બધું ચલાવી લ્યો છો. આ વિશિષ્ઠ પ્રકારની નિષ્કામ ભક્તિ છે જેમાં ફળની આશા રાખ્યા વગર સંપૂર્ણ રીતે સમર્પિત થઇ જવાનું હોય છે. પૂર્વાશ્રમમાં એટલે બ્રહ્મચર્યાશ્રમમાં સીમાપાર જઈને હેન્ડ પંપ ઉખાડીને દુશ્મનોને ફટકારવાની હામ ધરાવનારા ભડવીરોને અમે લગ્ન બાદ ડાકૂઓની જેમ શસ્ત્રો હેઠા મુકીને આત્મસમર્પણ કરતા જોયા છે. આ અહમ ઓગાળવાની વાત છે. ઈશ્વરની ભક્તિમાં પણ એ જ વાત છે ને? એટલે જ કહ્યું હશે કે ‘યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજયતે રમન્તે તત્ર દેવતા:’. જરૂર આ સૂત્રનો મર્મ પકડવાની છે. આ સૂત્રને સાચા અર્થમાં અમલમાં ન મૂકનારના જીવનમાં દેવતા મુકાઈ જાય છે.

મસ્કા ફન

પૂર્વગ્રહો સાથે જીવવું એ હેન્ડબ્રેક ચડાવેલી ગાડી ચલાવવા બરોબર છે.

Posted in નવગુજરાત સમય | Tagged , , , | Leave a comment

અટકેલી પીનો

ગ્Gramophone-record-headરામોફોન વાપર્યું કે સાંભળ્યું હોય એમને ખબર હશે કે રેકર્ડ વગાડતી વખતે ઘણીવાર એની પીન ચોંટી જાય અને એકનો એક શબ્દ કે ગીતનો ટુકડો ફરી ફરી વાગ્યા કરે. એક જમાનામાં ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોની ઉર્દુ સર્વિસના કાર્યક્રમોમાં આવી રેકોર્ડ ઘણીવાર વાગતી. ગીત વાગતું હોય ‘તુને કાજલ લગાયા …’ અને ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ પર પીન અટકે પછી દસવાર ‘કલ નહિ આના મુઝેના બુલાના …’ વાગે. પછી એનાઉન્સરનું ધ્યાન જાય અને એ ટપલું મારે એટલે ‘અંબુઆ કી ડાલી પે ગાય મતવાલી …’થી આગળ ચાલે. રેકર્ડમાં એટલું સારું હતું, બાકી કેસેટ આવી એમાં એકવાર ટેપ ગુંચવાય પછી એના તોરણો જ બને. કોમ્પુટર કે મ્યુઝીક પ્લેયર તો સીડીમાં ક્રેક કે સ્ક્રેચ પડે એટલે ઘરડા મા-બાપની જેમ એના અસ્તિત્વની નોંધ લેવાનું સાવ બંધ જ કરી દે. વ્યવહારમાં પણ એવું બનતું હોય છે કે લોકોની પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડે જ નહીં. નેતાઓમાં કોકની ઈ.વી.એમ. ટેમ્પરિંગપર તો કોકની દલિત પર, અભિનેતાઓમાં કોકની કિક પર તો કોકની કિસ પર, લેખકોમાં કોકની કૃષ્ણ પર તો કોકની સેક્સ પર, અને જનતામાં કોકની હરડે પર તો કોકની લીમડા પર,પીન એકવાર ચોંટે પછી ઉખડતી નથી.

અમારા એક મુરબ્બીની પીન લીમડા ઉપર અટકેલી.એ લીમડાના એટલા મોટા ફેન કે ચૈત્ર મહિનામાં એમના ઘેર કોઈ મહેમાન તરીકે જવા તૈયાર ન થાય. જે આવે એને લીમડાના રસનો ગ્લાસ પકડાવી દે. એમના ઘરના કામવાળા સુધ્ધા કામ છોડીને નાસી જાય એવો એમનો લીમડા પ્રેમ. એમને જયારે ચિકુન ગુન્યા થયો ત્યારે મહિના સુધી કોઈને મોઢું દેખાડ્યું નહોતું. પણ અમે ફોન કરીને એમની ખાસ ખબર પૂછી હતી!

રેકોર્ડમાં એવું હોય કેએ ઘસાય એટલે પીન ચોંટે. જેટલો ઘસારો વધુ એટલી પીન વધુ ચોંટે.પણ માણસોમાં આવો ઘસારો ભૌતિક હોવો જરૂરી નથી. અમુક ઘસારા માનસિક હોય છે. માણસ સાથે કોઈ વિશ્વાસઘાત થાય કે મોટુ આર્થિક નુકશાન થાય અને એને લઈને ડાગળી ચસકે ત્યારે ઘણા કિસ્સાઓમાં પીન અટકી જતી હોય છે. નાના હતા ત્યારે અમારા વિસ્તારમાં બાબુલાલ નામના એક પાગલ આધેડ ફરતા. એમની પીન લાડવા ઉપર અટકેલી. જે મળે એની પાસે એ લાડવા માંગતા. આખા ગામમાં એ ‘બાબુ લાડવા’ તરીકે પ્રખ્યાત. એમની વિચિત્ર બાબત એ હતી કે એ કોઈની પાસે લાડવા માંગે અને સામેવાળો ભૂલથી એની પાસે કંકોતરી માંગે એટલે બાબુલાલની છટકતી. હાથમાં પથ્થર લઈને બાબુલાલ એ કંકોતરી માગનારને રીક્ષાના મીનીમમ ભાડા જેટલું દોડાવતા.વાયકા એવી હતી કે બાબુલાલના લગનના લાડવા બની ગયા હતા એ સમયે જ કન્યા બીજા સાથે ભાગી ગયાના સમાચાર આવેલા અને બાબુલાલ સુધબુધ ખોઈ બેઠેલા. લગભગ ત્રણેક મહિના સુધી મૌન રહ્યા પછી એક દિવસ બાબુલાલ બોલ્યા ‘લાડવા આલો ને …’. બસ, પછી એ એમનો તકિયા કલામ બની ગયેલો.

તકિયા કલામ અથવા Catchphrase પોતે જ એક પ્રકારની અટકેલી પીન ગણાય. કેટલાક કવિઓ અમુક ચોક્કસ કેન્દ્રવર્તી વિચારની આસપાસ જ લખતા હોય છે. જેમ કે મૃત્યુ, પ્રેમ કે પછી રાધા-કૃષ્ણ. જ્યારે ઘણા કવિઓની પીન ટહુકા કે મોરપીંછ પર અટકેલી હોય છે. એ સહરાના રણ ઉપર કવિતા લખે એમાં પણ ટહુકો આવે આવે ને આવે જ! હિન્દી ફિલ્મોના આવા તકિયા કલામ જાણીતા છે. મુગેમ્બોનો તકિયા કલામ હતો ‘મુગેમ્બો ખુશ હુઆ.’ ધર્મેન્દ્રની પીન ‘કુત્તે કમીને મૈ તેરા ખૂન પી જાઉંગા’ પર અટકેલી. ગબ્બર સિંઘની પીન રામગઢ પર અટકેલી હતી. સેટમેક્સ ચેનલની પીન સૂર્યવંશમ પર અટકેલી છે. રાજકાણીઓમાં સ્વ. રાજીવ ગાંધીની પીન ‘હમેં દેખના હૈ..’ પર અટકતી. કેજરીવાલની પીન ‘સબ મિલે હુએ હૈ’ પર અટકેલી છે. અને આપણા સાહેબ જ્યારે બોલે કે ‘મેરે પ્યારે દેશવાસિયો…’ ત્યારે આજે પણ દેશવાસીઓના પેટમાં ફાળ પડે છે.

ગુજરાતી લેખકોની પીન મોટે ભાગે ‘હું’ પર અટકે છે. કોકના બેસણામાં પણ પોતાની જ વાતો કરે. થોડી વધારે ઘસાય એટલે આવી પીનો ‘હું સાચો’ પર અટકી જાય છે. પાછું પોતે એમ સમજતા હોય કે ‘હું મારા નિર્ણયો અને વિચારો પર અડગ છું’. એલેકઝાન્ડર હર્ઝ્નના કહેવા મુજબ આવા લોકો મડદા જેવા હોય છે, એમના ટુકડા કરી શકાય પણ એમને કન્વીન્સ ન કરી શકાય!

રાજકારણીઓ, ફિલ્મ કલાકારો અને ખેલાડીઓની કૃપાથી આજકાલ સોશિયલ મીડિયા ધમધમે છે. સોશિયલ મીડિયામાં દરેકની પીન ક્યાંક ને ક્યાંક અટકતી હોય છે. કોઈ ચોક્કસ વિષય કે ઘટના પર સામુહિક રીતે પીન અટકે એને ‘ટ્રોલિંગ’ કહે છે. તાજેતરમાં જ ટ્વિટરબાજીમાં કોઈએ સોનું નિગમનું માથું મુંડી આવનારને દસ લાખ રૂપિયા ઇનામ આપવાનું જાહેર કર્યું. તો સોનું નિગમે જાતેજ માથું મૂંડાવીને દસ લાખ રૂપિયાની માગણી કરી​!​હવે કહાનીમાં ટ્વિસ્ટ આવ્યો!​ ​સામેવાળી પાર્ટી ‘સોનુ એ બધી શરતો પૂરી કરી નથી’ એમ કહીને ફરી ગઈ! ટૂંકમાં સોનુની એ હાલત થઇ કે ‘બકરે કી જાન ગઈ ઔર ખાનેવાલે કો મજા ન આયા’!! પણ આ મુંડનના દસ લાખે સોશિયલ મીડિયાના ત્રણ દિવસ ટૂંકા કરી આપ્યા.

વારેઘડીયે પીન ચોંટતી હોય તો રેકર્ડ બદલવા સિવાય કોઈ ઉપાય નથી હોતો. પરંતુ માણસ બદલી શકાતો નથી. પ્રાણ અને પ્રકૃતિ સાથે જ જાય છે. રેકોર્ડ જે જમાનામાં વપરાતી એ સમયના જાણીતા વિલન પ્રાણની પ્રકૃતિ જોકે જાતજાતના રોલ કરવાની હતી, એટલે દરેક ફિલ્મમાં ગેટઅપ બદલ્યા કરતા. અમે તો માનીએ જ છીએ કે બદલી શકાતું હોય એ બધું બદલી નાખવું જોઈએ. જોકે તમે જે ઇચ્છતા હશો એ બદલવું એટલું સહેલું નથી, ખાસ કરીને હિંદુ ધર્મમાં, એ સૌ જાણે છે.

મસ્કા ફન

માણસને પોતાના નસકોરાં સંભળાતા નથી.

Posted in નવગુજરાત સમય | Leave a comment

અમે આધાર કાર્ડ કઢાવ્યું – ૧

રકારે ઇન્કમટેક્સના કામકાજ માટે આધાર કાર્ડ ફરજીયાત કરી દીધું એમાં અમારે તાકીદે આધાર કાર્ડ કઢાવવાનું આવ્યું. એની ઓફીસ તો દોઢેક કિલોમીટર જ દૂર હતી એટલે ખાસ તકલીફ નહોતી. બસ, કાર્ડમાં અમારો ફોટો સારો આવે એ માટે સારો દિવસ જોવાનો હતો. એની પાછળ કારણ પણ હતું. છેલ્લે અમે ચૂંટણી કાર્ડ કઢાવ્યું એમાં બહેરી પ્રિયાનો જે ફોટો આવ્યો છે એની ઉપર અમે ક્રીસ ગેઈલનો ઓટોગ્રાફ લેવાના છીએ અને એ ખુશી ખુશી આપશે પણ ખરો. કદાચ ગેઈલ એના કોઈ ફોટામાં આટલો ખુબસુરત અને હસીન નથી લાગતો! જયારે મારો ફોટો પાડનાર કલાકારને ડીસ્કવરી કે નેશનલ જીયોગ્રાફી ચેનલે ચિમ્પાન્ઝીના ફોટા પાડવા માટે ઊંચા પગારે રોકી લેવો જોઈએ કારણ કે કાર્ડમાં જે આકાર દેખાતો હતો એવો હું ખરેખર દેખાવા લાગુ તો મારા સસરા તાબડતોબ એમની છોકરીને છોકરાં સાથે પાછી લઇ જાય! એટલે પ્રિયાએ પંચાંગ જોઇને ખાસ દિવસ શોધી રાખ્યો અને એ દિવસે અમે બહાર પડ્યા. મેં પણ બે વાર દાઢી કરી અને ડાયરેક્ટ ગીરનાર રીટર્ન લાગુ એટલી માત્રામાં પાવડર પણ લગાડ્યો. શું છે કે પછી કોઈ મારો વાંક ના કાઢે.

Ame Aadhaar Card Kadhvyu-1અમે ઓફિસ પહોચ્યા ત્યારે આખું કમ્પાઉન્ડ વાહનોથી ભરચક હતું. લગભગ પોણો કિલોમીટર દૂર પાર્કિંગની જગ્યા મળી એ જોતા બધાને અમારી જેમ આજનું જ મુહુર્ત નીકળ્યું હોય એવું લાગ્યું! લોકોને બીજા કામ પણ હશે એમ માનીને અમે બહુમાળી બિલ્ડીંગમાં પ્રવેશ્યા.

આધાર કાર્ડ માટે ક્યાં જવાનું એ કોને પૂછવું એ વિચારતા હતા ત્યાં જ સામે એક નાક દેખાયું! એક્ચુલી એ નાક પાછળ પેન્ટ-શર્ટ પહેરેલા આખા ભાઈ હતા પણ એમનું નાક લાંબુ અને નીચે તરફ વળેલું હતું એટલે પહેલું એ જ દેખાતું હતું. નાકનો વળાંક એવો હતો કે એ ભાઈ જીભ વડે નાક પર બેઠેલી માખી ઉડાડી શકે. એમને નીચલા હોઠને અડે એટલી લાંબી લચ્છેદાર મૂછો પણ હતી. કદાચ એમના મૂછ અને નાકના વાળ વચ્ચે ક્રોસ-બોર્ડર છમકલા ચાલુ રહેતા હશે એમ લાગ્યું. અમે એને જ પૂછ્યું અને એની મૂછનો ગુચ્છો થોડો હાલ્યો અને અંદરથી હવા સાથે અવાજ આવ્યો ‘પોંચમાં મારે, ખાલી સાઈડે બીજો રૂમ’. ખાલી સાઈડ! મતલબ કે એ ભાઈ ડ્રાઈવર હતા!

અમે લીફ્ટ બાજુ સરક્યા. ત્યાં આગળ ચાર-પાંચ જણાનું ટોળું હતું. લીફ્ટનો દરવાજો ખુલ્યો. મેં અંદર દાખલ થતી વખતે લીફ્ટમેનને પૂછ્યું ‘પાંચમાં માળે થઇ ને જશે ને?’ પેલાએ તમાકુથી કાળા પડી ગયેલા દાંત બતાવતા કહ્યું ‘હોવે.’ પણ એના ચહેરા પર ભાવ એવો હતો કે ‘આ કંઈ રાજકોટની બસ છે તે લીમડી- બગોદરા ઉભી રહેશે કે નહિ એ પૂછો છો!’

પાંચમાં માળે પહોંચીએ અમે ખાલી સાઈડ એટલે કે એટલે કે ડાબી બાજુની વિંગ તરફ વળ્યા. એક દરવાજાની બાજુમાં લખ્યું હતું ‘નવા આધાર કાર્ડ માટે ટેબલ નં-3 પર દસ્તાવેજની ચકાસણી કરાવી લેવી’. ચાલો ટુકમાં પત્યું સમજીને અમે અંદર પેઠા. રૂમમાં એક દીવાલને સમાંતર ચાર ટેબલો ગોઠવેલા હતા. બીજી બે દીવાલને અડીને ખુરશીઓનો હાર ગોઠવેલી હતી. કેટલીક ખુરશીઓ ખાલી હતી અને બાકીની ઉપર બેઠેલા લોકોમાં મોટા ભાગના સીનીયર સીટીઝન હતા. કોઈ જનરલ પ્રેકટીસનરના દવાખાના જેવું વાતાવરણ હતું. બધાના હાથમાં કાગળિયાં હતા અને ફોટો પડાવવા માટેનો કોલ આવે એની રાહ જોતા હતા. ત્રણ નંબરના ટેબલ આગળ બે જણા લાઈનમાં ઉભા હતા અને ટેબલ પાછળ એક ફિક્સ પગાર હેડફોનમાં મ્યુઝીક સાંભળતો સાંભળતો યંત્રવત કાગળિયાં ચકાસતો બેઠો હતો. અમારો વારો આવ્યો ત્યારે એણે કાગળિયામાં બે-ત્રણ જગ્યાએ ટીક મારી અને કહ્યું ‘ચાર નંબર પર ડેટા એન્ટ્રી કરાવી લો અને ફોટા-ફિંગર પ્રિન્ટ માટે બોલાવે ત્યારે જજો’.

સદનસીબે ડેટા એન્ટ્રીના ટેબલ પર અમારો વારો પહેલો હતો. ડેટા એન્ટ્રી માટે માથામાં બરોબરની તેલચંપી કરેલી કન્યા બેઠી હતી. એ ક્રમવાર મને પૂછતી ગઈ એમ હું લખાવતો ગયો.

‘નામ?’

‘બધિર અમદાવાદી’

નામ સાંભળીને એ ચોંકી! પહેલા એણે મારી સામે જોયું, પછી કાગળિયાં ઉથલાવીને મારો ફોટો જોયો અને પછી બોલી,

‘તમે જ બધિર અમદાવાદી?’

‘હા. હું જ બધિર અમદાવાદી છું. કેમ?’ મેં કહ્યું.

સાંભળીને એ લગભગ કિકિયારી જેવા અવાજે એ બાજુના ટેબલ પર બેઠેલી છોકરીને ઉદ્દેશીને બોલી,

‘આય હાય અલી મનીસા, હું ક્યારની વિચારું છું કે આમને ક્યાંક જોયા છે જોયા છે પણ યાદ નહોતું આવતું કે ક્યાં જોયા છે. હવે યાદ આવ્યું. એમને ફેસબુક પર જોયા છે. સર, તમે ફેસબુક પર છો ને? મેં તમારા પ્રોફાઈલ પિક્ચર પરથી તમને ઓળખી પાડ્યા. તમે કોલમ લખો છો ને? હેં ને?’

હવે ચોંકવાનો વારો મારો હતો કારણ કે ‘બધિર અમદાવાદી’ તરીકેના મારા ફેસબુક પેજ પરના પ્રોફાઈલ પિકચરમાં તો આ લેખના અંતે જેમનું ચિત્ર છે એ વાનર મહાશય છે! જય હો …

(ક્રમશ:)

सुन भाई साधो …

કેવું ધુપ્પલ ચાલે છે! એકલી હવાથી ભરેલો આઈસ્ક્રીમ કિલોમાં વેચાવો જોઈએ એ લીટરમાં વેચાય છે અને ગેસથી ભરેલી ફાંદ ઈંચમાં મપાય છે!

—–X—–X—–

Posted in कहत बधिरा... | Leave a comment